151 81 77MB
Polish Pages [826]
/^y
SOWNIK
LINDEOO.
.>.
^
syn ZEu.i:)./^
nju
*y^
^**'-J'asaMn^
p.
czyli
li.)
=
s/aropo/sA.
=
Epn^iKi
blizna,
--
wJadyka, szlachcic, RA.iuiThCTKHK-
wcrteb, KDCopi
gospodyni,
wieczna
EAH;;ia
=
wzór, kjihuii>hh
ror.THNi.ijh
szczliwo),
=
gociniec,
AOBpo.^oyuihNi;
=
w
>
wikszy, znaczeniu
dobroduszny
-
10
nowszych bada dziejowych dokadniej poznawane,
raz
takowe popiera.
i
albowiem Sowian IX
Dzieje
przekonywaj. nas,
wieku, co-
cerkiewnego bya gównie
jeyka
ze kolebka
X
i
wiksz stop zorganizowanej spoecznoci, Tu wyoona przez Kiry Metodego nauka udzielia
tam, gdzie bya oraz kolebka polskiej, na
w Wielkiej
wicie: i
tych
skierowana,
witopeka,
erslwa,
!iipT.i|h
dwik,
sukni wierzcbniej
nazwa Kujaw;
K;r>nHii.A
spodnie, imiieTT. OKOMiiri^
ka,
=
powód,
hi.\:vx
namiot,
(npiCTh
>
{ob.
CKpAiiHie
próny, ztd
csnt
sp,
>
TivMS
=
TAThiii
K^;^'
=
rodu,
obrzazgna
oc;i\K:iT'b
no.AiiCTi.
roci,
skronie, cnio^i.
luz,
=
=
w
sopl,
polisty,
=
xp ')
=
wda,
=
Twierdzenie
psYi.iuiiH
=
(rp-iiiT.
w
susza,
=
=
=
,
raczej,
=
=
=
arfc
=
srogi, CTp.^iihiii.
=
znaczeniu
ldu,
ctTii
=
ccr.pt
lczy,
tskny,
tt.cki.hi>
cbdogi,
w
=
T-tiimiTii
podskuba,
wyscpny,
.yAn.TTH
staropolsk. jata, Ay.iTii
=
H,\p.'i
=
jdra,
w
=
xyiith
ntpoET. (Cod. Supr. p. 159.)= parów,
Psat.
wronek,
=
=
staropolsk.
zwy miejscowe Preginz
mniema;
lub,
conj.
róde Bugu
i
na któr gównie, przez apostoów
rola
ale
zawizki plonów
najpierw
pastwo
staropolsk.
=
Bolgarom Hogorisa;
i
i
si pó-
i
nazwa grodu
ztad
iicJKii-.TH
KHCT6Hh
pada
których
zasadzka,
^
^t}(^
*).
Choratanom Kocela
niej
Apji^Aii
Morawii
miano-
blaszki, =
jzyk,
lewy,
w
=
kar-
cbrzst,
pienika,
ztd
szuja,
znaczeniu na-
wcba.
niektóryob jakoby Kiry
z
Melodym
nauczali pierwej
Bugarów
,
a
póniej dopiero Morawian,
mówi Kedren, ksi malowa, jest jedna osijb z Metodym Sowianinem, co z bratem swoim Konstantym, przezwanym póniej Kiry, wysany by do Morawii. O tym Metodym wiemy e by synem rodziców zamonycb, e si rodzi w Scluniu e by arcbimandryl klasztoru Policbron a ywociarz jego który nam bardzo
opiera
si na
bogarski
,
mylnem przypuszczeniu:
e
malarz Metody,
rodem
Bogoris, kaza sobie pokój
Rzymianin, ,
,
szczegóow poda
o
nim
wiadomo
któremu,
,
nie spomina nic
o
tern
,
iby si zna na
malarstvvie.
jak
41
wanym
jzyku pimiennym, którym wiar Chrystusa miedzy nami szerzono,
nich pierwszym
u
dany zosta wzór pismiennoci wszystkim Sowianom, czas póniej przez
Wyrane
goskami.
sem
krajowców pisano, pisano
kirylskim
;
o tem wiadectwo
kronika Jarosawa
przez niego kirylik a
w
dzi
smem
,
w
roku
Niesieckiego
pomniki,
Uywano wic niegdy ny nasz jzyk
By moe i
urabiali
pisanych
w
w
wydaniu
w
nastpców
i
Sowianie pierwszy pimien-
jego
s
w
którym
w
si
Linde
nim, jednym
nie
z kirylskich
po-
póniejszy, jak z wieku
XI.,
ma t wielk zasug
uwag
,
e
pierwszy
na stosunek jego do jzy-
czasów jzyk ten nieby naleycie rozróniony od rossyjskiego,
,
a
unikn
razem
rzdowem,
dzisiejszych
Chcc temu wedug monoci
wzgldu bezustanne myki.
tego
z
czstego
poj,
s
przeryw\ania
textu
autora naszemi
Linde drukowa tak cerkiewne jako
czyli
ich na ostrzeenie czytelnika przed
wedug
Metodego
znaczeniem polskim wyrazom odpowie-
rozpatrzeniu
gradaskiem
ówczesnych warszawskich drukarniach.
które istotnie,
i
sowiaskiemi zestawiajc zwróci te
niniejszem zaradzi
w
inni
i
podobne
twierdzenia.
MikIosich'a kodex Supralski,
Fr.
midzy cerkiewnemi nalecy.
wyrazy, pismem rossyjskiem
wiednich
jak
wiadomo, pomnik
Jestto, jak
Atoli za jego
Sowniku
my
tak
tjTii
i
powyszego
spisane przez
a
kiryliki,
pi-
pojedyncze goski
;
wymykajce si,
usprawiedliwienie
Wiedniu przez
uwagami, uylimy nastpujcego sposobu.
rónicy
wiadków spominanc
najwicej stów, brzmieniom
i
Polsce.
polski z dyalektami
ztd te
Polsce
okae si, po dokadnem
azatem do najstarszych
ka cerkiewnego.
na
tem
polskie Icrelone
nim takowy okoo wieku XIV uleg przewanemu wpywowi czeszczyzny.
,
wydany roku 1831
dnich, znachodzimy,
w
powszechnie
osobliwsze goski nosowe
w
ksiki
starsze jeszcze
byy wzorem, wedug którego
jego ksigi cerkiewne
mników
dowodów
dostarczaj dostatecznych
pisana
,
przez Chrystyana biskupa Pruskiego
pisarzowi Psaterza Magorzaty mimowolnie zpod pióra
kirylskie
jzyk
;
innych wiarogodnych
i
dugi
i
przez Kiryf
obrzdku aciskiego
Pockiej
powoywana niegdy
i
archiwum Królewieckiem wyledzona
a przez
inaczej, jak tylko wynalezionemi
nie
kanonika katedry
1219
Polsce tak wtedy jak
legendy o Kiryle; pienidz Holcslawa Chrobrego z napi-
starej
,
w
cokolwiek
i
bdami,
,
My majc
podobno typy
drukow^alimy
za sowa
cerkiewnemi;
z
i
braku typów odpo-
obojego rodzaju
wic
rossyjskie
kirylik
uylimy
te tylko
staroruskie, rossyjskie
sowa,
itd.,
przez
Lindego mylnie za cerkiewne podane, drukowalimy typami gradaskiemi. Za powag, na której
te
suy nam Franciszka Miklosich'a Lexicon linguae Slouenicae veteris dialecti; Yindobonac 1850., prócz kilku wyrazów, które sami w kodexie Supralskim innych wiarogodnych pomnikach natrafilimy, które zapewne przypadkiem w sowniku owym zostay wypuszczone. Co do podziau dziea, autor pierwiastkowo mia zamiar zamkn je w trzech tylko tomach które znowu dzieli na czci w miar jak materyay jego obfitszemi ni pocztkowo
rozrónienia oparlimy,
:
i
i
mniema
,
,
,
,
i
wicej druku obejmujcemi okazay
si.
Tom wic
pierwszy
ma
u niego dwie
,
42
tom drui
W kocu
czci.
trzy
dlatego ostatni tom, który
atoli
wedug
i
,
Wedug
wic
tego
wolumina
ze te spore
mie
poprzedniej rachuby powinien
zwa! sam autor tomem szóstym.
wolumen tomem
pomiarkowal on
s
tomami,
raczej
nadpis tomu trzeciego, na-
poprawilimy cay podzia nazywajc kady
osobno stronice jego obliczajc.
Od pierwszego ogoszenia przedsibierstwa naszego po pismach publicznych otrzymywali-
my
mnóstwo
rónych
listów z
pomocy umysowej
niu
bd w
,
rodaków, którzy
stron kraju od
wicych
lub
,
bd
Chocia
si
mogy by
niemi warunków, nie
z
niektóre z nich
odleglejszych stronach kraju rodacy z nich
odezw chcemy
tu
P. Andrzej
w licie
w
wano
czuj
uyteczno
i
wedug si pooenia swego krótkoci zda spraw. go
do poparcia
i
Radwaski,
niesie-
nauczyciel
b.
powo-
z
e w naji
naszego przedsibierstwa
w
umiejtnoci przyrodzonych
Z
si pragnie.
przyczyni
i
przez nas przy-
jte, dowiadywalimy si jednake o nich z przyjemnoci, bo oae nas przekonyway,
dy
w
odstpieniu rekopismów przez siebie posiadanych oznajmiali,
rad swoich do uskutecznienia przedsibierstwa tego udzielali.
du niepraktycznoci swej
gotowo swoj
ka-
i
tychto
Warszawie, pisze nam
1855 'Wiadomo o nowem wydaniu Lindego przyjto równie nad WiWarta z tak radoci, z jakim zapaem pod Karpatami j powzito, zwaszcza, e wyjak e nowe obiecano po cenie przystpniejszej e danie pierwsze od dawna ju ^'S7Czerpnite
s
swoim
z
roku
i
,
imi Ossoliskiego, suszne
bardzo cych
jzyków
które
dao temu Sownikowi ycie,
sznicerslwo; rzebiarstwo,
wiedni wyraz polski
w
w
mowy
Hanowerze;
swojej
,
Czemu
nawiasie.
im
z
,
miejscach
wielu
uwag nasz
Zwróciwszy potem uwiadamia nas
ukoczy
si
b.
go
swego
wyrazy
w
kocu,
w
e pracuje
na wzór
,
na niektóre
sam od
przecigu dwóch
lat,
a na
przypadek mierci
i
jzyków
w
ytomierzu, uwiadomi nas listem swo-
gramatycznych pracach, owiadczajc
gotowo
pooeniu
których Linde
jego potsrzeenia przyjlimy
Nie
swo-
bylimy
jego gotowoci.
Tymoteusz Li[)iski, autor 'Polski staroytnej- zwróci nasz
bliograficzne,
nad
lat
sownika Heysego, wydanego
w
P.
ju
trzech
redagowania wydawanego przez Zakad sownika za stosownem wynagrodzeniem. tej
uyte-
bardzo
j
korzystania z
z ob-
przekazuje.
nauczyciel
filologicznych
sownika
atwy sposób zaradzi staralimy si, kadc odpo-
cudzoziemsko-polskicj
Kozowski,
tego roku o swoich
w
w
rkopism Zakadowi Ossoliskich P. Aloizy Kalixt
Nastpnie robi
wskazuje obok na odpowiednie im czysto polskie wyrazy, np.
itp.
e spodziewa
opiekuje.-
nie
,
potocznej,
si nim
Linde
czne prace sownikarskie innych
sownikiem
wci
e
postrzecnie,
przyjte podajc
i
,
w z
spisie
autorów przez
wdzicznoci
i
siebie
przytaczanych
chtniemy si do
uwag
na
dopuci
myki si.
nich zastosowali.
bi-
Trafne
15
/
etowski, patron trybunaiu
P.
ISS-,
sierpnia
ze jest
drugi
;
wej
jest
Sownik
,
Zakadem
z
zasugach Osiskiego
mowy,
toki
pofski
z
Piotra
dziel
w umow
o ich
przez
dugie
który
•
Skargi
tomach
w
pracy zebra
ojcowie nasi uywali, sam nowych
jakiej
Sownik jzyka
we dwu
utworzonych do sownika swego nie przyjmujc, za co
mu
w
e
i
tworzc,
wdziczno
naley-
uwag: 'e wywiadczymy ask nieskoczon jzykowi polskiemu wdziczno od potomnoci naley si nam bdzie, jeli zachowujc czysto jego
w
miecimy
Kolloktanea
wyrazów
do sownika przygotowane,
tak
gotów
i
Gdaska uwiadomi
z
niedawnych jako
z
odstpi
jest
zastpowa waciwemi, którto myl podawa
przyj
moglimy,
kocu
skich
,
jest
Dziayski
tej
wydawca Tomicyanów
,
,
jakie
Jan
hcie swym i
w
pisem:
z
dnia
23
Sownika Lindego przerabia
odtd cigle nas
z
czas
a
zamie-
i
innych wielkiej wagi z
ponmików
uwiadomieniem
e
,
pol-
wszel-
gotów
filologicznym
bardzo
kilka
oddajcy si, nadesa nam
uwag nad
trafnych
usterkami
spisu
wyrazów
rzadkich
przez
natrafionych
,
poetycznem Klemensa Bolesawiusza
w
zasila.
,
Reformata
Krakowie okoo roku 1685 po
,
raz
sie-
pod na-
.
pierwszy
póniej kilkakrotnie przedrukowanem.
Niemao te P.
tej
si trzyma, odrzuci,
najwiksz bezinteresownoci postrzeeniami swemi
dziele
za-
nieograniczony.
18o5 roku
'Przeraliwe echo trby ostatecznej,
nie
,
zamiowaniem badaniom
grudnia
nieznanem Lindemu
wydanem
literat
z
Na-
Rady
I{opitar.
szacownej swojej Kórnickiej bibliotece posiada
Mieczysaw Potocki udzieli nam
P.
w
Zauski,
hr.
1834,
lipca
nauki nie odpowiada.
przysa Zakadowi do uytku na
Lindego,
bie
emy
l^
cen umiarkowan. z baamutnych róde
za
dawniej jeszcze
na pierwszy odgos o wydawnictwie Lindego pospieszy
P.
za-
nie
najnowszych pisarzów polskich
aby pisowni Kopczyskiego, której Linde
ostrzega,
osobliwoci sownikarskie
kie
w
hr.
przyczyny,
prostej
z tej
bo ona stanowisku dzisiejszemu Tytus
i
Zakadowi
je
czerpnite,
W
nas listem z dnia
aby wyrazy dyalektu chortaskiego, przez Lindego
stpnie radzi,
rzali.
do-
wydaniu Lindego nowonatworzonych wyrazów •.
posiada
nie
i
rzetelna
i
Krysztof Celestyn Mrongowius
e
gotów
te nowo-
ani
w kocu
daje
ogól-
sowa
dzieo wyrazy,
nie
suszna
niegdy
polskiego
ufoony,
12
dnia
z
susznem uniesieniem o
z
jedno
wyrazów
swoim
Osiskiego,
Aloizego
Spomniawszy
nabycie. lata
nas listem
X.
których pierwszy obejmuje
z
,
uwiadomi
dwóch rkopismów
posiadaniu
uckiego
biskupa nominata
noci
w
Siedleckiego,
trafnych
Dyonizy Zubrzycki.
postrzee Nakoniec
udzieli P.
nam znany
Felicyan
z
obeski,
wzorowej przyczyni
pracowitoci
swojej
si ze swej strony
kilkoma objanieniami.
Znoszenie z
sob rónorodnych uwag,
uznanie
stosownoci
ich
lub
niestosownoci,
14
ujmowanie
w form
ich
rzdkowanie sów tyle
zwyde
i
zaoeniu naszemu odpowiedni
zacliodu,
daje
w wieu
sprawdzanie
e
cz
Jemu
tez
kiewnym,
zamiowanie przedmiotu
zawdzicza a
lvorel). i
i
A)
na z
ministrów Judasz z potomstwem swoim albo kronika Moskiewskiej, Cesarzowej Zabczyca egnanie ojczyzny
Lucyana. przedkadania jJna Danieckiego,
do
w
Zygm 1602
n). Iii.
Krakowie 1621. m). Nowa wiara Zbi^niewskiego terminala sprawy wojennej 1605.
wiersz,
wierszem,
s).
r).
Krakowie
1610, wierszem.
Wgierska
Wooch, w
1620
Krak.
w
w
1).
dla której
Wooskiej
1600.
miosc.
szczerej
,
1621.
o).
Jurkowskiego hyineneusz
Danieckiego
Trenodya na
mier
Królestwa
mojskiego, z.aciskiego na wiersz Polski
Ichmo
przeoona
przez
przez
Grodziska,
Korejw 1652,
Pawa
w Krakowie
wiersz.
/).
aoba
Mikoaja
Zapartowica z Jdrzejowa,
w
1600. na
na
letnia
p).
z
wzite
Szemberga relacya o wejciu wojska Polskiego w Krak. Ferdynanda za króla mie niechc
ziemi
Witowskiego pose na sejm 1605, wierszem. ?). Chway Zygmunta Augusta przez Chrystofa Okunia
Ihstorye
k).
wydane
nowo
Jana
wejcie
Krakowie
weselu
Olenickiego
600.
«).
ZaJa-
W
amatk. ogródek przez Kotkowskiej 1606. .). Wielkiego Boga Wielkiej na Zabczyca rozrzd domu (testament) Anny Dachnowskiekocioa z odszczepiestwem 1624, wiersz. x). niowskie^o 1643,' wiersz, w). Czerniowskiego rozmowa alchimiczdrady Poklateekiego pogrom, czarnoksiskie bdy, latawców go Talamodya Zapolskiemu 1623, wiersz, y) i
!
2
,
i
W. Z. wypcawa ydowska na wojn 160G, wiersze zabawne; hetman zowie si Morduchaj; szkoda, ze nie caJe. aa). Pgowskiego straszliwe widzenie 1008, wiersz. Lb). Pose z Moskwy przez Litw 1608, wiersz. a) Manuskrypt: in 4". Petri Rigensis o morowem powietrzu 1613. versu 2). Miscelanea, cc). Petrycego nauka kie faJsze
1595.
etc.
J.
s).
—
1453.
scripta biblia
August. Dathus de conficiendis epistolis ad Andr. Capacium;
i).
circium, Yiennae per Yietorem 1510. si
1518.
adscriptae, Grac.
Paduani, Liptzk. 1510.
h).
Dialogus Jacobi
ejusd. introductio
sedecimo. tio
A).
Slapulensis
P^abri
in
Mitis
sco, Antverpiae
Jonae Prophetae ich
1555.
1689,
etc.
1665, 12".
rku, unde nuli chcieli,
]>olskim,
p.
1510.
i).
1706,
in
Haller.
KancyonaJ Gdaski
12". 5j. Lobkowicz demonstra-
Pie
Szczygielski; adj.
aula comilis a Gorca.
in
wybraem
o przewielebnem^Jemelnickim
Napisa tedy
Y\'odzicki
— Te
mamy,
w
s w mo-
to jest:
niebytnoci Prowincyafa
Historia
9).
ksiek, najwicej Miscellaneów
kilkadziesit
rkojemstwem zacnego Wodzickicgo,
myle.
,
apud
-CracoY.
3j.
na któ-
,
adn
,
miara
do Prowineyala do Krakowa, który jeeli
list
rowcrsa tak nam pójd, jak owa Zatorska. Pan by nie uwierzy, jak z mnichami, trzeba wicej ni ministrowskiej gowy, aby cokolwiek Stobnicy u fary wziem *) a). Adryana Jung rozwizanie 52 kweslyj ministrów Nowoewange-
poyczka
cikie
s
ta
i
negocyacye
wskóra. — W w Poznaniu
1595. A.
lickich,
W
herbem
z
Talmutowe przez sekt Siapwscieciuchów wyjawione.
prócz tych
i
o ustpieniu ani
a
pozwoli,
Probierslcin
i
Bdy
8).
anno 1551, Posnaniac
Guclileri
redom ptio;
a
rych poyczenie nawet za instancy
zezwoli nic
,
Joannis Campensis psalmorum interpretatio, adscr. Joanni Danti-
6).
Novus Proteus Jesus, anagrammat.
7).
notami muzycznomi.
z
elegia Jac.
,
pbisicam inlroductionem
Jesuida Hierony-
/).
Schydloviecio ded., Grac. 1519.
Christoph.
Limusa psalmodia Christiana, adscripta Joanni Ghotowski
a
calholica, edente Szczygielski, Grac.
bractwie
Yiennae per Yietorem 1515.
,
edente Gregorio Stanischyn niagistro studii Gracoviensis.
pliysiea
Thomae
Homcro
Uud. Agricolam
Hyiinius de b. Stanisiao p.
tj).
Minorem Tri-
ejusd. tlosculi ad
c).
Agricolam Nicolao Salomoni Cracovien-
epistolae, per Rudolf.
Pindari Lellum Trojanuin ex
e/.
nii
Cratis Tiiebani
d).
,
Gorrectura vitae humanae, autore
b).
darauf die Monarchen gestrichen werden,
dem
aus
Joann
Skrzetuski, Torunii 1709. A.
Italienischen
von
Trajano
Wodzickicgo znalazem 4 tomy Monitorów, które nam si zdadz
biblioteczce grzecznego
c).
1617. A.
Boccalini
—
wiesze dro-
niektóre
i
Politischer
biazgi.
Za rad
i
listem
Z dalszego o wycieczkach
tako
si ucieszy,
,
który
w
,
lyni
ze
listy
,
,
Trzsówki
mnisi zapali;
te
liadomyla
posia
by
dopiero
25
sierpnia
masz
ich
si.
Strach
w
duch
niego
Z JCrakowj
niejaki
,
JW. Pana
cy.
Dzi nakoniec
stoi.
Wstpowanie moje
sama posza
co
skonale, nie ma.
)
RyJo:
tak
byem szczliwy z
Nowego
na Margrablni
W
Opatowcu
nabyem,
to
i
o
e
z
o Koprzywnicy,
licho
od Pana odebra
Korczynie
jakie przez
mi
e
tym,
Dominikanami
i
sJowo przemarat aulor,
z
i
Sandomierzu,
adnego
pad na
wstpi
sierpnii
wiel-
i
1799.
wstrzymaem
bilecik,
który
na nic si nie przydao;
mogem, com
poJoyf na górze wziatera.
ciicia,
,
Winiowie, przez
czas
w nasz koresponden-
adnych ksiek w naszym gucie, kanonikiem
Klimuntowie
odpisu,
wpltao si
Trzebiskiego
miasta do starostwa Morsztynów,
zbya
,
la-
'
Nowym miecie
obawiajc si
moje zgoszenia dalsze,
i
-
na doniesienia moje
Trzsówce, Radomylu, Stobnicy
25go
d.
Janie Wielmoiny Moci Dobrodzieju Nie odebrawszy od
teraz
Ossoliskiego. •
Bogoryi
ze sprawozdania
swemu Mecenasowi
Linde Nie
Stobnicy.
i
si,
odpowied mimowolnie jako zwleka
a
sob odpowied
ujrza przed
,
dowiadujemy
nas doszed,
tylko
któremy dopiero umiecili,
,
Bogoryi
nich Ossoliski
myla,
g-dy
w poówce
lakuz
Winiowa
sio
naszego autora, bo ce
brak).
swoich, podobne
Rozczytywa
du.
lislii,
Klimuntowa
z
(reszty
•
który
dokaza,
za
wszelkie
samego
zna dobyo co wzi,
pretenduje ale
nie
odpisy
nie zastaeni
25 wyjwszy: caluteki pikny egzemplarz dawnej edycyi kaza poleciaem do Piczowa,
w osobie mojej szwedzko -ni
ani
w
ze raargrabska biblioteka sluzy) a
miaem nieszczcie
Liada!
ale
znajc
i
wiee
tam
dowiadczenia zakon
z
miaem
go darmo.
bya
Przez ten czas praca
miennie
naby)
u
i
moja; zwaszcza gdy
i
Boociaków, od nich
!
mi
tki
cej
s
bibliotece
same
pomog
nie
;
w
... ki
zodzieja
te
tylko ich
widzia:
etc.)
widziaem; ho tam za
nawet spisa czartem
z
,
porzdnie
bóg
su-
i
Trzebiski, nadzieja
i
tez by poów w Cliebdoksiy w Koniuszy tylko wis-
od
ale
eb wzi
in
rejestr
quarto
Badziwiowsk calutek; Kraiskiego postyll; Czein (piarto nicoszacowane; róne kawaki Skar-
biblia
Miaskowskiego rytmy; Miscelanea perswazye,
ni
trzeba
czenie Justyna przez Wargockiego in octavo. pozwolili d
([uarto;
i
Walny
niezmierne.
in
skpa) do Krakowa, ja wygldalimy
nie
równie jak
,
trafi do ugody; lecz
Miscelaneów
czyli
ledwo
brat jego
czcgom jeno chcia,
których
mogem
którymi jeszcze nie
francuzczyzny
chyba
niewidziane; ale
gi
mc
cay tydzie
przez
i
upy si ju moim sposobem zdarzyy
opisanie wiata bardzo ciekawe;
skie
(alem od nawanicy
,
Przedonegdaj wycieczk zrobiem na Kiilwarya, gdziem u d.... dumnych Bernardynów (w ksi-
zdarzyy.
sie
ni
i
chodkiom
wie u Norbcrlanów, zwaszcza co do Fragmentów
Z Opatowca
druki.
to
(jiii
wielka u Franciszkanów (od
z
dawne
niektóre
i
zona jego wcale sie nie umiaa znalecS
a
w interesie tak górnouczonym. Dowiedziawszy sie w tych margrabskich sprawkacli szczcie nam nie najirudniojszy najdogodniejszy, niszvem na eb do Strzelec
byo go
nie
zasta Cynka,
Iskiej,
o
nietykalna
przez noc
^'owy zawóil
Cynka,
wic
,
rcforuiatski jako
pdziem
konie wziwszy,
gdzie zasta
mi ecko-p
e
pakach zabita
niedzielnycli t^kargi
nie
;
pienidze, ani zamiany,
ni
mnichy tuste
a
Na tych p
.
spane
i
a
.
c h u d y.
a
j
wymyli
koniecznie
trzeba
.
.
ani
,
pogróki
tuma-
tam take
Jest
sposób
bo jest o co.
,
Nie
odoonych. Cudem przecie mi si udao smyka: ukasza Górnickiego rozmopisniicnko bardzo ciekawe; jeszcze trzy insze kawaki wierszem proz pisai
;
rewersa
ani
i
i
bom je u Iyckiego zakopa dla bezpieczestwa, nie opisz, za to za poo tu Panu rejestr najciekawszych upów Krakowskich Chebdowskich, jak mi co w rk wpadnie, bo zkd jak co przyszo, czy per fas czy ncfas, sam ju nie pamitam, a bdzie tego ze dwie paki nieszpetne. ne, których nie
majc na
doredziu
,
i
Manuskrypt
1).
passya
in folio:
wskiego zwierciado roczne, nianu-^krypt prys,
w
Pozn.
manuskrypt per
tcollecta
bello
viae et
cis.
1690
fol.,
bardzo
me
in
folio;
wiersz. A). Lachowicza
porzdnie.,
zna do druku
zdaje si,
gsta 1729 spisany:
Stanislaum Górski, Canonicum Cracor.
Suecico,
wiersz makaronicznoaciski,
wierszami Janicyusza de
ciski, caluteki.
7).
vitis
regum
Taruisiensi
e
fol.
w
Polon.,
Graeco Laline
Andreae Hispani, Crac. 1.554, z
w Krak.
novus
f|uaedam
Orationes
9).
17).
Slortiam
Crac.
Hicroniini;
per
1320,
Ludovicum
Rudol. Agricolae, Crac. 1519,
candorem
Mathiae
dc
i".
Crosnensis
Pauli
de
Crac.
1514,
4",
26).
I".
20).
1380, 8".
Crac.
H)'.
i
O róanym a
Hho-
Catarini Politi
8". 11).
Opisanie
15j.
aa-
z
Polski
M. et Chrisostomi,
Rutheni
Modus
,
Crac.
1521,
4",
Hestionem
de inferorum
poema 1302
absq.
1318
uniyersitatis
autore.
Yicnensis
25). Conscrvatio sanctitatis Josephi
regimen,
epistolandi
Zygmuntowi
przypis.
saphicon
in
Se-
.Modus confitendi
w
dziejów^
Anglii
4".
25).
Crac.
Dubravius
1308,
4°.
Beroaldi Hononiensis,
de
noraine.
25).
Crac.
22).
Franc.
1512,
epistolis,
Niger Yenetus 4",
27).
in
etc.
4" sine loco.
4". 4",
18). Libellus
de lau-
1320, 4". 21). Oralio ad
llymnus
Zimermanni Cracoviensis,
componendis
Grodno 1307,
I,
vastationc
19). Joan. Joviani Ponlani
Passio dominica,- pocina Rudolphi Agricolae, Crac.
Miechów, Crac. 1322,
Miechów contra pcstcm
thiae
Basilii
i
edycyi.
Manuale sacerdotum, Cracov, 1353.
Isic)
Physiologi Theobaldi dc naluris duodecim animalium,
dibus diyinis hymnr,
dawnej
wiersz
Speculum haeretieorum Ambrnsii
10).
fol.,
Koszyrski
królów Polskich X. Guchowskiego,
i
Kochanowskiego
Jana
Episcopi, in
Coributi
Satyr Piudis de elibcratione Craco-
5).
przedni sztych, przedni
fol.,
missae asserlio,
de causis pestilentiae, dedic. Petro Tomitio
Bonam
ksit
Icones
0.)
Cricii
versibus
1631, 4". 14). Sabcilici carmen de rerum inventoribus, Cracoviae 1321, 4". 13). Adami Poloni
Poenitenlionarius Jesuida
Crac. 1514.
adjectis
Szczsnego ebro-
2i.
Jakcbiego iniertelny cy-
5).
Poemala Andreae
Cricii,
niezmiernej wagi!!!
1611, 8vo.
Biafobrzescii
12).
(sic)
-i),
vila
de quatuor staluum ob asserjucndam immortalitatcm contentione,
dyalogus 16).
1,
»
Crac. 154-0, 8".
factac,
wiersz,
fol.,
pracmissa
rozoona.
dyalogarni
edycy wydano.
niego
Krak. ICOo,
nensis, dedic. Petro de Gamratis, Crac. ITilO, 8". 10).
Karolem
e
Caluteki egzemplarz dzie wszystkich
wianku N. P. tumacz. Szymona Wysockiego landello
wierszem polskim,
zmartwychwstanie
i
i
de
editio
s.
in
Crac. 1325.
24).
de scribendis
Hortulus
Stanisiao
immortalem
epistolis,
elegantiarum
D
MaLau-
26
dum
coram
oratio
Hossii
Graecae vocaretur,
Spangeber computus
50).
szczliwy
naboestwa
8".
55).
4" 1075, wiersz.
in
w
Aristotelis pbysicen,
Gromeri colloquia de religione, strzów z history Inflant
i
8".
1558, S".
51).
Bononiam
ad
Grac. 1518,
Polskich, Krak.
8".
w
Yralisl.
w
1594,
Wielkopol.
morowym po-
Exercitium pliysicum Gracoviense, Grac. 1510.
59).
Powodowskiego kazania,
poema.
Wilnie
Klimonth nauka o
z
Joannis
1641, 4",
ewanielicka,
Stan.
docen-
55).
X. Szymona Teophila zborów
57).
Gro-
Mart.
a
Theoremata Jacobi de Gostynyn, Grac. 1507.
1500. 50). Andr. Calagii
51).
Grac.
,
linealis,
Piotra Umiastowskiego
Wiln. 4594, 4". 58).
c).
4",
orationes
ut Patavio
55). Mar. Tworzydla wieczerza
naboestwa, w Wilnie 1594,
Lipsk.
apophtegmata
Bonamico
Obodziskiego Pandora monarchów
causarum, Grac. apud Hochfelder 1505.
Autor
ctorium in
,
29).
Lasaro
pro
dicta,
Chrisostomi
Uivi
Camertis
Yarini
50).
niezmiernej wagi dla mnie.
Krak. 1591, 4"
w
wietrzu, b).
kres,
ejusd. Okulary na zwierciado
dozorcy zwierciado
4".
1552,
4".
52). Joannis de Lanczut Algorithimis
8".
in
Grac.
eccls.,
54). Biezanowskiego 4".
manusk.
8".
Bononiae
Gampejo
Gardinali
Georgica per Nicolaum de Yalle e Graec.
Hesiodi
28 J.
Lips. 1317,
Konilz,
1541,
Grac.
e Graeco Latine factae,
mero
dc
Gregorio Laticephalo
ed.
facta,
Lat.
Cracoviensibus 1502, 4".
studentihus
dedic.
Corvini
renlii
synonyma Latino-polon. 1519,
Pozn. 1578,
4°.
Kurlandyi przez Chwalkowskiego 1712, 4". 55). Aristotel. de
Introdu-
d).
8".
Mart.
51).
52).
Pamitnik Pruskich Mi-
anima
,
Grac.
1519,
4".
54).
4". b). ejusd. explanatio in gymnasio Gracóv. 55). Joannis Yersoris de anima ed. per Joan. Gfogovlensem, Grac. 1514, 4". Libanii Graeci epistolae ded. Mathiae Drebicio Polon. 1559, 56). Grac. Gathol., fide pro Novicampiani Apologia
Joannem Somerfelt,
Yicecancell. per P.
58.)
Skarga o rzdzie kocioa
boego 1590,
Grochowskiego sposób rozmylania 4".
1670, sexta
mundi
1514,
4".
1595,
w
4".
corporis Ghristi historia 1609, 4",
Bohemais
24).
8°. b).
1561,
8",
poema de ducibus Bohem.,
po Polsk.
Bonica
w
Wujka
27.)
Krak. 1017,
8".
1605,
12°.
51).
Grac.
1549,
8°.
ac.
nione ksigi
da)
co czyta,
wygoda
Zachca
w
c).
Somo. «
zacliody naszego
in
oratio,
ut diffi-
Gollou. Toru, po
Poznaniu
1572,
8".
ac.
autora
de Gapistratrium
Szyrwid. dictionarium
57).
chrz,
Polon, per
Jac.
Górski
pyów,
w
lin-
Gan.
przyprawienie, Krak. 1561, 8". 25).
Ottinowskiegó przemiany Owidyusza, przeliczny, caluteki in
4to,
1606,
titulo
my mamy 8".
50).
qui pro fide interlecti
(reszty
w samym wstpie ju gorliwym w wyszukiwaniu i
23). Yita Joannis
,
Leopoh 1592,
28.)
in Jolio.
Tertullianus Grac. 8".
1606,
de
Nowy
Wujka
testament
praescriptionibus,
Grac.
12". 52). Giceronis rlietorica,
caluteki egzemplarz.
54).
Yigilantii
brak).
okoo pomnoenia
Ossoliskiego.
biblioteki
Z wymienionej Otrz-
zrobi sobie wyobraenie o ogóle plonów jego staraniem zebranych.
kilkowiekowych
z
Relbrmatarum
Argentorati 1597, 4".
Krzyanowskiego
26).
S°.
Nowy testament absque Gatalogus uorundam e soc. J.
mona atwo
ytkowi narodu,
za si równie
1561,
29).
byy
czstki dziel
eccles.
Litewsk. 58). Listy Stan. Orzechowskiego,
postylla mniejsza,
Gregorii Samboritani eclogae Stanisiao
tu
i
sekty Lutcrowej. wiersz,
55). Joannis Ursini raethodica grammatica,
Takieto
pubem Polonam
20). Troperi ad
figur.
liac
apud Paffenhoten
Gracov.
cokolwiek calszy od naszego. 25). Sculteli parva Odyssea ded. Lesciniis, Argen-
,
Oratio Sadoleti et Sam. Maciejovii, Grac.
egzemplarz.
z
Cromero 1560. 21). Generalis Gonfessio
dawnej edycyi
guarum, Ydnae, 1715, Grac.
Benedicti Lusacii narratio rerum variarum in
17). Joannis
26). Jac. Gorscii praelectiones Plocenses, Goloniae
40.
1525,
no
4".
Passio Ghristi, carmen Benedicti Ghelidonii,
18).
14).
Stanisawa
de scholis Jesuitarura, Irenopoli
Dilferentiac
13).
4».
Lessyusza narada której wiary si trzyma, tumaczona przez Kromera rajc Krakowsk. 22). Fali-
b).
szewskiego Florus torati,
1560,
Grac.
,
Gracov. dedic.
Polsk., 4".
po
i
aetate
4".
proz.
1008, 4",
1064,
re monetaria B. Poloniae
19). Treteri
tentet,
cilia
De
16).
mki Pask.
59). Nadobne dwie pieni do N. P. 1055,
8".
1557, 8".
57). Bialobrzeski, orthodoxa confessio. Grac.
Gracov. 1304. 4".
colleg.
których bezuytecznie butwiafy,
przyniosy
mu
ich, jak
w naukowem w drodze, na
i
miaem zkd robi wycigi; czytaem
bardzo znakomity z
miay odtd owoc.
suy
ku
Linde bowiem
nich korzystaniu.
-Miaem
pooka-
(powia-
popasach, na noclegach; a gdy nie-
pozwolia zaraz wypisa, znaczyem przynajmniej, co osdziem za potrzebne do mojego celu. tak czytanie, jak wypisymi do tego zacny Ossoliiiski wasnym przykadem, dzielc ze
nie
mn
27
W
wanie.
lania
ksikach
biblioteki jego
znaczenia miejsc wycignionych
i
cigane
mog
i
,
wyjd
Nigdy mi nie
uniieszczoneini zostay.
suy
poniekd
z
da
skfad
siwzicie,
caej
Tak
robocie.
to zacny
m
ten
nie tylko
mie swojem, na
Jak przez zetknicie si
z
Ossoliskim przybraa
porednictwem jego
z
najuczeszymi
stosunki za
i
oy
koszta
mnie
na
osobist prac, nauka
myl
dziele
do pónej nocy prze-
w
wieloznaczny
osobliwie
w
takowe
cieniowa-
drugiego logicznohistorycznie wyprowadzi, jednem
z
kady majtny czowiek potrafi; ale nadto co nie kady majtny mógby si zdoby.-
coby
i
,
a
czasem
pamici kilkogodzinne,
z
znajduj si lady podkre-
,
skazówke
za
szanownym hrabi narady, jakim sposobem który wyraz,
niach jego uszykowa, jak jedno znaczenie jaki
S^wnika weszfy
których wypisy do
z
,
pierwotna Lindego wielkie i
moje
i
przed-
wiatem wspiera
i
zamonymi rodakami zawizane,
sowem,
rozmiary
tak
,
[lumoc, posta-
icii
wia go w monoci wykonania Sownika swego tak i susznie j)rzecliodzi si zdaje siy jednego czoNakoniec pracowanie nad nim w Wiedniu stolicy wieka a by raczej prac zgromadzenia uczonych. ,
,
,
pastwa kowi
,
które
nmóstwo
porównawczoci dyulektów
charakter
W
jak
nadao temu
jednoczy,
soliie
Wpywy
sowiaskich.
yem
rzeszy Niemieckiej
stolicy
w
sowiaskich
luditw
wród
rónostronne
te
bo prawie
Polski,
z
sowni-
polskieinu g(n\nie tak
autor opowiada
w
samymi ziomkami,
do-
mach p. Stanisawa Maachowskiego marszaka, p. (Jrdynatowej hr. Zamojskiej, gdzie si ta zawizaa przyja, któr mnie dotd szanowny Prezes królewskiego Towarzystwa Przyjació Nauk, Radca Stanu, ksiny Podkomorzyny Poniatowskiej X. Stanisaw Staszic zaszczyca hrabiny z Bielskich Worcelowej ;
Tyszkiewiczowej
hrabiny
w
Wiedniu bawicych.
,
Lanckoroskiego
hr.
,
Lecz stanowczym
,
p. Seweryna
w
z
waciw
udzieliwszy mi
,
w
dusz na utrzymywanie pomocnika
askawie
w cig wane
,
i
dawnych
korespondency
tyla
z
daje
dowodów
uprzejmej
Wiede wanym by go, dla
zwizków
otworzyo obejmuje tylko
tyla
przeto
w
w
tej
,
której
rad swoich
za swoim
po wyjedzie
,
i
dzieo moje jest ,
tyle
z
,
wte-
wyznaczy natychmiast fun-
Wiednia
objanie
,
otworzy
,
mn
ze
i
mianowicie co do
Tego wanie
wiimo.
starost Nowogrodzkim
i
projekt
,
z
czasu
jwszedem
której
nie jedno
sawnego ksigarza Wrocawskiego
co do czasu jego wydawania zbyt ogranicza;
zacnego Bandtkiego, który
w nastpnym
do mego celu pobytem, nie tylko dla zamonej
nic
zkd
czasie
JP. Korna,
e
poszo, tyle
Poniewa
mi
ale
monarchia
te
e
mi
Austryacka
si tyle
tu
biblioteki
nowe,
rónych
a
hr.
Ossoliskie-
bardzo
plemion
obszerne
Sowiaskich
trudno natrafi na pobratymców naszego narodu najuczeszych
dyalektów swoich
,
myl dawa
przyjani.
gorliwej
najznakomitszymi ziomkami,
stolicy jej
do szczególnych
dzie na zbiory
wiatych
i
uczonym p. Czackim
jirzez
sowiaszczyzny.
pole ,
z
uwag
pomylnociami odrzuciem
jego uskuteczniona póniej zostaa
dotd
by
P.
Z.
mego weszo.
gdy nmie ten co do wielkoci dziea
i
.1.
zwyczajów Sowiaskich
literacka
objanienie do dziea
Omielony
pisaniu
korespondency literack
utrzymuje
zyków oryenlalnych
wówczas
wszystkich
,
naszym opiekun nauk roztrzsnwszy zebrane przeze mnie matcryay
kraju
sobie przenikfocia
P»zcwuskiego
szczliwego uskutecznienia przedsiwzicia mego
dla
dy przyjazd do Wiednia ksicia Adama Cartoryskiego Najznakomitszy ten
lir.
ale
to do ogóu sowiaszczyzny
wielce
przywizanych
mierze jedyne na wiecie. D*
i
,
,
nie tu-
,
28 Korzystaem
obcowania
z
Sekretarzem kancelaryi Czeskiej
i
num,
Duricbcm autorem
z
cie zdarzyo
sawny
uniwersytetu
biblioteki
prawie
to
Terezyanum
i
,
to
mych swoich zawizkach mnie najdokadniej zbiera
ogoszenia
planu
i
ukady
two
o
wydawanie dziea
Tymczasem rozgoszone
i
wezwanie rzdu
dem do
którego
Ztemwszystkiem z
«W
Pruskiego
w
Wiedniu
o
bd
sowiaszczyzny
zakresie
by
dla
Zobiekiego
znalazem
,
kur-
obszerniejszym ogólnej
w
i
;
w
Warszawie si zawizywajcego
swego przybierajcego
czci
,
,
za-
,
w
i
sa-
odezwami
uczonego Yodnika, nalegajcych, abym dyalekty
em
rzecz tak daleko,
popodawa,
i
nie tylko poprzednicze
Sewerynowi
br.
Potockie-
danie rys dziea do Petersburga zoy, ale te zaczynaem ju wchodzi albowiem najwiksz do tego spodziewaem sie mie aprzytomnemu,
Wiedniu
na
jego
Ossoliskiego.-
saw
tak
autorowi,
e w
1803
roku
,
,
Bolesna tako bya
lub nie.
wiatego obcowania nawyk by
z
Mech On si
to
silnie
posadzie Linde
nie
rozrywa
mnie
dla
WWPan
ani za
tej
dla
Ossoliskiego
rozcza si
by
dla
swego
nim
w
rozdziela
przyjaciela,
której ,
przyjani, która
nic
oddaleniem miejsca,
z
uyteczniejszy
zas/.le
z
ani
odmalowao si
Wiednia dnia
mog
mi
Lin-
z
takowe stawao si nieodzown dla potrzeba.
i
moe by
nich, do brata Lindego pisanym
z
lo
hiata
WWPana
dobitnie
grudnia
go wraz
uczyni. Uczucie,
w
nastpujcych
1805
Dobrodzieja do
si wslizyma od uczynienia do
WWPanom za
1
j
narodowi,
namawia, iby wezwanie przyj. Co te Linde
prawdziwie dla mnie sniulnuj chwili,
mnie skojarzyo. niego
w yciu
gdzie podówczas
woanie po dziesicioletnim zwizku mnie brodzieja odezwy.
cesarskiej,
p.
tem wieci zjednay
dziele
widzc on i na owej
pierwszym tej
w
p. Jappla
jego
jakiem wówczas OssoHski przenikniony
W
bogatej biblioteki
mnie trzecim
Wiedniu
czonka do grona
wtenczas
Czartoryskim, Jeneraem ziem Podolskich
listach.
gruntowne o sowiaszczyznie
a
dyrekcy nad niem.
go; stosunki te, jakie
j
wiele
nauki
rzd Pruski Liceum nowe zakadajc porucza mu jeMia Linde zabezpieczona dogodn posad dla siebie u Ossoliskiew Wiedniu zawiza, byy mu nader cenne; dugo wic waha si, czy ma przy-
wezwany zosta do Warszawy, go urzdzenie
Sowiaskiej
jego
prywatnym zbiorze
Doprowadziem
umieszcza.
pi'zy lioku zacnego hr.
i
literatury
ustnej
z
Szcz-
llliryjskiego.
w
Przyjació Nauk wtedy
jakoto:
hnper. Rosyjskiego,
pod okiem
to juJ
a
niektóremi wyjtkami na odjezdnem
w
rozmaite
i
za Sowiaskicli
w
Pobyt zatem
cbwil
podówczas
roboty do rónych dzienników uczonych
tej
mu, Senatorowi
caej
z Pragi naczelnik
zbioracb
nadewszystko
za czynnego
rónych pobratymców Sowiaskich,
z
a
wydawc sownika
Yoltiggiui
Terczya-
Polsko-Sowiaskim.
jest
Postpowaem tedy w pracy, chcony czci odezw Towarzystwa
ich jak
W
wszystko czegoni potrzebowa.
sem naukowym,
z
przyjacielska jego korcspondencya
mnie skarbem nieocenionym.
dla
sa
Sfowiaskiej,
biblioteki
w
Herbicem bibliotekarzem
X.
z
,
jzyka Czeskiego
Profesorem
Zfobickim
ze
,
Dolinarem
wtenczas zjecba do Wiednia
dotd
tak
,
Profesorem
z
,
p. Englem
Jak przez nader krótka dla mnie
Bobrowski.
X.
poytkowaem pisma
wanie
ze
,
uczonym
z
powiada.
Warszawy po-
WWPana Do-
Dobrodziejem bawienie braa jego przy
przecigiem czasu nie odmieni;
ja
zawsze dla
midzy nami racz nas jeszcze sczy swoj do obydwóch przychylnoci. Co mi mego Lindego szacownym czynio, poczciwo w gmncie serca jego zaszczepiona, umiejtno pracowito, to wszdzie zaleci otworzy mu pomylne powodzenie. Przeciwko za lepym przeciwnociom we mnie na odwodzie zostawia przyjaciela, który z pomylnoci cieszy si bdzie, a na opaczny los jego nigdy si nie pojednakim
;
Dobrodziej trzeci
i
i
kae nieczuym
i
obojtnym.
Ten
list
mój niech mi zyska pozwolenie u
WWPana
Dobrodzieja,
abym si
móg
nie-
29 odzywa
kiedy do niego
brodzieja kiedy niekiedy
aebym
,
co
Dzikuj WWPanu
jtni.
mi
za
przewoka
ilTiig
donie.
o sobie
w
nie poszedJ
Którzy tylko
Nawzajem
zapomnienie.
mego Lindego,
iiitcresuja_
obdarzenie nmie ksik...; radbym
Dobrodziejowi za
sprawunkiem. Jeszcze raz przyjani mnie jego polecajc
z
,
wz.njemna
nie
i
bd
mi obo-
módz si jHzysuy mu jakim
ja
WWPa-
najprawdziwszym szacunkiem zostaj,
z
i
i
prosz \V\VI\ina Do-
s
nie
sug
na Dobrodzieja yczliwym najniszym
Józef Ossoliski"
W midzy
licie -z
(Inigini
kanonika
du
snmoj day,
tejzc
pisanym
liC[jlo\vskii'gu
powiada
,
innemi: •
Oddawca tego
przecig czasu
jest
listu
Jm
Pan Linde, który miaf
mojej
biblioteki
do/.ór
pr/.i-z
nad Sownikiem Polskim pracowa, dzieem, które przykadu niema
[idnie
i
dziesi,
lat
moe by
tamtem miejscu
mu wyprosz askaw WWPana
ode mnie szacowanego; jeeli
zasuy, w nowem
dla
siebie miejscu
wprowadzi do JW.
Dobrodziej
owiecenia
i
wspaniaej
Z kocem
bdzie bez
nie
umia
korzysta.
roku 1805 stanal
System rzdu Pruskiego
móg
polszczyzny
dla
porednio nad tym Instytutem, zFozona zostaa czelnictem Stanisawa
Kopczyski, X.
Diehl.
hr.
Liceum,
Póniej przydani
Zajmowanie si od
szkoom
zakadom naukowym
i
e
,
sam
otwarte; chocia
Walenty
Saxonii
,
w
to
zadowolnienie
na stron,
wa
o
któremi
,
w
twój
ka
odóg
kogo
,
uroczyslo(! otwarcia dopiero
odby si
urzdzeniu
jego
popis
hr.
C(j
si susznie zegna
go
pójdzie, a
coby
w
Wiedniu i
w
,
Eforahi.
Tymczasem
w
Wiedniu
Seweryn
hr.
,
ju uoone
r.
Rzewuski:
si
z
dów
lecz
i
I
,
w jako
tej i
jednake mechanicznej
pracy
nie
kady
X.
WWPau jego
byo
si.
i
na,
X.
si rozmaitym ja-
Wpó
roku po
Dyrektorowi jego
zupene
e w
teraz
pój so-
autor
Warszawie Sownik
sam si nim zajc,
wcign
szu-
Ukopism w Wie-
sowa wiea.
i
,
byo Liceum urzdzone
do druku.
,
co bez-
[lud
bardzo Lindenm
jeszcze niezliczone
byo
robi
okoo Sownika musiay
znalaz autor wyrczyciela
wykoczeniem gosek brakujcych zaj
teraz
mogc
nie
byl
Szmit.
.Przewiduj,
potrzeba
rzd mu
Pramowski
.\.
,
Przypomnia sobie
i
przygotowa-
jednake
przypatrywanie
przygotowa
do gosek poprzednicli
spisane na osobnych karteczkach, z których
sce.
tem
materyaów;
zaj si
Skaday j,
180-4 juz
dniu wypracowany doszed tylko do pocztku goski W., mianowicie do samycti tylko
do
czasem sam
wysokiego
z
18(lo obchodzono.
prace jego
obawiali.
ostatecznie
,
i
urzdzicielowi
wcale nie przyjdzie do skutku^
si podj dzieo
on
Linde
Potoidii
hr.
przydao si
r.
i
Polaków.
baczne
i
,
styczniu
rzd okaza
przyjaciele jego
moe
z
zwierzcbno majca czuwa
Sobolewski
Wiedniu
a
publiczny,
mianujc go czonkiem
,
nie
przeamao
to
Chciej go
uprzedni przez
rys
Polskiej,
cala
Alexander
uczeniem drugich
swojej
w
to
którego
Dyrektorowi Liceum Warszawskiego. Z pocztkiem padziernika
ko i
modoci
polega.
Warszawie
samych rodowitych
z
zostali
w
narodowoci
osoby nastpujce:
Potockiego,
na któr sobie
mógby
uszanowanie, bdzie
autor powtórnie
nasz
byf przychylny
nie
cz
najgbsze
h\
iiuwoanie
Dobrodziejowi jako prawdziwie
wzgldno,
na którego radzie
dokazaf tego swojemi przcdfozeniami
i
WWPanu
przez ten
•
niem wszystkiego, co byfo potrzebne do urzdzenia udzielony.
go
Dobrodzieja
przyjaciela,
Clireptowicza, któremu
biblioteki
teily
Polecam
publicznoci uyteczni ejszym.
i
wykonane
kióre
mogo przez czowieka niepowicajcego si cakiem najnudniejszym trudom. Uozdziela go ze mna Obu nas wzajemn do siebie skonno rzdzenia szkoami Warszawskiemi. Iimtus iiwitum dimitto. ze na
Ossoliski
Reszta
skadaa
mnóstwo przyka-
we waciwe swe
miej-
musia niebawem sam
tak
50
mu
do tego bodca Rozpoczy si one
Dodafy
ku odbierane.
w
Wyszczególnili si hrabina
przechowa si
tniego
rokiem
Adam
Czartoryski,
owych czasów nastpujcy Lindego
z
góy wydawnictwa Sownika
,
jako
rónych
z
i
na
domowe
Z.
J.
hr.
Do
Ossoliski.
wiato
rzucajcy
list,
Stanisaw Ordynat Zamojski,
P.,
Józef
i
na pokrycie kosztów dru-
stron,
sam autor rokiem funduszowyu).
któryto rok zowie
Kossakowski biskup Wileski
X.
,
1801,
ksi
takowych datkach:
Worcelowa
z Bielskich
z
pienino,
nadsylki
liczne
tego osta-
tak na niektóre szcze-
stosunki autora. tz Warszawy dnia ligo lutego 1804
r.
Janie Wielmony Moci Dobrodzieju!
W
adnej sprawie strona
Cay
lub niedowierzanie. jaciela
JW.
Konsyliarza Stojowskiego,
Przypominam
w
dopiero
;
tak
tlelikatnej
o dowierzanie
gdzie gra idzie
,
zdaem na wyrok bezstronnego spólnego naszego myli swoje osobnym listem JWPanu wytumaczy.
druk Sownika
w
mierze
tej
w prospekcie do Petersburga JWWMCPana Dobrodzieja, za wiedz
przy-
przesanym, cae zakoczenie
Dobrodziejowi, ie
wspaniaej rkojmii
warunek
jego a mianowicie
który
JWWMCPanu
tu
moe by sdzi
nic
interes funduszu na
rad samego JWPana opu-
i
szczonym zosta. Z ksigarzem Hejnem a ja
Zawarem
wane.
czyskim
przej
z
i
Lipska
,
i
kontrakt
,
z
radzi
si
obowiazali
,
i
poniewa si
móg
nie
zgodzi
drukarnia Pijarsk,
z
by
dzieo nie inaczej, tylko pod moim okiem ma
aktualnie
skoro bdzie wydrukowanym,
e
Bielski
ju
zawiaduje, wszedszy
zaczli,
w ugod
z
druko-
X.
kady artyku w manuskrypcie
cenzur lutejsz podpisany,
prez
posa
tu
memu
go take wielkiemu
najprzód przykad Imperatorski
uczyni rzdowi ciganiem
Kop-
mn
ze
znacznych kapitaów
,
protektorowi Ministrowi
potem wzgld jak przysug przez drukowazbogaceniem drukarni
i
si
pojutrze zacznie
tutejszej
i
,
w
Berlinie
bez skutku.
Na bankocetlach Xajpredszv
i
te
Obawia si
straciem po 22 od 100.
tu
najbezpieczniejszy sposób przesania pienidzy
Gcjniiillerowi et
skrypt na
kwot
to
kady jedna korekt przeczyta. przyczonym rejestrem autorów Polskich, ju
Kamera mi
nie tu na miejscu
Oxowi
e
,
drukarni Pijarsk, któr X.
z
którzy
bo pewna mi czyni nadzieje,
bd
doszed,
nie
oprócz tego
drukowa. Voss
tedy sain kontrakt
Dmochowskim,
X.
^Yykad
nie
z
nieporuszenie obstawam przy pierwszej kondycyi
Compagnie na rzecz tutejszego
moj osob, tu mi go przesa w hcie sam w tym samym gatunku pieninym
bankiera JP.
erga
potrzeba
Kiisella
e
wicej jeszcze upadn.
i
Comp.,
et
a
od
odebrany
wypaca Gejmlillera
mi
którego pokazaniem Pan Kiisell natychmiast
recepisse; za
wróci.
,
byby, gdyby Pan by askaw kaza si
Na skrypcie
Gejmiiiiera
powinny tedy
by
wyraone
ga-
tunki pienidzy.
Mam muby
wszelka przyczyn spodziewa si,
e
prenumerata pójdzie poniyliue,
kto nie mia dowierza temu, któremu rzd najwiksze rzeczy
i
ile
e
sprawunki powierza,
nie i
widz
przyczyny, cze-
którego
wreszcie
maj
na ozem patrze.
Dysertacy o etymologii obróc na programa 2 szczególnym tytuem
i
Przeoeni moi,
Boe w
z
to jest, nie Eforowie,
wyborze osoby nie chybi.
Jm
,
ale
pomimo
tego
k^e osobno
dedykacy, opuciwszy okolicznoci szkolne, które
Pani Klotyldzie prosz
w
wybi
bo to koledzy, lecz Kamera nalegaj na mnie,
Bezennych rzd
nie lubi, nie szacuje
i
kilkaset
egzemplarzów
maj by pooone. ebym si eni, daj
programacie na czele
za
niepewnych urzdników poczytuje.
owiadczy trway mój szacunek; domowym wszystkim
serdecznie kaniam.
Z najwikszem powaaniem zostaj Janie Wielmonego
WMCPana
Dobrodzieja najniszym suga
M. Samuel
Bogumi Linde
Dyrektor szkóJ Warszawskich"
31 Prócz zasików od osób prywatnych wsparty
rzdów
od
osobhwie od cesarza Rossyjskiego
,
A]exandra
,
Polaków kaza zahczy autorowi 500 czerwonych
oeni si
nasz autor
pann
z
nawykn
niemogc
ta
te
Sprowadzi
na piknych przyniiot('iw serca. lecz
w
lam
i
kilka
nim go ukoczy. Rozpocz go zabra
szale;
w wasnem
wic
drukarni
w
e
roku i80(!,
bierze
sw
Liceum pod
siebie,
poowy tnmu
od
i
Potockiego cofniono rozkaz
Jednake
protckcye.
siebie
Warszawie,
tak
ta
jak
,
przeszkód
postrzeg,
e
odbijano
naley
Sownik War-,
paacu Saskie-
z
kaza oznaj-
Francuz('iw
w
nastpne dwie wojny
i
bardzo opie-
Francuzi weszli do
cesarz
a
du zwalcze-
idzie
pierwszego
i
hr.
w
pe-
i
do
niirszkanie
mia mnóstwo
a
w paacu Saskim. Tymczasem wybucha wojna; w omiu godzinach Liceum wszystko co do niego
go ustpio. Na wdanie si Stanisawa
mi,
do
tc ruku
tym
miesicach pobytu
drukarni Pijarskiej, lecz wkriUco
drukarzów
i
kilku
na
,
nim
przy
ddluzc wychowana
ale
Torunia
z
W
Sownika.
jego
jego mieszkaniu,
Dano rozkaz aby
szawy.
w
swoja
wrócia po
,
bawicych
póniej ycic zakoczya.
lat
Druk Sownika rozpocz autor dopiero nia,
matk
i
do ycia Warszawskiego
do miasta swego rodzinnego
druk
na
zlotycli
Burger, Warszawiank, osoba nie majtna,
swojem
przedsihierstwic
na przedstawienia
kt('iry
,
w
nasz autor
hojnie
Ijyl
1809
lalach
tem e wszystko co yo, stawao pod bro adne wic wynagrodzenie nic mona byo ulrzymai' w cigej robocie drusub czeladzi a przerwane z zagranic zwizki tamoway sprowadzenie potrzeb drukarskich. karzów Powikszya trudnoci nadzwyczajna droyzna która sprawia i wszystkie umowy dawniejsze upady, a zasiki pienine wyczerpay si. Mimo patryotyzmu rodaków trudno byo temu zaradzi, bo nikt nie mia goOrdynat Zamojski chcc przedsiebicrstwo ratowa puci na lotery jednego z najpikniejszych tówki.
i
i
81 o wybuche stawiy najwiksz zawado drukowi publiczn penio. i
,
,
,
swoich wierzchowców. Osoba, która go wygraa
,
darowaa go znowu naszemu autorowi
zebrane pienidze pokryy na czas jaki dalsze wydatki.
znaczn kwoto Wincenty
zaliczy autorowi bardzo
mu
,
w
1814
którego druk dopiero roku
si
Nie posiada
za granic.
radoci Ossoliski
z
tomem Sownika. Dzieo, o którem od spdzi w towarzystwie autora, zajo go
Nakoniec na przedstawienie
Tyszkiewicz
hr.
drukarni Pijarskiej
Od pokazania si pierwszego tomu robio
stpujcy
i
,
Za
tak
jak
wydanie
wasne.
midzy
sob
list
ukadem
nad khjrcgo
Ucieszy
zanie.
to-
z
i
pierwszym
chwil przyjemnie
tyle
przesa Lindemu
Pod tcmi wraeniami
jak
,
na-
list
:
mi
bie przeciwiem. i
rodakanji
Lindego wraz
iZ WiiMlriia
chaem,
ostatniego
i
by ukoczony.
gdy ujrza przed
dawna marzy,
niadeckiego
Jana
szóstego
dzieo wielkie wraenie lak
to ,
na
takim sposobem
;
e
ani
twój Dykcyonarz.
Wdziczny ty,
ani
Zgorszyo mnie,
prospektów
dalszej
onantera; pilnym
twoi nigdy
e
na dalsze tomy przyrzek;
jestern
oi
mao
tak
Bd
pewny,
e
w
masz prenumeranluw.
bd
czynieniu,
mój poczciwy Linde! prawdziwie
chocia ci
fiizez
troskliwo, aby na .wiat
Bd
moe
dobrze
sem przel na jeden tomik suplementu.
Chc
cie
zawsze
wyszetlf,
Jak najprdzej
na kontrakty do
Lwowa.
korespondencyi
Jeden egzcVnplarz dam
albowiem dzieo
,
którego
Chc
ojcem
,
kiedy si to-
do
mnie
pomocy,
ci
i
ko-
jirzywia-
któram
przylej mi kilka egzemplarzy ja
sam
przy moich
przeoy ty
r.
ci szanowaem
Z mojej strony nie tylko dotrzymam
w
1X0K
luljm
o stateczne
prenurnerantciw.
nieregularnym
ycz.
e
pewny,
mi nie bdziecie obojtni; nawzajem prosz
si stara zachci prenumeracyi, abym móg je posa alu
tylko
twego serca, twojej pamici.
w
papierem a ja
by
twoim
knmisy-
roztargnieniach. dla notat, które
dziadem
,
jako
mego
Zgoa, z
cza-
uko-
»
.
32 chanego wnuczka pielgnowa-. testamentem subjekta, zawsze
oW,
sce to
inni
a
Sfawa
tern,
Czciej
naszego
literacka
wietnych posad
Pruski du Warszawy,
w
zajmuje.
Pensya
ten sposób,
bibliotekarza
podwoi
i, od twojej woli bdzie
e
Mianujc
si.
dcpendowa miejsowa ci-
bieiz te
i
na wiecie.
Za pa-
pisuj.
wpyna
aulora
zaszczyty
si zachowa na pierwszych,
jak
doin
Dzi wicej ci nie pisz. Powtarzam laconke ci kocham, em twój przyjaciel jak nikt lepszy
cbcial.
teraz
naukowe
liczne
i
cay
teiaz
zostawiam pierwszestwo
twego dziea kontent,
z
dzikuj.
kat;do;.;i
i
ci
casum gdyby nic
in
em
le ad lHeram, mitniki
ju
Biblioteka
z
i
stanowczo na jego
zjednaa,
a
urzdza tame Liceum.
przyjmowa.
ostatnie
te
-Posada twoja (pisa
mu
wtedy
drog do
uLwoi'zyla
charakter jego osobisty okazuje
umysem
jakim
Ona mu
los.
si
w
najlepiój
Powoany
rzd
przez
Os.soliski) jest dobra,
Moesz wiele dobrego sprawie, chcesz, tegom pewny; eby wszystko z cierpliwoci kim rozmysem czyni, tego ci ycz.. Przestroga ta z yczliwego serca pochodzca, bya
a"le
delikatna.
wiel-
i
te* przeko-
naniem Lindego.
Znajomoci
gle jego postpowanie.
ludzi
naleytem zgbianiem kadorazowych stosunków odznaczao si
i
Zmiany nastpoway po zmianacli;
sam rzd zmienia zasad rzdzenia, przybywao mu coraz wiecoj dostojestw.
ten
w jzyku
Wstp
swój
1
rzdu przychodzi
miejsce jednego
autor nasz nie tylko nie
a
Dyrektor Liceum, a wkrótce Efor pod
meniuszowyui,
w
rzdem Pruskim,
ci-
drugi,
zachwia si na swej posadzie,
'i
ale
drukuje programy szkolne, sposobem Ko-
polskim obok niemieckiego, do których takime ksztatem, Prawida Etymologii,
do sownika zacza.
w
Tymczasem
miejscu Pruskiego
rzdu powstaje
ksistwo Warszaprogramów, a dawny Dyrektor, teraz Rektor Liceum Czonek Izby eduCzonek Ra frustra repugnans;
w
w
exactam, Zebrowski
Owidyuszu: «byo pónocy,
yteczn rzecz sdziem, znosi
sob
z
rozmaite
wskiej, Budnego, Biblii Gdaskiej, Seklucyana
co
w
pierwszej edycyi brzmi:
Co Loopolita tumaczy: dziwiowskiej
«da mu
,
sobie
a
:
«
ywot
sen trosk
biblij
i
'ciek, n
ubogiemu 'ciek
»;
w
przeywszy
ciasny
cia dorazi» curas
jakiego na Polskie
umar, »
et
post
tu-
to
biblia
biblii
Gdaska:
Gdaskiej:
edycyi
z trzeci;
mu
odpowiedzia
•
durissime
— Kownie po-
Wujka, Radziwifo-
Leopolity pierwszej edycyi trzeciej
vitam
pectora soherat.
Polskich tumaczenia; jako to: Leopolity,
za cika odpowied", w
a
z
tumaczeniu Owidyusza przez ebrowskiego: idarmosilna Me-
Czechowica, osobliwie
twanla
ustaem si sam
»nie bdziesz
jest;
n. p.
Baowskiego
I\j-omerze przez
dodaem, gdy wjpis by
znaczenia,
w
W
staem si sam sobie ciarem ».
>
«nic
n.
srodze
p. ».
Ba-
obciysz ubogiego". Budny tumaczy:
Gdaska, "zastaw biorau. Gdzie biblia Badziwiowska pooya sowo «ceklarz»; Podobnym sposobem postpowaem w czytaniu ciekawej edycyi, któr zrobi Naruszewicz, tumaczenia przez rónych Horacyusza. Co Korytyski tumaczy: "Ciebie, Kupidynie, si boj matki o swe s\iiy)i; to Koblaski: « Ciebie si boj dla sw}'ch synów malki»; Naruszewicz za: «\V tobie sie matki synów boj straty ». Tym sposobem zjawia nam si lad postpujcego z czasem poloru naszego jzyka. Nie wiem, czy si nie myl, lecz zdaje mi si, e tak uoony sownik, zawiera niby biografia kadego wyrazu; wyprowadzajc 'cia Gdaska
«z ubogiego
tam
biblia
biora»; «
biblia
suga sdziego ».
—
—
go albowiem
si
z
z
kolebki
nim dziao
w niepami;
Sowiaszczyzny,
w kadym
a
czasem
i
z zapadlejszej jeszcze
staroytnoci,
wieku, tak co do formy, jak co do znaczenia,
(w takim przypadku oznacza
i
czy
gwiazdeczka lub astery.skiem); czy
sie
ju
te
wiadków na to, co obumary poszed teraz
stawia
jako
yje
jeszcze
w
uy-
dzisiejszem
waniu.
Kiedy wiec zbiór ten, co do gatunku swojego, jest historjczny njejako,
w
si dawniej sowa podug upodobania tworzy skada? razie,
jakim stanie znajdowa
i
i
dzi si znajduje, Historyk,
zmykijcy samowolnie sowa, podobn powoduje jajc kade
z
kadym
kcdejno przyimkiem, nie
czn warto ztd wynikego szacowny
z
znaczenia.
sic
Takie sobie
tworzc osoby
nierzetelnoci.
ogldajc
sie
Sownik Lindejo wyd.
2.
Tom
I.
e
daje
wiadomo
i
zdarzenia,
nie
acno pomnaa
history liczb ani
tylko
pisze,
kadjm wy-
o
wyrazy, lecz
nowe
romans;
sów skadanych,
skle-
na brzmienie, ani na ioi-
zaoywszy rzódo zbogacenia jeyka, oszpeci zacny fiandtke uszom wyobrani wstrt czynic, n. p. dobar-
dccechuj, dochrobotywam •
j.
zwaszcza ani na potrzeb,
grammatycznej pracowitoci swój sownik, skadanin
wiam, dobarwiczkuje, dobestwiam,
t.
czy wolno byo zbierajcemu
,
i
i
Wanie
docofywam, doczopuje, doczostnkuje. ^
j;.k
gdyby
w
tych
tym podobnych
ni
i
Niemieckim kto chciaJ skada,
sów by
miem
sów
— skadaj
let pro
skada
lub
sic,
arbitrio
w
gcinad)t rocrbcn, fo
ono, rozciga si
te
—
lucrbc
razem
eby za
Podobnie wola
i
niewola,
nie
sowa tworzy,
przysowie:
Knapskiego,
do
unikn
e
w.
Co
niecny
„ba
w
opposila
za wolny
snadnie
niewolny.
i
;
3tbc=
SlbtbcilunflCn
skadane
powtarzaniu,
ostrze-
z
pod
z
nega-
niecnota za
wyboczyo znacze-
nie wprost opposiium cnocie, lecz na inne
mogy by zczone;
sawny
i
Itcue
wzgldem przyimku do inaczej wszystkie sowa
cny, jako
i
tdgli(^
—
tu
rozwlekoci
p.
przy
przyimkiem
mówi Knapski,
sunt,
Podobnym sposobem
którymby
z
z
—
wyliczy; umieszcz si na swo-
tu
— powiada:
jcr
—
prope
infiiiita
nie jest
abundare.
melius
Zbogaci si przez
jeyk mniej uywanym wyrazem znaczcym twierdzenie, afprmativum, na którym schodzi nie powinno, wyraz przeczcy negafwum, tak niedopedny, n. p: «wyrokósv kresy niedopdne», dao mi powód
to nie raz
ka
skoro jest
dopdny,
t.
e
mowy
ani
wtem
i
znajduj si sowa,
dziele
i t.
a niektóre
nawet a
i
dosy
niewsparte
dzikie,
zatem gwiazdeczk
inaczej albowiem niebybym
d.;
gdy
ówdzie inne dyalckty przewyszaj;
i
mogcy.
powodu dyalektów,
potocznej; lecz zrobione z
'bezosadny, 'bezopalny, 'bezodpowiedny, "bezojczy
remi nas- tu
by
podobny do dopdzenia, dopdzonym
j.
Prawda,
wych,
nam
iilicrgclicn."
przyimku po
tym wicej
potrzebuje osobnego na swojem miejscu objanienia, nie.
im golgciibcn
pierwotnemi umieciem,
z
WolaTem kilk tysicami
niemiertelnego
znalazy."
za pod przyimkiem
baupii
meiftcit
bte
id)
powtarza wypadao.
mona byo,
gdzie
,
powag
wsparty
na które si przykady
do wszystkich innych, osobliwie
i
innej litery
nie
i
Niemieckim sowniku postpowa; wyranie
„bicfer 3lrt
kadej
oraz
a
w.
f.
wyluszczeniom potrzebniejszym,
i
sowniku umieciem: "Gdy prawie wszystkie sowa niepodobna wszystkich,
zatem
u.
suy
nie
cuuisvis componi possunt, zwaszcza we wszystkich ich znaczeniach
•jem miejscu najpotrzebniejsze,
lung
mog,
sic
w
jcrroeifcn
Kto sobie pozwaLi samowolnie bynajmniej
tu
uwag, któr,
moje
— skadanych,
przyimkicm do
z
Bebtnfen,
nDfajfcn,
miejsce ich zostawi wyrazom
i
,
jzyka swego;
lecz
wasn
na tem miejscu powtórzy
wstpie do
cy
krcipcit,
uboszym
takiemi dzieo niepotrzebnie a mniej przyzwoicie zapycha.
autorem sownika jzyka narodowego,
„do
jcrijckn,
od niogo
powag
pism narodo-
czyli
asteryskiem oznaczone,
mia
gdzie
umieci
n.
p.
bogactw, któ-
zamiarem moim byo, wszystko cobykolwiek tylko znajdowao si
na przestrzeni Sowiaskiej, wcieli do tego zbioru. Takie przeto wyrazy wolno Polakom przyj, wolno odrzuci; ja za si znajduj w pobratymczych jzykach. Podug zdania mojego, autor powinno sobie poczytaem, donie o nich,
e
sownika
tworzy,
nie powinien
strzeenia czyni
z
i
za bdzie
zuje im rónice co do stopnia,
Lecz
i
i
monoci, kady
wet
obce jeyki tak dawne, jak
ile
smach wszystkiego; wyraz znajduje si
A góów
wa
i
e
w mojem
zatem nic
jeyka,
autor
ówdzie za skazówk
jakie ze
zwaszcza
,
swojem znaczeniem
mamy we
mow
Warszawski Mechanik
sam
dziele,
ka
go
te jeden i
cho
bez objanienia, bo
jak n. p.
z
upodobaniem,
e
uyciem
i
mog
imi zacytowanego
i
powinni do-
autora,
wska-
upowanione.
jest
suy moe za klucz
niejako, otwierajcy
im
niezrozumia Polszczyzn. Staraem si albowiem
drugiego objani; do czego nieraz
nie wstyd
moe
mi
wyzna,
em
ich P.
z
w jzyku
naszym
e mi si nie
czasem kto
sowa: cenar, cerewizna,
wszystkich materyach pism narodowych,
potoczn. Wielki brak
J.
albo
w
zostawiony bez wszelkiego objanienia,
i
pobratymcze, na-
doszed w dawnych pi-
nie
zaoyem
ksiek
Professor
Magier;
z
td imi
wy(''j za drugie
wyrazach
da
i
zarazem ich objanienie.
1.
t.
d.
rzódo
o pojedynczych kunsztach
i
do czerpania szcze-
rzcmicslach, wskazy-
wyrczy mi w
Rektor Konwiktu Pijarskiego,
J.
Osdziem
nim owieci, jak go wcale
o
jego czsto jest cytowane pod
J.N.Kamieski
niniejszi^m staralimy sie przy tych
zdarzyo go dociec.
mi
cerbela, czyntakor*)
po warsztatach; do czego gdy sam czasu nie miaem,
kunsztowemi. Nadto zacni przyjaciele moi
W wydaniu
siebie,
yjce byy pomoc. Jednake
puci w niepami,
mi potrzeb szukania
')
i
donosi, wyuszcza, spo-
lecz zbiera,
niewiadomoci nie zataja, ni niegruniownym domysem omamia. Nie jedno miejsce, niejeden
wol
za rzecz poyteczniejsz, a
praw przypisywa;
pewniejszego objcia myli, obwinitej
eby
omin,
suy piszcym tu
w jakim sowo
o to,
za
ani
czytajcym pisma narodowe, osobliwie staroytne, zbiór takowy
przystp do snadniejszcgo
i
narzuca,
pisarze, a pisarze których naród czyta
przekada;
nich uwagi
skonali jzyk; Sownik
nie powinien
tyra
sawny
sowami rzemielniczemi Pan
Wolski
nasz lub
Professor Li-
ceum Warszawskiego, przy ciagem przykadem, Rzadko mi
czyli
si
pozwoliem
korrokty, nic jeilnjTti
drugit-j
Bielski
sobie, gdziem
a
by pewny
nadto ki,
W.
J.
i
wyrazem, znaczeniem lub (e
Prefekt drukarni Pijarskiej, pilnie
abym widzia potrzeb, zastepywania brakujcej mi
Xiae Genera Adam Gza rt o rys
0.
J.
kiedy zdarzao,
sie
uy
tylko
wj-trwalem crj-faniu
i
zbiór ten zbogacib; nie mniej J.X.
sowa
i
znaczenia.
i
moj wasna
cudzej,
Gzem za
Ossoliski w
Hrabia Józef
dogldajc druku
i
rewizyi.
i
powaga; tam
jej
zbiór ten uniemiertelni ra-
Wiedniu, niej
w poczcie
autorów
powie.
Zebrawszy tedy
pism narodowych
z
z
i
mowy' potocznej potrzebne matcrj-ay, zachodzio nowe zapjianie: jakim spo-
by do uycia, celowi swemu, jako skad jPoniewa nie jest przeznaczeniem takowego dziea, eby go %vci czytano, lecz eby go si przy zyka, odpowiedzia. zachodzcej wtpliwoci o pojedynczem sowie jakiem mona poradzi; pozostaje wic jedynie, yyszystkie sowa w niem si sobem
uoy,
je
uoy
zawierajce
czy z
urzdzi
eby
przepracowa,
i
zbiór takowy
porzdkiem abecadowym, aby atwiej znale
by skrpowanym
sobie autor mniej
znaczenia
cienie
i
M^wodzi podug
Czoo,
si zdaj
tego, jak
pierwiastkowe oznacza
Birkowskiego Jan Chodkiewicz czoa nieukontentowania;
nia, lub
jest za siedlisko yystydu
wstyd
z
czoa, bez czoa
podobnie Niemieckie
czelno,
jak yy
owe
by
z
suce
oraz
atoli
trudno
by;
i
cz
y\Tdatna
lub
niewstydu,
O^UIC
SttriiC,
frcdjcr
'.'Olt
zachodzi
wtem,
W
zmysowego
jak
uszykowa
ogólnoci ma
liczne
tu miejsce
znaczenia; a z niego stopniami
nad oczami miedzy skroniami;
u\yaa si okiem mora/nem, jako
podug
a tak
ukontentowa-
siedlisko
czoo, czoo kwane, ponure, pospne, yyypogodzone. Dalej czoo
ztd mówi
mie
si: na czele
zkad przymiotnik bezczelny, jak
fttniloa,
y-
p.
gowy
przedniej
To czoo
spi
n.
czyli
nieraz
acucha myli snujcych si cigiem
na ich udowodnienie yyypiski.
pierwotnego wyyyija,
wysokiego.
ztd marszczy
miane
kto
Wiksza
szuka komu wypada; chocia
nieprzerywa
zwróci cay szereg nastpnych do pierwotnego fizycznego
prayyidlo, aby
tamte
jednego sowa,
—
i
którego
to,
mona
przez abecado, aby
jednego jakiego, zwaszcza pierwiastkowego, wyrazu.
czstokro
\yygodny
i
aciskie
czoo mie, niemie czoa, zetrze
napisane;
effrons, Francuzkie elTronte, z
czoo miedziane;
Stirne; dalej:
aciskiego czoo
na%yet bez dodatku:
frons;
za bez-
nastpujcym przykadzie po tak niegodnej spra\yie, jakiem czoem 'miaby si pokaza przed ni? albo: Ju tu si kocz yyzgledy moralne; moe si podpisu swego zaprze; albo: czoa na to trzeba. :
—
ma czoo po temu,
uwaamy odtd czoo
jako przód, przodek, wierzch rozmaitych rzeczy fizycznych;
towe, brzegi okrtu; czoo koa,
okrgo
powierzchna; czoo
czyli
czoo budynku,
czoo okr-
facyata;
oa armatnego. W rnilitarnoci:
przodek
czoo woj-
czoem si opiera, na czoo zachodzi, czoo yv czoo, oko yy oko. w ogólnoci naczelnikiem czyli przeowojska, dowódzcby, komenderowa; Dalej: na czele by onym by. Fizycznie na czele, z przodu, tak n. p. piewa Chelchowski: "Siad przy otarzu, z onyrn tak wiele Stao praatów po bok na czele. B Figurycznie za: na czoo yyyjeda, t. j. na popis, podug przysowia Fredra: «ze swoim «na czoo, z cudzym do kta cho dobre. » sie tu z tym ogólne znaczenie prymu, y\Tboru, okrasy, zaszczytu, celnoci; n. p. czoo trzody, czoo narodu, czoo partyi (porównaj sowo gowa); czoo trzyma, czoo mie t. j. pierwszestwo, prym mie. U kucharza czoo: tusto na \yicrzch si wzbijajca, okrasa. Nakoniec czoem bi ziemi, schyla si ku ziemi a czoem jej si tyka, znak adoracyi, najwikszego uszanowania a do upodlenia siebie, tak ska, front, n. p.
uczyni czoo szerokie, postawi czoo, stayyi si czoem
,
i
i
Wi
—
daleko,
czoem
ze Katarzyna
II.
óiiTb
nie bije! Past. Fid.
mciomi zakazaa;
«em Mioci pod
sowem
cze,
za
7nacte
kadym
których wyyyód
czona
i
sertacy,
jest prosty, a
arkuszu; lecz znaczna i
za
Gzoem
i
z
kd
znaczy co czci,
si pytaj. Jabo,
cze i
czoem wam
panienki Lackie,
i
laelos
ch%va, czoem
atwy co do yyywodu
jest liczba
za
et
n.
p.
Zna on
i
albo
boginie.
j;ik
hczno,
te
n.
a p.
Zimorowicz piewa: iCzo-
Zegnam was.» Przysowie da-
gratos se poslridie eslanur:
a
Mczyski
cze, bywa te mówiono.
cieniów
w znaczeniach;
przykadów daleko zawilszych,
rozkad znacze cae arkusze zajmuje,
tak
tyle
convivio laute aecepti,
zatym
te
dokd
wzajem
kilkuset cytacyj
te wypadek jej mniej yczeniu odpowiada. zatym czasuby wymagao nieograniczonego, gdy od
cika, a
objania Knapski:
kadzie: «dziekuj, miej
Przykad ten dosy wie na
i
Waszej Rossyjskie Kniehynie,
czoem
ogólnoci
Zadawniony wykrzyk: czoem! odpowiada teraniejszemu: najniszy! upadam do nóg!
Gzoein wprzód, czoem! obaj si witaj,
yvnc:
w
wymaga;
a
jak praca
Wypracowanie jednego pierwszego,
nawet
podobne znajduj si pra-
zatym przy trudniejszych.
i
koo
z takich
od drugiego
tych
artykuów i
S sowa,
bya nieskostoi za
dys-
trzeciego razu, ro3*
— VI Robiem w tej mierze, co mi siy czas robi pozwoliy; ogltlajac si za na cay ogrom czekajcej mie jeszcze pracy, musiaem nieraz przesta na rozkadzie znacze, chocia nic odpowiadajcym yczeniu mojemu. z pierwszego rzutu ile monoci uoone znaczenia, przyproacniej te bdzie, majc przed sob ju wydrukowane, wadzi je do doskonalszego porzdku. Dodaj t jeszcze uwag, e jak w dochodzeniu pierwotnego znaczenia, puciem si przy pomocy pobratymczych dyalektów za rzódosowem, tak w szykowaniu znacze znalazem nieraz pomoc w stosowaniu do siebie dwóch wyrazów wprost sobie przeciwnych; n. p. ukadajc sowo biaiy, z oka nie puciem sowa si
bota jeszcze
nic uda.
i
i
To
czarny. (I
w tym wzgldzie sowem 6roc' t uwag: «Ktoby sowa bra naleycie rozszykowa, powinienby to czyni wzgldnie do znacze byaby, gdzie sowo bra czynnie znaczy bez wzgldu na sowo da, n. p. bra
byo mi powodem
chcia rozmaite
osiowa (lad. Pierwsza klasa
rk;
(tkogo za
bra
ni
«si uywaj,
wzi
czek,
druga, gdzie
da
i
na,
n.
p.
mróz
naleycie uczu
w
a c czynnie, stosuje
6?'
n.
szkod
trudno w
si do
rf
gupstwo
p.
bra
bierze; pita, gdzie
wzi klsk,
po boku,
co si
cieniowania
i
równo czynnie znacz,
Nie mniej wielka telnik
do umieszczenia pod arcytrudnm
liczne znaczenia
a
ma
szczególnie bierne
tdm zachodzia, jak spostrzeone
cienie
Co, pronomen relalwum,::= które to, to co;
je.
—
j
co
—
Co
§.
wiatr to;
n.
czyme
p.
Co matka
da,
czym.
numeri co
co
Identitatis
—
to;=
razy,
ile
tyle
matka,
to
bd
da; co
to
Demonslrawe
exclusivae, n.
identitatis
contemtus; n. p. co §.
—
wszdzie miota.
nic stoi; Intensionis:
—
skoro
razy;
niejcst,
—
=
co,
ficientis
relationis,
ile,
dosy,
Byo
nosi! Sk.
tym,
n.
si ciga,
ile
Ju
Co nowego? Co innego
n.
to;
n.
byo, niemal zawzdy
Co
wo,=
—
Narusz.
ywo,
w n.
co za to,
i
jak najywiej, jak najprdzej,
co innego pisa.
chopi, chopita, niewiasty
steczce, n. p. Póki co krwi
onastice:
wa
dawano.
Sk.
—
Wolsk.
—
§.
cokolwiek
Warg.
czasie wszystko.
lekarstwa. Krup.
towa.
i
p.
— §.
Co
czy-
§.
—
Kras.
co,=
e
—
Ju
—
gowa,
to
macocha
j.
czym
rku
leci.
rozum.
miara,
t.
—
—
Co,=
h).
ile,
Wadowsk.
Szymonów.
Nominatiuum
j.
—
—
Godem
zgoa. Groch.
Co,^ ile, indijferenliae guanilalis bd, czy wiele, czy mao, by tylko Co, enumerando,
ile,
e, poniewa
Comparaiwi
et
n.
dla
p.
et
et
mam,
§.
za
nog
morzono
gnalitatis,
=
nie nic, nieco,
i
e,
bo,
n.
p.
wie-
oddaj. Sk,
komu n.
dusza luba.
p.
Biego co
cz-
najmniejszej
Oczy ledwie co wi-
kadzie. Cn. Th.
—
^-
Ple-
ledwie im co troch chleba
by najmniejsza rzecz, by najni-
co;
Umar
Superlativi znaczy jak, n. p.
i
brzydkim.
n.
p.
Lepiej co przed czasem,
co kwadrans, co pógodziny, co pólkwadransa
tego
co
cum Geni~
bitew na
i
tobie
= by w
Potock.
Co,=
te
Accusalivum seguitur
do roboty,
Wac
to,
Quantitatis suf-
^.
Partitiue
byo ywych,
c??i(/f«//s,
nog ich
ywo
tylko
ile
jej
—
wiksze brzemi mara
§ Co,
Genitivum
,
co jeno
nieprzyjaciele.
ruszy, lezie,
Iterationis
Ptaszka za
niezliczone mnóstwo.
znacie. Teat.
magnitudinis
tym, byle
§.
do swobodnego ycia, jako
tak co
p.
matk
za
Progressionis comparaipae co
§.
co czyni, a jeszcze
ywo,=
Co
c).
antc adierbium
—
n.
indifferentiae aestimotionis , vel
to;
z
nad karkiem zguba, Co
wisi
bynajinnii'j
Co, causale.=
im
to
majtno moje,
Wszystk
Bdziemy krajów naszych bi
§.
si
t.
jeno, n. p. co wojen, co szturmów
ile
Co stpi, jeno co stpi, co si
—
—
Co
§.
co za-
Co byo nieszczcie two-
n. p.
Ku czemu dobremu; czym twardym go uderzy, w czym
sowem ywo.
baby. Birk.
ciele.
nie pada. Zab.
sza, najlichsza rzecz,
ni po
w
Trwogi nikt po nich nie zna, co
w wieczór
n.
wanie,
dalej to gorzej.
w rozkoszach,
szelagabym nic daa,
przyczyny rosy. Gorn.
z takiej
co go, co
tak:
za co, za to, za bezcen;
bro porw,
co za
Przepdzi ycic
p.
to
to jest,
Z tym urzdem mam wjeda. Sk. Co nie
takim tumie
mówi,
jest
to,
to,
wschodów baba rzeka: co
Co ywo, co najywiej, obacz pod
dz, ciemno na
i
wyrazi mo-
najsnadniej
j, co mu;
ono;
co Polak, to rycerz; co
p.
p.
Magnitudinis vel guantitatis asccndenis, absorbenlis,
cie
je
Uywajc
com napisa, tom napisa;
tyle,
Genitiuus adjeelivi, religui casus sunt excepti n. p. a).
e ni
si,
eby
wyrazi,
tym si nie pokazuj. Jabion.
on go do siebie potargnic. Skarg.
to z
=:
co,
dostatek, dostatecznie, n. p.
do miego towarzystwa. Zab. tivo:
Lecc
p.
na co patrze, gdy
co do,
tak dobitnie
On ona
wzór matek, matka na wybór.
ile
czym
—
j.
bd;
— jeno —
to;=
•
t.
uwizawszy, co ptaszek wzlecie chce, im
znacze
co matka, to matka, a co macocha to macocha,
p.
to
nog
tym;=
trzecia, gdzie
bra jak da nijako kijem, wzi kar, poli-
bra
n. p.
byo;
byle
tak
Za przykad bierzmy:
myli snuo.
miast który, in casibus oUiquis dodaj si stosowne przypadki przyimku trzcina,
znaczenie
ata acin, gdy zdawao
rozpozna. Nieraz musiano si tu
i
wzi,
tam
bra, kiedy daj; czwarta, gdzie
d.»
t.
i
wzi,
a c biernie; n. p. gdzie
nie
biedny, co go
zay-
niemia kto ra-
Radzono mu, aby co najmniej
vn spal.
Sk. Ochrzcij
wspanialej. Gorn.
si co
—
zby
zwierzt Iwy
predzój. Sk.
Ant
A
utapiaj,
Co najwiksze drzewa
Co gdy, =z co jeli, copula
§.
zapomnie; co jeliby
—
buntuje!
Co,
§.
có,
tó,
indeterminate
p.
jako; Francuzkie
Có
nie
sie
n.
dugo bawi.
Ib.
Có
w Polsk,
ich
§.
jest to
s
jej
szaty?
i
przyczyny,
Da
im co najlepsza ziemie. Sk.
n.
ile!
rachunki!
O to,
p.
Co
do nniie,
to
—
§. Có
t.
j.
podzia na czynne,
—
§.
Co,
Cum
cosi,
encli-
cosik,
có
adverbialiter, raionis incognitae,
Teat, lub te:
siebie z boczka pogldaja.
có,
enclitico
n.
Có
p.
s
Co
i
pikno
jest ta
potrawy? oto trupy
albo skóry zwierzt! Bals.
przyczyny, n. p. Ale co nosimy tu
z jakiej
Krom.
—
mea?
qui(l
—
oto lekkie powietrza poruszenie!
wntrznoci robaczków,
dopomaga.
nie
co tu kopotu! Patrz, co sie ich
na co si zda
j.
—
Uwarowali sobie przeszych krzywd
n. p.
i
na wyraenie
e
si
aciny
tu bez
wzgldów grammatycznych,
—
Co
§.
owdzie oczy
causale,
uszy swoje
i
nic obeszo, aby cienie
uy
gdzie niegdzie
czynne, bierne, nijakie, dokonane, czestotliwe, jednotliwc; lecz nie stao
sowo cigy
czasowników
dzielenia niektórych
co naj-
i
co urodziwszycli tylko
sami wsie wejrzyjmy! Orzech.
wwaa. To
sowo
wdziczne piewanie? odzienia
W
p.
wolno byo panom
Nakoniec Co hilerrogationis directae, cum
dla jakiej
to jest,
nazywam kontynuatywum,
czuem
wdawa
cudze
si nad tym rozkadem, atwo si przekona,
Zastan.awiajacy
wyrazy:
w
vero,
ci/O/si
imUrecte,-= jak wielkie!
a).
t.
—
=
czemu,
dla czego,
odbitnie a krótko
em
aciskie
aby poddanym
otlnowifa,
Co mi si tam
p.
zwierzt! Co wonie? dymy! Co
czegó,
wojn
co najdobrotliwiej,
,
n.
gdzie n. p. Dodaj to u nas na wsi, co wszystko tanio. Teat.
co potym, có kiedy niemodny? Kras. Suhstantive n. p. Zna byo, ze skrytego co w sercu utaia. commeca, n. p. trzeba ich po/.eni, bo có miosiernie na
ciaa? oto wór gnoju!
po wiecie?
loci,=
§• Cer,
—
puszczaj. P. Kchan. Jer.
mdry, poczciwy,
iico
n.
—
vel e.tclamationis
elliptice;
mimo si
transilionis condilionalis,
która strona
Co, interrcgalionis
§.
Stryjk.
znoszeni co najlaskawij
Superlaliui co znaczy jak n aj;
et
zwierz co mniejszy,
podraliili.
maj by
Niewdzicznicy
adjeclhuin Comparalwi
bierne,
nijakie,
Naley mi take zastanawia
czyn oznaczajce.
werbów, na transitwa
czyli
nie
mogem si
atoli
i
mi
jej
znacze
wypadao.
Przyj-
na wyraenie tego, co
czytelnika nad
potrzeb, która
Przystawszy albowiem na zwyczajny
intransitiva.
przekona o tem,
eby to sowo za nie oznacza
mogo by
czynne
ju nawet z imienia swego, czynno oznacza; wpfwu czyjejsi czynnoci, lecz poredni stan miedzy tem dwojgiem, jak n. p. sowa: stad, siedzie, lee, spad. Sowo za bid zawsze wyraa cz\Tino ruchu uderz.ajcego, czy bakaarz chnjica bije, czy te zgar, puls lub serce bije; lecz z ta rónica: w pierwszym czynno przychodzi na zewntrzne objekluni, na chopca, którego wiczy bakaarz, wic transitivum; w drugim zamyka si w sobie, co nazpyam Inlransiiwum. Podzia takowy nieraz mi byl pomoc w rozszykowaniu znacze sów czyli werbów, n. p czstuje, gra, baliki daje, suto szafuje pienidzmi; otó tu czstuje intransitive; ransitive za, gdy Bielski pisze: Jagieo czstowa posy Czeskie dobrze; albo w przysowie: Kui
nijakiem, bo zawsze musi,
nijakie
ani
czynnoci, ani
cierpienia
charza rad winuje, gdy kio
W
goci le
przejciu ze znaczenia
waciwego
przcchodzacm nawet czasem na synckdoche,
Cena
n.
p.,
waciwie wymiar wartoci, szacunek, i
cen
rycznie: Daleko bogactwa
Posza
allegoryczne, a
w cen
z
przenonie:
wwikszj kade cenie, nad ten ci ju pognili, Co prawd
pienidzy, za
schodzi, drugi
raz
miedzy
raz
kt(')ra
co przeilaje; tak:
sie
wstpuje, wzgór
bez obrzcsków bezpiecznie mówili. Nar.
cena, n. p. towar ten
w
cenie, .j.
szacunek, wysoko waenie czego
,
Cn.
idzie.
szacunek, który im wyznaczya natura. Zab.
niecnota, a
cena,= wysoka cena,= wzito,
ilo
taxa,
rzeczom czynie. Gestom. Cena
lentiam, czyli ernphatice late czyli
uwaaem
uywaniem figurycznem, przenonem; w przenonem za znowu rozróniem nieraz metonymi, czstokro rónice
na niewaciwe,
ironia.
dowie maja ustawy
cznie:
czesluji'.
—
—
waga,
n. p.
Mdry
aptekarz
Allegory-
—
ma w
Figu-
Per excel-
§.
popaca, paci, ceni go wysoko.
Wojewo-
— §.
Trans-
cenie Zioa,
którjch bierze poywienie. Past. Fid.
Cel, waciwie punkt lub rzecz do której si Niepodobna, aby ten konania la.
byli,
i
w
cel
trafi,
który nie strzrda. Zab.
do jednego celu wszyscy
Wac. Pot. Gdy
strzela,
strzela,
strzelali.
Sk.
(t.
celu Ku]iido nie mija. Past.
nami jak za murem, wszyscy pokój maj.
Biel. S.
M.
n. p. cel jest strzelcowi
— j.
§.
Figurycznie
wszyscy
Fid.
Wielkie
i
w jedno
na
to
wystawiony, aby go
allegorycznie: n. p. bilii.
D.ileko
Bachów.
Wszyscy jednego prze-
czecza
Siedziemy wszem na celu, wszyscy
pastwa stoj
trafi.
myl od
w
celu strze-
nas strzelaj, Za
fortunie na celu. Bardz.
—
§.
Translale
—— VIII
cel,=
kres, zakres, kierunek, zamiar,
zamys,
We
objekt, przedmiot, koniec, n. p.
wszystkich sprawach ludzkich jest
cel, do którego milc^ wasna cignie, lllon. Od celu, do którego zmierzaj, cnoty ludzkie szacunek bior. Ib. Cel lekarzów jest zdrowie ludzkie. Gorn. Ty jeste celem sekretnym jego miiori. Teat. Niech ci mam przed oczyma. Boe
bd
Ty sam
stworzycielu.
Metonymice
prowadzi. —
podug
Trandate per similitudinem
§.
pragnie mych na
tylko wszystkich
na strzelbie, celik, znak,
cel
Dmoch.
celu.
jedynym objektem mych pragnie).
(t. j.
Cele, celowniki, przez które geometra
którego celuj.
linije
wzrokiem
cele na podkowacli, ocele, bródki.
;
Cega, waciwie z gliny robiona pewnej formy masa do murowania, n. p. Cega jest dwojaka, jedna wypalona druga na socu ususzona. Paszk. Sawna jest z czerwonoci cega Toruska; ztd przysowie przez ironi: zblad,
w piecu,
cega Toruska. Eys.
jak
Opal.
g,
forma cegy,
i
cega, budynek
toto,
Me tony mii cym
to
na dwie, na pótorej;
pars pro
zczerwieni si, zrumieni si,
j.
si, nie trzyma si jedno drugiego).
nie klei
(1. j.
(t.
cegy,
z
n.
—
Melonym, cega, miara mularska,
zern
p.
Przyszlimy do
p.
mowa
Figurycznie:
n. p.
cegy na grób
pustej
grubo muru
—
rydlem darni na dwie cegy. Dudz. tej
cega bez wapna.
ta
na ce-
Per synecdochen,
twój patrze. Morszt.
osobliwie rozmaite rodzaje, z rozmaitych rzeczy przymiotów wyprowadzone,
w nastpuj-
odkrywamy
artykule:
Dym, waciwie
WTziewy
Dymy
pod same oboki. Zab.
—
jadu).
Translale
§.
sprawuj i
ogólniej
kada
sie
e
Melonymia, od wasnoci, nie, omamienie,
n.
wiksz
rzecz
Wac.
dymy,
:
=
dym
p.
Dymem
rzecz przykra
ma,
gmatwa,
rzyem w dym do
a
i
soce
by
si
zda
ono zapalenie krwi oponie,
zasania; dym,
karz, kto
n.
p.
z lasu
=
podpalonego dym si wzbija
dymu
Dymy, które
n. p.
z
komina. Zab. (szuka ob-
krwi pochodz,
z zapalenia
wiksze, gdy kto na
dymy
nie przez
patrzy;
dymy wewntrzne ucichn. Modrzew. Baz.
a
—
cie, przeszkoda do widzenia, bielmo, obuda, mamie-
fasz, mara,
swoj chciay sdziemu dym w oczy puci. Modrz. Baz. (porówn. oczy zadym przedawa. Kosz. Lor. Kto wiatrem suy, temu dymem ma by papraca, taka paca; obudnika niedobry koniec). §. Od nierozkadnej g-
—
mnogo
chmara,
niego. Teat. (obses, prosto,
Jue mu w oczach dymem znikomoci, dym,= rzecz
n. p.
Od nikoci,
te
jako
staje;
wynoszce,
Figurycznie: pasorzyt patrzy tylko
wyduchy, wyziewy, wapory,
pary,
cono. Weresz. Rgl. Eej. Zw. (porówn. jaka
dym,=
—
Pot.
Obie strony chytroci
mydli, porówn. tuman).
stwy,
pomie si
podniet ognia nad
z
bure.
maj by odoone,
a tak wszystkie rady
§.
n.
—
raki upiek).
,
wielka nierozszykowana, tuman, n.
wrcz,
z
kopyta,
z
p.
góry natarem na).
Banicye lec, jak dym. Tr. Ude-
—
gorzka, zaniedbana. Zab. Kossak, porówn. Sól
marna, czcza,
w
Ze
oku,
dusi, gryzie,
dym,
=
w
po-
ko w gardle, szydo. —
faszywe pochlcbowanie,
fg. kadzido,
a),
§.
n.
Kto
p.
chlebnym kocha si dymie. Ten we mgle grubej osidzie. Zab.
Ma on dosy takowych dymów, co si niemi rad pasie, bo jest chciwy sawy, w maych rzeczach radby by gony. Lub. Na có si przyda ten b). urojenie, n. p. spoczynek, który wiatry ciga, dymem karmi si? Albertr. duma, n. p. Czowiek peen dynui, a nac). Dym, pycha der pragncy sawy. Gorn. Nie prónej ambicyi dymy przywiody mie do pisania ycia mego. J. Oss. Dyar. d). Nic,
—
i
bezistotna rzecz, n. p. Krótkie
Wszystko
to
dymem pój,
=
cinne. Birk.
pój,
z
(zgorzao).
Rady
Gdaska za: §.
w
i
nikczemne,
czem si
w niwecz si
s
wszystkie bogactwa
obraca,
n.
p.
Co
jak na Podlasiu, tam po dobitnie
z
dymem
lub
kominem
i
soni/ie,
n.
miejc
to
p.
p.
zniszczej.
e
one szczre dymy,
baki
i
dzie-
Kchan. Jer. Ztd proprie figurice w dym wojnie z dymem ku górze poszo. Falib. i
t(''j
—
;
a
w
§.
wok
nocie sam dodaje
Dym,=
«
niszczej ;» Biblia
komin. Yol. Leg.
8,
154-.
wymierzanych nie maj, jedno dymy,
dwa dymy na jeden zoty poboru skada si maj. Yol. Leg.
si wydaje
Te
s
tej
Chopitka zodzieje
po nich,
w-
pójd. Budn.
w
sowie Dobry,
w przykadzie t.
Bedzie- ona
:
j.
si
za
pci cnotki. Sarka na z
pocztku, wiec
los kochania,
dla dobroci
cnot bardzo przesadzaj;
i
maj
tak dobra, jak inne
poczciwiec, barszczyk, ni go
stuch, ciapu kapusta, ciapu groch, rozlazy, do prowadzenia za nos.
szywa, pozorna, n.
wsi
s
pompy,
lub kominami, n. p. Gdzie
Albo gdy si mówi: dobry czowiek, dobra dusza,
drugich.
miast
to
w dym poszy. Sk. Niczbonicy z dymem Iusto barania z dymem niszczeje, tak oni dom
i
tak ludzkie serca zakochay. P.
ich
jako
Synecdoche, dym,
Ironia
pode
dym,
— a
Podobnie Cnotka, czu,
e jest
we,
t. j.
sodki. Teat.
t.
nielepsza od
j.
ni
go
poó,
cia-
cnota mniemana, fa-
—
To Cnotka
per-
cnotkami one przezywaj, jakoby rzek niecnotka, rozu-
jej tak
wiele, jak na wróblowej goleni
misa.
Glicz.
Wych.
IX Na tych przykadach rozumiem,
mechaniczn robot,
najmniej
e
Uznaje,
wagi.
najtrudniejsza
ta
em
pochlebiam sobie,
atoli
zm
pochop, aby Przejs'cie
z
e moe
sob
—
stykaj.
wanie w
n.
czekam tego,
sujc
ju
to
rónic w
e
Bóg,
da-Ii
czapka
ani
bd
•
mie
i
idzie,
hcniiit
moe, zkde
nie
si on po morzu;» co tam
zatym nie
mamy
wprowadzia Troca,
.eby samo
kadem i
lecz
tretbcit,
znaczyo
sie,
sów
to.
—
cnim
rk
moe czyta moe znaczy: tua sie.
byo; czapka
za biret, sto-
Oczywisty przykad, jak nieuwaga na te
si, bo on
Troc
w Argienidzie,
tumaczy
to
na to
sowo
tua si po morzach, niby
w przy soiuiach,
troskliwie zbieraem. Prawie
courir,
pleszczy
pod
to
mów
hup,
a
kadzie;
tam rka;
gdzie boli
a
gby
przeskoczysz; daleko
sam.—
miód
gdzie
przykad
ten
pluska
sie;
boli,
o tern
które jako pomniki
kadem sowem, ow-
Po
mówi
(po Sowacku:
oczy;
—
to
yka, po-
czego czek
auje
woli; porówn. gdzie
kd'e bolest,
tu ruka,
kd'e
o tern rad mówi; co na sercu,
—
i
n. p.
Uopiero
obiedzie
na jzyku. Chocia mamy ju dosy bogate zbiory przysowiów, przez Rysiskiego, Knapskiego, dra, Zeglickiego, przez autora ksiki pod tytuem Gemmae; atoli zdaje mi sie, nam zchodzi jeszcze na
to
lecz
Cnota sama si chwali; porówn. dobremu
Co kogo
mio tam tiszka);
—
—
grzanka.
clre
jako
sie,
znaczeniem, znajduje si niejedno przysowie, objanione czstokro drugiemi przysowiami,
po Kroalsk. radszc vszaki pipa, gde ga rana
milost, tu oc'i;
caego sensu wypa-
z
Juei tego znaczenia
laiifctt.
Oto
fdozofii ludu,
znaczeniem
dooy mona
znaczenia na sensa generalne
piwu nie potrzeba wiechy; dobry chrzan zniiodem, tam
a
sowem pleszczy
równaj: lekarstwo po mierci; dopiero koniowi owsa, kiedy idzie do psa.
boli,
czci
czasem pierwszemu wcale pi'zcciwnie
kozy skacz; porównaj; na ubogiego wszdzie kapie; ubogiemu wszdzie piskorz.
pocztek; porównaj: jeszcze nie amen; nie
kogo
sownikach, czciej oznaczy-
rozwaajc cay sens w przykadzie; "doTak dar zapewnie nigdy nie znaczy czapki,
do ogólnego sensu.
im Smtbe
bd?
dawnych zda, zwyczajów, przesdów, jako próbki szem nawet pod
ujrz
u niego pod
tedy ten
pleszczy
w
co; lecz
cakowitego sensu
z
Najwicej za przechodz pojedyncze
na pochye drzewo
ujrze
dar za dar, darmo nic,
do pojedjTiczego znaczenia sowa,
nieraz
ma,
nie
pleszczy
jaki jest zwyczaj
bo cienie tych znacze tak sa po wikszej
;
i
daru, atoli do objanienia przysowia; nie
—
znaczeniem pojedynczem sowa,
mona tumaczy;
bdzie al;
tego
we-
sobie bede, jeeli z tad rodacy
rozoone, gdy najmniej rozerwane jedne od drugich, razem sie z eby znacze zbytecznie niepotrzebnie nie drobi; co czstokro jest
czego, samo z siebie nie znaczy
ragabond, aller d'un pays a un nulre,
ywo
potrzeba,
powinna podug mego uczucia,
co praktykowany.
inler significalionem et significatum yerborutn, z których ostatnie
doczeka
p.
to
poprzeczn
by-
jest
s
rónic zachodzc miedzy
skutkiem nieuwagi na
si wydaje,
dotd mao
tylko laseczka
ten czas najlepiej
si nad
Strzedz
dajcem, discrimen
te
by
winszowa
gdzie niegdzie utorowa, a
rozkad znacze, nie
i
zastanowienia, a czasem najgbszej roz-
si udaa, jakby
mojej pracy, nie tak mi
na ten rodzaj pracy
lub
§,
naleyty \vy\vód
owszem wyciga najwikszego
jednego znaczenia do drugiego rzadko kiedy liczbami,
Zem znakiem paragrafowym delikatne,
cze
nastpcom drog
uwag
obrócili
e
bdzie dosy, aby okaza,
ze
asininus labor; ze
Fre-
e
dziele,
wktóremby przysowia nasze, tudzie pobratymczych dyalektó w, uoone byy, nie jak dotd zwyczajem byo, porzdkiem abecadowem pierwszego sowa; lecz stosownie do sensu niem wjTaonego; takby si z nich wynurzyo niejakie niby systema pinii
filozofii
W dla
ludu, jego
pod sowami
kadc
bezokoliczny, infinitioum.
za uywanie ich
Dobywa sce,
tu
czasownik:ipli, in verbis, nie
czytelnika zrobiem,
sunków
spostrzee, uwag, przestróg, zabobonów
znajduj si
ludzkiej,
ciiicit
mao
i
przesdów.
Tak
p.
wane lady
dziejów o-
chop, czoiuiek, dziewka, Czech, Francuz, Niemiec.
uatwiem, a jak sobie pocidebiam, nie bez korzyci wygody dotd zwyczajem byo, pierwsz osob czasu teraniejszego, lecz tryb wyborn Grammatyk nasz narodow, od razu mi t nowo pochwali; innych sobie pracy
i
na czele, nie jak
Kto obeznany
z
przekona, jak si tym dogadza nietylko grammatycznemu w^uszczeniu czasowników Polskich; lecz
do sowiaszczyzny,
ndk.,
Ort
kantyn,
et freqii.,
bclngcrii,
do dodanej
i
—
Dcftiirmcn,
n. p.
w
tem
dobywa
dziele Niemczyzny;
n. p.
miejsca, miasta, fortecy,
ciii;:iiicl)nicn fiidicu;
doby
miejsca,
=
Doby, Doby di,
sowo;
:= obleniem
po dobywaniu
wania, nabywania, zyskiwania, y.ygrywania, korzystania, zwyciania, (co s (/o
6^ c;;
Sr.
I.
dobycz, dobydu, dobyd'zen, dobywam,
wanie
dobewam;
Sr.
.2.
lub
wzi,
Boh. dobeyt, dobyt, dobyti, doby, dobudu, dobeywati, zdob\^vati; winnych dyalektach
szem sowem;
n.
ma
i
sto-
doby, dobde,
dok.,
szturmowaniem bra miej-
crftuniicn,
cinncbmcii,
crobcrii;
znaczenie ogólniejsze dosta-
naprowadza na wyobraenie objte nadobusch, dobudnusch, dobiinusch
(tu
si
w formie sowa
pokiizuje
Cm.
sadobit, predobiti;
dobit,
Vd.
4o6uTb, 4o6BiBaT.
dabavlyati; Rs.
dobivali,
dobiti,
Cro.
dobiiti;
jednotliwego);
—
dobim;
dobiti,
Ttg.
dobiti; Ds.
Sla.
dobitti;
kadc
Jedynie tym sposobem,
tbema
za
bez-
tryb
mona byo jawnie wytyka rónic owe, tak wana we wszystkicli dyab'ktach Sowiaskich, zachodzca miesowem dokonanem a niedokonanem; Niemcowi nie trudno teraz ])owinno by poj, e si z tem w Sowiaszczynie
okoliczny,
dzy
,
w Niemieckim jzykn
prawie tak ma, jak
Przez wyuszczenie czyli opis
wyciu
rzemiosach hib
jani,
potocznem, dzieo
eby mi
sie,
koniecznie
cis,
bd
znacze; zwaszcza
zebra
sie
ja troskliwie
z
imiona szczególnych dyalektów
w Wgrzech, w
wacki,
w
Styryi
t.
i
d.,
15.) Rossyjski,
W
duje.
Czeskiej, który mie
ryi
mi
,
w
Kocielny
li.)
wynajdywaniu tych z
raczej
objcklów,
rzecz-ij,
n. p.
rzecz sam,
z
eby
obawiam,
w dzieach,
sob
przed
nigdy
a dociiodzi gra-
kunsztów, umiejtnoci, rzemios.
i chcc
cisy,
jest tak
dano w umiejtnociach
nic
tamto ob-
kunsztach ta-
i
temu jedynie celowi powiconych, wymagaj. I\Iiaem
by skoczy, gdybym
nie
chcia
da kadego sowa
al-
zna-
i
opisach, na wytykaniu jakimkolwiek
przygotowanego zapasu.
oka nie
z
okolicach Presburga
Kraiski
9.)
zbioru
umiejtnociach, kunsztach,
spuciem pobratymczj Polskiemu jzykowi Sowiaszczyzny. Starajak najlepsz}'ch rzóde, których na kocu wstpu poczet przyczam; tu tylko wspominam z dodatkiem gdzieniegdzie krainy, w której nim mówi: 1.) Czeski, 2.) Morawski, 5.) So-
Ukadajc sowa Polskie,
em
j.
obrbów
mnorbcit.
m^n•^cu,
crratlicii,
siuwnika jeujkowego,
musiaem najwicej przestawa na
depnicya;
mao majc
tak
t.
Nigdybym
nie encyklopedy.
podug regu
logiczna
Tego si
spraw iedhwie
jakiej
bowiem wyda sownik jeyka, czenia
9Jca(laicoil,
potrzeba.
cisoci,
i
nieraz wychodzi prawie z
to
w
jego znaczenia, mianowicie
naganiono; bo zwizek imienia rzeczy
to
dotkn
tej
kowej dokadnoci
kadego
i
rat^ici,
crfdiaffcu, finjc()eit, crforfri)Cii,
ftl)affcii,
kadego sowa,
zowi: rzeczowego,
nic dykcyonarza, jak
Kie obawiam
sowami:
ze
d.,
i t.
czyli
4.)Kroatski, 5.)Dalmacki,
Slawoski
Karnioli, 10.)
w
Cerkiewny Ecclesiasiea,
w
rzóde miaem
chci
najwiksza
Sawonii,
si
jaki
G.)
11.)
w
Bonieski, niszy
12.)
i
7.)
i
Raguzaski,
wyszy
Windyjski
8j
Sorabski
w-
Luzacyi,
ksigach cerkiewnych wyznania Greckiego znaj-
Wiedniu wielk pomoc od
w
wspiera bibliotek swoj,
J.
Zobickiego
P.
Sekretarza Kancella-
tym gatunku dokadn; rad za
owiecili
Literatury CzeKozaków, Galicyi i Wgier; poudniowym Sowianom bardzo zwyczajn jest rzecz, wszystkie dyalekty Sowiaskie, które my Polacy pod ogólnem imieniem obejmowa imieniem Illiryczyzny, wszystkie dyalekty poudniowe, jako to: Kroacki, Bonieski, Slawoski, naSioio aszczyziiy zamykamy; Windyjski z Kraiskim, jak to wida na sownikach wspomnionych dyalektów; na których prawie zawsze znajwet a dopiero dochodzi trzeba, jakiego on jest szczególnie dyalektu; ja si staraem, by duje si tytu Illiryjskiego w której to czci Sowiaszczyte wszystkie dyalekty rozróni; tak dalece, eby nigdzie nie zostawi wtpliwoci,
Pan Konsyliarz Konsystorski de Engel, sawny autor
J.
naczelnik
skiej
Bobrowski
X.
J.
— Chocia
_w Pradze.
historyi
i
tedy
bd
bd
i
i
,
zny teuo lub oweoo wyrazu,
tymcze, duje
w
uwaaem:
1.)
tem lub innem znaczeniu uywaj.
to sowo, cho
tyche znaczeniach, co u nas?
znaczenia
sowo
to bierze
zatem dziwowa,
e
zawioci pochodzi
z
drugie
u nich? a
czasem jak
n.
4.)
odmianami
z
W
w
swoim skadzie,
sowo u
jakie inne
Obok
w
za
nich
z
Polszczyzna
si znajduje?
d.,
o.)
dyalekty pobra2.)
Czy si znaj-
jakie tedy odmienne
na zastpienie naszego?
rzecz si zrobia zawilsza
;
— Nic
trzeba
si
przyczyna takowej
takowych tem wicej odbijaj owe, które po
jedno we wszystkich swoich odmian:ich grammatycznych na jeden tene sam ksztat sio formuj Dosic, Dosid, dosig, dosignie, dosiee, dosign, dosiga; Dh. to samo zachowuj znaczenie, n.
dozczahnu;
,
i
,
,
i
ji.
V(/.
dosezhi, sadosezhi;
doszegnyem;
zliczona
i
t.
za sów
dosahnauti, dosahl, dosahnu, dosahowati, dosycy, dosyhnu; Sio.
gati,
uywa si
nich
pod sowami: biesiada, gody
p.
Porównywajac
przeciwnym za przypadku, wypadao mi doda,
pogmatwania znacze po dyaleklach.
wszystkich dyaleklach
w
czy
w
moc
%.
dosechi
Ros. ^ocasaTt; ^ocarHyib;
innych w^szelkiego rodzaju,
leko, ze sie zdaje
rzecz
Sr.
1
doszahnu,
doszahwam, doszahuyu,
doseghnuti, dosezati; Bs. dosecchi, doseghnuti; Cro. doszechi, doszc-
Aomarnyib; ^ocasaro; 40caraio. Tak
maemi
tylko
sowo by ,
je, i,
jad,
odmianami, zupenie praw-ie przypadaj na nasze,
i
nie-
tak da-
pobratymcze dyalekty, ze by j e powszeive Woszech kada prawie kraina gada inszym dyalektcm: od czajeden jeyk ski pimienny.
nie zbyt
chnie zrozumiano; toszake i s ó w z a s Dauta uformowa sie
z
,
dosahugi;
Oprócz takowego zblienia tych
trudn,
tak
zbliy
te
Wo
dyalektó\\', a
zatym uatwienia
z
czasem
powszechnej Sowiaskiej gram-
XI
mayki,
powszechnego Sowiaskiego jzyka,
i
sowa
Polszczyzny, tak co do pojedynczego znaczenia
bd
znacze sów
niego pochodzcych.
z
w
zawsze niewol bdzie»;
tum, chmur
radzenie
którego, jako
si ich, nieraz mi suyo do objanienia naszj te co do sposobu wywodu znacze jego,
bd
Pisze nasz Orzechowski;
niechaj niewola
«
Raguzaskiin bedev^^equus generosus, rumak.
gstw
e
czego tak,
a
si
bedewiach
na
ma,
Sowo
jedzie,
bardzie
oprócz znaczenia ciemnoty,
pyta Jezus ducha:
imi masz? a on biblia Radzi wifowska kadzie huf; biblia Gdaska wojsko; Kuczborski w Katechizmie orszak, Karnkowski w Katechizmie: niezliczona rzecz szatanów; Budny za na inszem miejscu uywa tego sowa cile za Greckie fiVQid.;, t. j: i 0,000; jako zastarzae Rossyjskie iia dziesi tysicy, przymiotnik TMOpiMHift dziesi tysiczny; w cerkiewnym za TbMJ decies centena millia txccioiTu-Aiiuooiu ; ThMHi|iiiO, znaczy
czyli
ma,
odpowiedzia: 'dziej mi
B
TUcaMt Kpaib,
4ecaTb
^vQidxeig
Gr.
decies millia;
—
tysicy."
Pikne
wiedz,
e w
punkt,
por,
piewasz
n.
ycia dobie,
ogie si
w
rozgory^va.
t
po dawnemu Dob
t
mnie jutro o
naczelnik nad 10,000;
Budnego: tbya
cz
znaczy naprzód
,
Nieme,
'dób' Leop.
A
dób' trzodom szkodzi.
—
t
p.
z biblii
co za
t.
j.
w kadym
Tene
w
u Leopolity:
my
liczba
i
ciem,
tysice
i
chwil, jaki czas,
czasu,
n.
p.
momencie. Powtóre pewny czasu
ju
Dobry skowroneczku,
na inszem miejscu
:
czujcie
jedne dób' ucicha ogie,
a o
dob,
u nas doba, pewny czasu rozmiar, pocig; ztd na
Dalej znaczy
tem regiment,
Dh.
ich liczba
u tym czasie. Bibl. Gd.
poczynam take o twej robi dobie. Gaw.
ja
nieprzyjaciel
a
dla ojczyzny tylko yjesz.
przyjdziesz do
p.
A
sobie.
sowo Doba,
nasze
kadj
n.
TCimiiKt
Ze wszystkiem tem porównajmy nastpujce miejsce
13,000.
wicej
zacimia,
bo nas sam wiele » tak Leopolita;
wierni
psi
za
drugiej
ty
naj-
,
dobie
do do-
albo od doby
Take doba, sam czas, sama pora, w raz, n. p. eby uly sobie. Kwapi Królewna, a ma j na dobie. Mczjrski za pubescere tumacza: "podrasta, prawie na dobie by, niektórzy mówi. Niedoba zatem niedorzalo; n. p. Wycie mnie z dziecinnej wiczyli niedoby, wychowacem u siebie widzieli. Chroc. Czas dobie, w dobie, czas po temu; czas suy; tak Patrycy z Horacyuszem piewa: Jeli mdr, uywaj, póki czas na dobie; porównaj: póki lata, by,
w
t.
na 24 godzin, po Ross. cyiKii, nocyieiiHO, HOmejencTBO.
j.
w
Argienidzie:
tem wskok do Selenyssy,
»
i
su
prdko nasze zmykaj lata. Wic trzeba wczenie uywa wiata, póki czas w dopooenie, n. p. Dzi koniec klskom, legn spokojny ju w grobie. Gdy zostawi
uy^vaj wiata; Zabocki za: «tak
— Nakoniec
bie.
ojczyzn
i
was
doba, dola, stan,
w
trudno bie,
wywie
niedola n. p. Boleje hetman,
Jabl.
—
sów
pochodnych, jako
lato.
znaczenie
Te
s
tu
mi si
zdaje
jako
(ztd u
r, form
raczej
Windów rzeczy; z
do
ksztatu.
wic
Chocia jzyk nasz
bo
nay,
czerpaby
eby mu
tu
i
Polski, co do obfitoci
mona,
na czem schodzi
zapewne
poloru,
i
w
mu
adnemu
duje
si
w
z
Sowiaskich,
moe by
jeszcze, bo który to
tem nie brakowao,
czego jednej mowie nie dostaje, tem druga celuje.
tymcze sowa, nieh nadstawia
nie tak do czasu lub
czasowego sto-
czas,
nietrudno znosi znaczenia nadoby, nadobnoci, ozdoby, podobiestwa
owdzie czego
sowa
u nas
tego
cienie
i
wiek,
godzi-
u Czechów oprócz czasu, punktu czasu, chwili, doba znaczy jeszcze ksztat, figu-
nie ustpuje: atoli takow-e zblianie do siebie dyalektów pobratymczych z którego
niedoby. Ze dla cho-
swojej
tej
podoba, podoba si, upodoba so-
si cigaj
te
z
znaczenia
Chocia tedy we wszystkich prawie dyalektach doba oznacza
dobnik zegar);
czem
wszystkie
,
nadoba, nadobny,
to:
podobny, podobiestwo, ozdobny, ozdobi, przyozdobi;
sunku,
n
nich
z
mu
za
Nieme. Niedoba
dobie.
lepszej
roby daremnie upy\va
jzyk
jednem
jest tak
czem zaszczycaj si inne?
z
a
Francuzczyzn,
Kraiskim, Windyjskim, Slawoskim, Kroatskim
d. i
innych
z
dokadny
dosko-
i
Sowiaszczyznie osobliwie,
Azali wiec nie przyzwoiciej nam, przyswoi
acin, Niemczyzn,
t.
najdogodniejszych rzóde,
bogaty, tak
W
i
podobno
pokrewne
Wosczyzn? Na sowo Kon tent
n.
i
pobrap.
znaj-
e
komu do woli zadosy uczyniono; kontenteca po Windyjsku sadostnost, po Kroatsku zado v uno szt, zadov olschina; kontentowa, ukontentowa, po Windyjsku zadovoliti, sadovoljati, sadostiti, sasititi, dopokojati, pomirnati; po Kroatsku zadovólyujem, po Ross. 40B0.TCTB0BaTb, yjOBOjbCTBOBaib, w Cerkiewnym jobo.ahth. Na sowo dach, ywcem Niemieckie ^adf znajduje si w Czeskim kryt, krytka, krów, od sowa kry; Sr. i. cziecha, tzecha (porównaj strzecha) krew (od krycia); Sr. 2. tschecha, kschulo, kschuwo, kschischo. Cm. strha, streiba; Yd. streha; Cro. sztroha, z
ad o polny,
niby to,
—
,
,
sztrossina,
krou, krov;
KpuuiKa, najyóa; EccL Sioimik Lindego wyd.
2.
Z)/,
sztruha;
Bs.
KpoKi, noKpOBL,
Tom
I.
krov, strehha :;;(:i,
:5;^o,
;
fig.
cipom.,
kroov, pokróv, streha; z
tych wszystkich
Sliiv.
kr6v; Ross. CTp-Bxa, KpoB.ia,
moeby si nam
nalepiej
zdao 4
Czeskie,
— XII poniewa sowa
kryt, krytka,
razy
,
w
do geniuszu jzyka Polskiego
mona Osobliwszj w
gdzie niegdzie rzucone po obszernej
zwizek wiary
z
znaleó
w
co
zyka,
OE(>ooRbiYe(TB«io
Gerundw
si
nonscTiiTeALiio
legendiis
,
amandum
,
mogcy by
est
by
majcy
concedendus
,
smakuje,
itrj&tj^
po nim Rossyjski,
dobroobyczajny
i
— W tyme czasu
legendum
,
dopuszczonym,
raczej,
litalis;
zatym wypadaoby, na owo wyobraenie koniecznoci
w
Zakon,
sowa
sów
cisy
przez
Greckiego
Cerkiewnym
j-
j^OBftooBUYHuii,
prawa
znaczeniu
sów ziemi.
skada
legis,
czasownik czynny
odkryem nawet zakoczenie odpo-
biernego,
tak n. p.
participio
eoncedendum
w
futuri
trzeba
est
za
Polskim
o innym
passwi
dopuci
tudzie
,
w
,
Cer-
"dopucitelny zna-
monoci
lny u nas poszo na oznaczenie potrzeby,
i
naszej
który
bonis legibus reyor,
dyalekcie
nonscTiiTeAkiihiii,
dopuszczonym, gdy zakoczenie na
czyoby
;
w
,
do
dyalekt,
takie
formowaniu
Gr. kwofiia, ztad przymiotnik En.iro^iiiiOiiiiuii,
constitutio,
est
wy-
na
przystosowawszy
nawet ^skadaniu
godne przeniesienia
(a, Gr. iwofieo^ra,
i:i\:iro:;i\GOHH)
honas leges [ero.
aciskiemu imiesowowi przyszego
znaczeniu,
a
dobrych obyczajów.
jestem
Gr. ivtj&to3,
,
Greckie
okazuje.
Gr. ewojiibi
EA.iro^.iKOiiio
jako to amandiis
,
kiewnym
,
w samem
Sowiaszczyznie ziarnka,
niby to "dobroprawic reda legum
K.i.iro^^aKOiiie
Eii.Aroz.AiiOiUTB8H)
w
to
naród
czste tumaczenie 00. SS. Greckich, przej zupenie tok skadania
i
czasownik zaimkowy reciprocum
iwo^iog,
wiadajce
Grekami,
czasownikach szczególniej
Cerkiewnym
Gr.
— Nad
tym wzgldzie uwagi godzien starodawny Cerkiewny,
ztd czasowik
w
których pismach
zwolna je wprowadzali.
,
— Podobnie
insze znaczenie.
podobnych makaronizmów, znajduj si staroytne
na niezliczona liczb
i
sfowa Sowiaskie; niechby tylko pisarze nasi klassyczni,
sowa
poszy ju u nas na
strzecha, strop, pokrowiec,
budowae budynek, dom, mur,
possibi-
odmiennym zakoczeniu
od tego
pomyle. Lecz pomimo tego wszystkiego jeszcze
Pomijam
mu czej
stosunki szczególniejsze,
tu
doprowadzili: Rossyanin:
bd
dokd
Kijów,
Sowiaskiej
Pod sowem iraunme
Bs. faush wugli, malik; Rs.
w
natrafiem
40 KicBa ^OBC^cra; bo Rossyanin
ii
bd
dla
(boek
czasu),
Ank
e
gospodarski,
Yd.
n.
p.
mówi: "jzyk
majc zwizku
nie
,
Polak
Zastanawiaj
mi
lady
mytologii
z
Bh. buzck, pabuh; Vd. boshizh, malik;
domazhi bug,
Sr.
Bh.
sidek;
Crn.
shratel,
i
Crn.,
na nie
ile
sskritek,
ra-
religii
pziboh;
si imiona boków Sowiaskich,
czci), znajduj
do Rzy-
i
Rzymem, kadzie
z
krjstek,
Wel, Marot, Radamas; Krainczyki: Rugovid, Fermcnsvl, Podaga,
(boek piciogowy), Króde (boek zdrowia, Aeskulap), Jodute, Zedilt, Jodut (boek CerJesizhnik (boek mowy); Barovit odpowiada naszemu Boruta.
Tolistobog, Tohstowoj, Paramuz Flins
sowa
od
chrjstck, dibljk, hospodarjcck; nad to Czesi mieli:
siy),
uczszcza.
handlu
boek, boysko.
('czcilisko,
Boek domowy,
czytaniu.
Sowiask.
tym zbiorze odkryje czytelnik niejedne ciekaw osobliwo
frazesach, czyli sposobach mówienia,
naboestwa,
dla
zebrane.
tutaj
asum
w
w
W
(boek dziewczt),
kiewnym Moiiuia, MaKOuiT,, Mokoui, Mokoc.t pewny boek czczony w Kijowie, moe boek soty, odmiczy; K3'naJ0 boek podów ziemskich; Xopcii bawan Kijowski; ^awGa, Aauiyóa, 4aa(6or'B boek szczcia, porównaj nasze Dadzibog; Pa40
boek
wesela, .la4a bogini wesela;
ob.
ek
Marlis; Eecl. no3Bii34'B, BH.\opi, IIoABiicTb Aeolus bo-
dies
powietrza, porównaj nasze wist, Powist, Lelum, Polelum, Marchut.
rego
wito w
szcze sie
Kijowie obchodzono 2igo Grudnia z weselem
pokazuj
w
inczyków Sejvina,
u
i
igrzyskach, tacach, pieniach: bodaj nie
czego lady
biesiadowaniem,
ztd nasza Kolenda, jeeli
i
cf zapusty, pustak; Nimfy lasów
u Kraincz. Marz,
i
wód,
w
nativitatis
rodzenia
Domini; po
w ogie
czc czonego w
Wosku:
kadziono
;
Bachus
Dyana.
—
tronco, che
si
zapewne znaczy
wszdzie Polszczyzn
z
mette
wrób.
al
fuoco
la
myli mojrj powszechniej szego
j
sera de! natale;
Otó znowu wany lad
Sowiaszczyzn, snu mi si ezy ha
ustawicznie
tamtych
stronach je-
nie wolisz
Cerkiewnym PjcaJKH; Bogini deszczu u Windów
Bogini
w
Janus, któ-
z
aciskiego
Maizanka, u Czechów Zewena, u Kra-
,
Boe narodzenie u Kroatów, zboa Yolusia, Yoluta. Windów, Krainczyków Boshizh; wilia boego narodzenia za u Kroatów, Raguzanów badnyi vecher, badnyi den; sowo za badgnak w sownikach swoich tumacz: truncus pracy
boek wiata
Koja4a, KajC4a
U Czechów Sowaków Uobropan Merkury. Cerera naszych za Dziewanna, Dziewena, Ziewonia, Diwa to co
a Kalendis wyprowadzi.
zaLadon, Smrto-
Ladon. Biel. Kr. 35. cf ad, adny; u Czechów
nos, u Krainczyków Ladon, Tor, Tórk Mars, cf Wtorek
t.
j.
i
i
z
,
Bosnenczyków
kloc, który i
Raguzanów,
Badnyak,
truncus
natalilius,
zwyczajów
Pust,
Kraincz. Marna; Bogini
Slawonczyków
peryigiln
w wili boego
na-
opinii.
pod oczami rys
Sowiaskiego,
u Krainczyków
niejaki zjedno-
stosunkami jeszcze rozciglejszemi
xiir
ogóu mowy
co do
ludzkiej. Uformowana mi si prawie mimowolnie,
szczegóy
z drugij strony,
da,
cao
w
nie wszystkie goski czyli litery
trzeba jak najcilej
rozróni,
ie tak wynalezione treci, a tak dopiero okaza,
e
i
czyli
ogóln
mowa
s
sowo skadajce,
sów, znosi naley jzyków
pierwiastki
rzódem
wzmoga si w
wyoy w
raem si
potraci wypada,
dc
do ogólnego
e
w
je
i
po-
jezyliów, z jednej,
tak
tym wzgldzie
jak
rzó-
pierwotnego
a
po-
koniecznie
z pierwiastkami
inszych dyalektów
obcych jeyków,
i
w
rozsdne natury naladowanie
jest
wyraeniu tych
std wznieconych wyobrae; okaza potrzeba na szczególnych jeykach, podug pewnych prawide, przyzwoitych umysowi
i
Otó
niezmierne bogactwa.
w
rozprawie niej przyczonej;
bd
potrzebn zdawao, umieciem etymologiczne
bd
uwagi,
W
skazówki.
Etymologi;
prawida
w
jej
sta-
rzecz
sie
pocztkowych nawet arkuszach dykcyo-
bania, baran, barwa,
niewygody
dla zbytniej
,
ten jest cel nauki nazwanej
sowniku za, przy pojedynczych sowach, gdzie mi
narza, przy niektórych wyrazach pierwotnycli, jako to,
goski radykalne; czego potym
ze
istotnemi,
wszelkich na wiecie
ludzka z niewielu drobnych pierwiastków wjn,viedziona
ludzkiemu,
waem
równie
gdzie
midzy sob, podug nieomylnych sprostrzee udowodni;
przemiany ich wzajemne
porusze, które ludziom uczu si day, jak
wchodzce. Postrzegem,
nie
sów
tak rzeiie, algiebra
ii
cigajca wszystko pod powszechniejsze prawida, obejmujce sam ogó,
baant
na brzegu wydruko-
d.
t.
i
eby za wystawi capierwotnemi sowami w no-
druku, zaniecha musiaem.
cigego rozradzania si sów naszych ze rzódosownych pierwiastków, pod wypisywaem szereg pochodnych, których bynajmniej dlatego nie opuszczaem w szyku abecadowym, gdzie kade nich podug kolei naleycie objanione pooy przypadao. Tak czytajcy ma przed oczyma razem rozlego
kowity obraz cie z
jzyka.
w
Lecz
si mnogie nasiona rozmaitych zagadnie, których rozwizanie
tych badaniach etymologicznych zawieraj
zostawmy dalszemu czasowi, mianowicie po ukoczenia cakowitego na poruszeniach
ludzkiej
nasz Polski; go;
O
5.)
któw
i
postrzeeniach zmysowych;
O odmianach w tyme zaszych;
5.)
chronologii
i
rónych epokach sów
fdozoficznej mov\'y ludzkiej
O ladach
7.)
;
zyku, tak
i
w raz
z
j.
,
ka
autorowi sownika pozostawao? cza wj-imki z pism rozmaitych
w
em
jednostajnoci.
niej
i
,
n.
p.
*
,
stanowi
si cile trzyma najcelniejsi
Uwaajc Bybym
w
e
chopytko
gówne prawido, trzyma si, przepisy jj sprostowane, ju nie
w
kady rzóda
,
Jak
kto
uczyni
w kadym,
em
tylko
bd
dla
wydawaniu dziea tego musiaem,
i
których
z
te
zarzut
mojemu,
dzieu
yjcym j-
ososobliwie
e
bez potrzeby
Có
z
w
j
krzywdz.
takiej
e w
sprzecznoci zda,
niem
zostawujc ortografi kadego
ywcem
autorów,
z i
si
Najno-
przytanie za-
sfaszowanie histo-
nich przytoczonych, sposób ich pisania na teraniejsz ortografi. Tego
naddatki dawnej
mona,
jeszcze
ortografii
Z reszt
etymologii;
cudziemców
dotd
stosowa
gdzieindziej:
wcale
tedy
dzieo jego wystawia niejako history jeyka,
e
róne
czerpa prawida ortograficzne.
dawni piswali;
nawet pisarze nasi nie zachowuj.
zamiast chopitko.
ile
,
pisa, jak
dyale-
zatym uniwersalnej gram-
a
,
mo\\-y
jeyków, na
jzyku.
móg
którjby
niem uytej.
etymologii, drugi raz
Nakoniec niech mi si godzi na usprawiedliwienie
W
zasadzie
doskonalenia jeyka nasze-
i
sobie poczyta za niejakie zgwacenie textu pisarzów,
to
wyimkach
pozwoliem sobie wzgldem nich, y zamiast
w
ortografii
w
domowego
wieków; nie potrzeba si dziwi,
jzyka, gdybym przeksztaca
tylko
czyli
pierwszej
stosunkach Polszczyzny do innych Sowiaskich
dziejów ycia
mówi; inny znowu:
jak sie
tak,
wszych przepisów ortograficznych,
chowuje
pisowni
nawet sobie wprost przeciwne
kae pisa
do teraniejszego trybu; raz,
ryi
O
6.)
powszechna' synonimiki Sowiaskij
i
O
1.)
osobliwie ssiedzkich
Polskim, niemasz powszechnej zgody na prawida ortografii; co zdaje mi si std pochodzi,
dalekie od siebie n. p.
t.
to:
postronnych,
rozmaitych sposobach bogacenia
si wytumaczy musz,
Jeszcze z jednej okolicznoci tu
gdybym j, mimo si puci;
Jeden
Polskich;
dziea, jako
O wpywie
2.)
4.) .0
podaniem osnowy powszechnej grammatyki
z
,
niatyki
za
i
i
tre
tak
,
uchyli.
co do
mojej
poniewa tem
Nie pisaem then, tho,
wasnej
ortografii
jedynie dogadza
,
ani
uywa-
zaoyem
sobie
si Sowiaszczyznie
,
i
uciliwemi.
moje wTstawi Przew. Publicznoci przeszkody,
walczy musz.
Nie
z
którerai
wspominam ogromu sameje pracy, wyma4-
XIV cigego
gajcej jej
edycyi
z
(gdy
niezmordowanego wytrwania,
a
trzeci, pólroku mi czasu zabrao);
n.
samo czytanie
p.
ksigarskich poniewa na lak obszerne tkich mozoów tak drukarskich jak o, aden sie z Ksigarzy nie omieli. Zalym niedosy, em musia kadego i
,
sza ze wszystkich,
sam utrzymywa;
tkich potrzeb drukarskich
,
jako to
,
,
sam te musiaem
lecz
cliaraktcrów, papieru
zacnego przyjaciela mego JPana Franciszka
trudów tych tak
zemn
dzieli,
w
ludzi
i
,
myle
Dmochowskiego;
,
i
porównanie pierwszej
si sam
podj musia
do drukowania trudne
czem
cho
sabo i
i
wszys-
kosztowne dzienajtrudniej-
dostarczaniu wszys-
doznaem
na pocztku
wkrótce
narodowego
i
arkusza pierwsz korrekt,
o zapisywaniu, sprowadzaniu
atoli
jak przez przywizanie do dziea
Leopolity,
mog, em
przemilcze nie
lecz tego
biblii
pomocy
czynnej
zdrowia jego nie pozwolia
mu
przychylno do mnie, radby chcia
i
wykona, do czego przez wzgld na tak wielkie móg to uczyni. Na ostatek, ebym ju zaufanie Przew. Publicznoci, czuem si by obowizanym, powiciem cze wasnego mego pomieszkania na drukowanie dziea tego, tak dla bliszego dozoru, jak dla prdszego popiechu, bynajmniej przez to nie zrywajc zwizPrzytaczam te szczegóy, eby Przew. zacnym jej przeoonym JX. Bielskim. ków z drukarni JXX. Pijarów z mojej strony wszystko
i
Publiczno, zastanawiajc si nad a oraz niejakie ustawanie
strony,
tylko
ile
charaktery
i
dziesit, nie
mogem,
s
w
tyla
pracy
i
okoo
tej
roboty
mozoami, prdzej mi darowa raczya,
zmordowanie, którego
pracy, si, zdrowia
i
czasu nie
moe
lady
aowaem,
w
tem
zwok w Jako
dziele spostrzee.
tak z drugiej,
e
i
wydaniu,
za
jednej
z
oszczdzaem,
kosztów nie
wybijanie jednego arkusza kosztuje Zot. dziewidowodem; wszake samo skadanie atwa Ztd bardzo rachuba, e zebrane dotd fundusze, pomimo pisma. rachujc wydatku na papier
papier
tego
i
i
hojnego wsparcia askawych moich Protektorów, na
poow
ledwie cakowitego kosztu wystarcz,
i
e
pomyle
trzeba
bdzie o podwyszeniu na dal ceny prenumeraty; bo si zanosi na to, e cae dzieo do 800 arkuszy drukowanych uczyni, e zatem to, co si teraz od A do F wydaje, nie jest tylko ósm czci caoci. Podaje wiec cy mojej
,
pododawa, z
ju
i
obecnemu
któremu najlepsze
w
lata
i
przyszemu narodowi
w rce zbiór ojczystego jzyka, owoc kilkonastolefniej Ju teraz ziomkom moim trudno nie bdzie czego
mojego ycia powiciem.
,
znajdujcem si przebiera, znaczenia doskonalej wyuszcza, stosunki dokadniej
czasem zaszczyci jzyk Narodowy sownikiem,
jakiego
on wart
jest
w
samej
istocie,
Towarzystwo Przyjació Nauk obdarzy moe. Mnie si za na zawsze zostanie moj poprzednicz prac by do tego powodem, winszowa sobie nie przestan, jeeli i
orzewionemu duchowi narodowemu, do nadania wietnoci temu najdroszemu ojczystemu.
dla
i
to
którym
powytyka, go
prabrak a tak
chyba jedno
chlubne uczucie,
em t
dzieo moje bdzie pomocne
niego
klejnotowi
t.
j.
jzykowi
Sur robjet de cet ouvrage.
leber die Tendenz dieses Werks.
^iir
bie
itaud)
madm
bc
ber iimftdiiMicrn
piliicte
Miildiiijltcl;
etnleiliten
nur
fcini,
Spauyl-
bic
irtrauS
anjiujckli,
^'pliiifciicit Ctnlcitiiiiij
be SBcrI
Jenbenj
bie
baiitt
anrb Cu
yp" btcfcm 55crfc ©c,
bic
Itnfmibiiicit.
Iinf*cn
irpdcii,
±] me
sommaire de ce que
Sinfidtt
BorgefcCt
ternnij
ani
ibrcr
ten
citirt
im
Sd^riftftcllcr,
nnrb,
CriGinale,
jcbem
inbcm fcnicr
i.cr|d)icbne
flegel-en
nid.t
m Mmu
33o nun aber
Mureidien luollten,
brand? ali ikntUc knuCt,
mn
oiel
ten,
bod)
nntrbe
bie
%
©rab
ben baraut
ic^
ber
3ui'erld6iG=
ScugnilTe ani
ber
nur in ben
Sd)rift=
@prad,GC=
cjetDobnlidie
unb
.i-enigften,
anf cine
©r5pe ber
bie
Gcl-aut.
3lrt
5n
orbuen,
bie
mir
llrDcbeutung bie naturlid/e
m
fd)ien.
nac^ Sollftdnbigfeit ber Sebeutungen, fud)te Cer Scrcin^chmg berfclben 5n
f^t, tomi
biitlicu,
ber niiterfdncb
gnficatus yerborum,
nic^t
genau
idf ntid)/
unb 3eit unb Rrdfte
3lr('eit,
bic
allem
mid;
bie gcmcDnlirf)
5iin|'d)en
mirb.
Strcbcn
nor JU gro= baber 5n ent=
signlficatio
l'erii(ffid;tigt
erlau['=
3lMcituug ani ber
Sei iif
mt
je
me
propose,
suis
fait
de formor pour
celui
la
d'
ouvrage, qui reunisse autant que
possible le double avantage
d
etre cornplet, et
que
Persuade,
les
de
ouvrages de Tesprit
les
faire autorite.
plus distin-
gues, etoient les seules sources, dans lesquelles le Lexico-
graphe put puiser les mots tresor complet
le
vre a
la
d'
me
je
suis entierement li-
lecture de tous les auteurs polonois, dont la list
not
attache a prendre df
qui con^posent
phrases,
et les
une langue,
Dans ce procede
se trouve A tete de cet ouvrage.
je
me
suis
qui pouvoient servir
des passages,
comme
eclaircissemens et de preuves,
aussi de ceux, qui
en avoient besoin.
oerfdiiebcncn
Siattirungen ber mand;erlc9 Sebcntungen bemiiWe mir nur
pl)t))l|d)en
fteben
©citcm
mit ben ®pr=
bie
glanbe
er=
Crldn=
Scbeutung
au^gemadjtcn gdllcu, anf mcinc cigene Sluteritdt
S)ie fo
i^rben,
erfldrnuGen ben ^6di[t miiglid;en
flcftiifeten
ftellern
5.
SBerfe
bie
ber
uiib
lU'crfeftuni]cn
iU-erfcfter,
S3ibcln, imtcr cinanber nerGlied^cn
feit
Sclcje
bcm
einer
einer
bem 9Jamen
gclaii=
in bicfer
mi,
rcM
nud)
bic
511
k?-
id;
Stelle
Ccfcn jcbe
obcr
(jtctt,
5nbem nun ko
bebnrf.
mdf,
5al)l
k?m
jeidjnetc
Seweis
nnb
Stelle
bie
Jinb
tft,
lantcruni]
T^ajii
beren 35cr5Cid)nie
^iplnifcfien £d;riften,
bie
alle
ben Sei] ber Jectiirc;
ycr5iii3lid
id)
iiHiDltc
flCit
incin .s^anptauijctimcrf.
^*oIiui'cf)c:t
un expose
langue polonoise un corps
SSoIIftanbiglcit imb 3"ycrta?tgf ctt nmr
3)Ji>gltd)fle
9(nKtmn>3 bc§
que
polonois, et
au long dans Tintroduc-
traite plus
j'ai
le
faire
Cet expose les mcttra suffisamment au
tion polonoise.
tutrb.
de
ouvrage,
de cet
qui veulent se servir
du but,
in
pour ceux, qui ne savent pas
suffira
^^ signiRcation de chaque mot appuye de j.^^^^^^^
j^
p,g^
1^
^t
^^^^j^ ^^^ traductions
d^
^^„^^^
1,
traductions entre eUes, telles p.
^^
^-^^^ j^ ,^ j^j^j^ 3^;,
servi,
pour donner aux mots
manieres de s'exprimer autorite dans
les
aussi les guides le
dans
j'ai
me
suivis,
suis efforce,
mes
forces
gdneralement
le
ma
„^ plus
le
me
fournissoit rien.
les differentes la
sont
les cas,
Quand
significa-
grandeur du
lont perrais,
les
propre
recues,
mais seulement dans
autant que
me
dans Tordre qui m'a paru
aux expressions
et
aux nuances qui se trouvent entre tions, je
des
d.fferentes ver-
conversation et
la
temoignage des ^crivains ne
unb si- le temps et
les
Les locutions familieres,
signifieations
que
que
et
^„t ^^^^^^ ^^- „„ ^„^..„^ ^„„j j,
^^^^ ^^^^^ p^g^it,,^ a-^utorite.
on
e.
de loriginal,
de
con-
comparaison
,,
avec les mots
la citation
travail,
de les presenter
plus naturel relativement i 1"^-
XVI tymologie et a Facception physiue; et en saisissant et ras-
semblant
les idees autour
difference que
foible
la
du mot qui en est devenu
le signe,
ces minuties, qui ne sont fondees que sur
evite toutes
j'ai
Ton met entre
signification et
chose
signifiee.
Pour rendre cet ouvrage plus complet autorite,
d'
fctc
fcte
imb
ber ^sollftaiibiijfcit
Crlipbimij
3iir
ber
3>cri]lcidntin]
Siuicrldpigfcit trUij
Sorter
^»i'lni|dieii
mit
an
ber idm..
beiieii
gen (slaotfdeii 9Kimbarteii iq. 3SeraItete untiefaitnte 2Borter mx--
ani
bcii
unb gormeii,
im
bic
gebmdU, un^
fo
3]imibartcit
»ifd)eit
fciicii
eiiuinbcr ndijcr
jie nicbt
Itdifeit
in
Iiierlic;^
ndbmlic^
iiid)t
ctner ®ic
Iipbcrer
cinaiibcr
unb
nnb
bar;utbiiii;
ber
feit
iric
5nr
Sebeiitiiucj
bic
bie 9Jatur ber Sflibcn,
dien
511
aU
fiibren,
31['Imnb=
tn cinc fleine
3br ^snMt bcfc^ranfi
nnb
lebren,
unb Slbftammnng ber
Siadiabmnng ber 3!atnr im 5In#rn(fe ge^abter
be
d)ttt
ppn ben
Sp^ lq
9lrt,
bicfe
bic
fleinften Urbcftanbtbeilen
emppr gearbeitet furjc Slbbanblung
i^ren
©ninb
in
einbriicfe
lidicn
blcibt.
nnb
,
fid)
Spradic;
(sprndien,
aiif
iiber
bic
ju cinein
ben
gangncn SSerdnbcrnngcn;
bcriibrt
(finflnfi
iiber
iiber
unfrc ®prad)c 5u berciiScrn unb
proposer des expressions
j'ai
des
de menie
polonois,
W^c''
qu'a enrichir
mais encore
"^o^s isoles,
'^^
des formes, qui manquent au
et
la
langue non seulement
de manieres de
d'inflexions,
de proverbes.
et
Cette comparaison devoit naturellement
sequence plus etendue
encore,
c'est la
amener une conpossibilit
de de-
montrer, que les idiomes sclavons ont des differences geres et
aecidentelles,
si
cher pour
seroit facile
qu'il
du sclavon une langue
faire
le-
si
de les rapprouniverselle,
ecrite
iiberbiejS
^m
grdn3cn=
Sbecn mand;er=
bie
ali
iiber
bcreii
be^ bie
ent=
est aussi par la
sont etrangeres,
lui
comparaison continuelle du polonois
que je
suis
saisir
que
la
natur des
et des langues, 1'
primer
les
mots
inncn'
benadibarter
mit nnferer Sprodic >Jorgc=
oerfdiiebnen
Slrtcit
5u tfcrupUfommncu;
unb
iiber
bie
50iittel
^t--
con-
et a
les
des
syllabes, sur la derivation
demontrer en derniere analyse,
imitation raisonnee de la
natur dans
la
manier
d'ex-
impressions recues, et les idees qui en r^sultent,
commune de
est la source
que cest de
""aine,
reduisent a
se
les lettres essentielles,
leur rapport avec la signification, a tirer des
sequences sur
mots
langues qui
les
parvenu aux principes de
Ces principes
cet ouvrage.
:\
apprendre a distingucr dans a
souvent avec
et
principes que Ton trouve dans un traite par-
ticulier joint
la
toutes les langues du
que
le
monde,
et
combinaison des plus petites parlies prim-
langage des
la
hommes
a
de plus
differentes
hu-
raison
acquis un degre de
fichesse inepuisable.
Ce
3BerK
©runblagc ber mcnfd)=
frember, bcfpnber>3 bie
C
avec les idiomes sclavons,
mitives, arrangees d'apres les loix conformes a
bem Bprtcrbn^^c bnbcn,
SBabrnebmnngen,
^.tplnifdje;
menid)=
bic
nndi geiinffen,
bat.
Sabin gcbprcn: Unterfndnmgen
finnlic^en
nnb bar=
ginbriittc
nnrfeinng jebp(^ ber 3"f""ft' "'id) luilliger .f)erinu^gabc iiberlaffen
Sd)liiffcn
unb ©pra=
bie gcmeinfd;aftlid)C JJncKe aller Sprii'
menfdtlidcn ^jerftanbc angcmepnen ©cfe^cii, SRcidit^nm
a
fi Tetymologie,
ba& ycrniinftigc
©rbbobenS t^, unb Ju jeigen, mit iiberbaupt
li^e Spradie,
lofen
ju
fp
Sffiprter
Cnbrcfnitat nber barsntbnn,
aui cntftanbncr 3>prftcllungen,
moycn retabli
racines perdues, et ces racines ainsi retablies m'ont autorise
mit ben ubrigcn SIain=
man,
fiinbet.
nmbrnebmen ju
uber
j'ai
eiiimiber comme depuis le Dante, Tltalie a une langue litteraire, quel®antc, que diflerens que soient les dialectes des diyerses provin-
babin, bie mefentlidien 25iid)ftaben ber Sprte unterfdtcibcn, ibr 2>er' l^iltnip
ou inconnus,
vieillis
ces de ce pays.
^*pliii|'d)eit
aiigcbdngt
bicr
i'Pii
flleidjWPl)!,
bap
bie 9?ipg=
fp
pft nnd; fremben Spradicn, fiibrtc mid) anf
GSrunbfdfic ber Kprtfprfdjiing,
lung gebradtt,
(Uv-
cittfcnit,
imb
fiinnteu,
explique certains mots
2i^v;;«i-ai jego znaczenia, a z uczynionych w lej mierze postrzezeti, po- 5>crl)dltiiip ber luefeiitlidicit 33u*ftalien ciiifi' 35in-t'? 511 be[= zwala sobie wniosków, o wasnoci syllab czyli zgosek, o fen 33c^elItlIlIlK erft burd) Dic bicrliei (icnii^tci i^ a b v u e !)= greckim albowiem STi^jo,' pra- 111 u n c n fiilirt |'ic 511 2, A) ii tf c u iikr bic 3?atiir ber £ pochodzie sów i jzyków. 6 e n wdziwy, kvnov prawdziwe sowa rzódo; z tad iTv^o).oyia imb iiber bic Jliiftammiiiuj ber SBiirter imb (Sprndieii. 2)a3 nauka zrzódosowa, czyli prawdziwego sów pochodu. ®ned)iid;e erriio^ kipt iiinlir; ervfiot; malm Jortabitiimmung; i
W
1
(1
iain ct«mplpgie,
vi
bie Jelirc ber nmliren
1
3Bortnl't'tammiing,
bie
5Bortforfd)ung. 2.
§.
Zapd
za
samem podobiestwem
bez uwagi na znaczenie
i
tych lub
okolicznoci
sowa
,
owych gosek, do miesznych
SloCe obnc
mi)
.C>a)d)eii
3iiirffid)t
aut
3ilnilid)feiteii
Sebciitiing
bic
biefer ober jeiier 5iiid)ftakn,
mib Uniftanbc ciiics Sorió, iiev= Demholencki Pikulski. Chmie-
Dbockiego Pikulskiego Chmie- leitet 511 ben ?ad)crlid)fcitcit eiitcy So iHit 5. 5^. ber erftc ipit bicfcii, in ber ciii('i[biiiig, lowskiego; z których osobliwie pierwszy, uroiwszy sobie, ze lowski. wszystkie wschodnie i zachodnie jzyki ze Sowiaskiego nile fiiuiobl mpriiciilaiibi)'d)cii nló nbenbldiibiidteii 3in-adicii, )'tainm= wszczy si, Ateny ze Sowiaskiego uleni, po naszemu \m pon ber Slainfriicu iib, 3Ubeit yon bon £Iain|'d)eii uteni (ge= vczenie, Abel od yby, (bo uby, gdy go Kaim zabi), pileus lelirt), 3Ibel mm uby (er iiiangeltc, „ben er mmigeltc, a\i ibn Jfain getiibtet ktte"), pileus iion pilnuje uszu (er fd)iict bie od pilnyje uszu, baamutnie wyprowadza.
doprowadzi wniosków
,
,
,
Otren), broUig gcnug obgelcitet. §.
5.
§.
Uwaga nad podobiestwem goski,
suy
nominów,
tylko
czyli
znaczenia bezwzgldnie na do odkrywania bliszych lub dalszych Sy-
sów
blizkoznacznych; etymologii chybia. §.
Slogc
,
aiif
terer
bic
itad)
pii
§. 5.
ben
ctiimologifc^ §.
s
II.
luefcntlidien
"Suóftabcii.
5.
Nie wszystkie goski, sowo jakie skadajce, istotne; 5?it aHe Sudjftabcit einea 2Bort'finb trefentlid); ni(^t allett wic jednako ceni etymolog. Zakoczenia sów, giebt bakier ber SBortforfdier eiiicn glei(^cn JBcrtb. Sie enbigim« jako przynaleyto gramraatyki, do teje odsya; zgoski i gen ber ffii^rter oenoeift er in bie Sprat^lebre; sugefc^te Sclben goski przydatkowe odcina; szczególnie trudni si sama po- unb Suc^ftaben f^neibct er roeg; er bat d blo^ mit bem iibrig Me{< zosta reszt, tuubem, tak rzek, sowa. benben Sefte, fo ju fagen, mit bem JJiimpfe bc %o:ti ]u tbun. nie wszystkie
e
XXIV §.
A dosy
ten jesze drobi.
i
6.
6.
§.
Wyrzucajc samogoski
Yocales,
ma
3a
auif
bicfcn
noc^;
jcrffiicfclt cr
udmlt*
er rctrft
bie Selbfi'
na tem, ze mu jedna i druga, bd' jedna tylko spóJ- lautcr tnau, \o bag fiir ibn nur ctn unb ber anbere iffiitlautercioska Conson ans, pozostanie; w tej samej ledzi istoty sowa, bi^wcilcn aud) nur cin cinjiijcr ubrig Wcibt unb in btcfcm fudit er nun Hi 2Bcfcu be 2«ort ju erforfc^en. §.
7.
'PaP n ben Sdiriftfpradicn bie Scibftiauter in etomolpgifcfier Ze w pimiennych jzykach samogoski, we wzgldzie etymniej istotnemi sowa czonkami, najjaniej Kiicffidit minbcr uicfcntlidu' Sorttbcilc fiub, crbellt am bcutitdtftcn mologicznym widzie w pisowni jzyków wschodnich, gdzie oddzielnie od aibi ber gdtrcilmrt ber nun-ijcnliinbifdien Spradicn, wo fic lunt spógosek znacz si osobnemi u spodu punktami, krop- ben iTcittlaiitcrn atniefinibert, uutcr bem 3Bprtc burd) ^hincte unb man fie ganj kami, cigami. Dawniej nawet je opuszczano, wyraajc sa- Strtdje angebcutct n'crben. %i in dltern 3cttcn me szczególnie spógoski. Dowiedziono te w samej rzeczy, rcegijelaffen; unb in ber Sd^rift Wcg bie iDJitlauter au^gcbriidt. ze punkla czyli samogoski w ksigach starego zakonu, szcze- Ci^ tft etnc nn'?oeinad)tc £ad)c, baf bie ^^unctc ber Sciliftiauter wynalazkiem póniejszych rabbinów. ydzi po dzi in ben (Ediriften bci^ altcn 5^uubct5 anf ben lieutigcn %aq in irer ©dtrift za wci je mijaj, i nawet maj to za gówne przykazanie geuuiDulicb ani. T^ie Marainten yerwerfen ftc gdujlidi; d tft bq swojej wiary, poczytujc pisanie ich za wymys, za przypa- ibnen fpgar etn @lanl'eu>^artifel, bie (Sclbftlauterfdjrtft fiir ein gig-dek póniejszy, za jakie odszczepiestwo od pierwiastkowych ntent, fiir einen fpdteren :iu\ak, fiir eine SeCere*^ gcgen bte reine Siu^ Hi Slainfdie antelangt, fo merben im zakonodawców. Co do Sowiaszczyzny, w Czeskim Bone- ?e6re 5u Imlten. skim dyalekcie, wiele sów pisz bez wszelkiej samogoski, Sotimifdien unb So'Jnifd)cn eine SJIeuge Sorter ctne allc Selbft'
s
M
i
s
—
i
tak srnrt, hrb, prst, hrst, prs, prsk, i t. d. a w nie rozezna, jaka sów tak wymawiaj,
e
•wiele
samogoska
w brzmieniu
taka, te czy
owe kad,
odbija n.
p.
Kraiskim
waciwie wpisaniu jak si; wic te smert albo smart, mier. i
lauter
gcfdmeben
3.
,
ben
and)
ber
iii
prs, prsk u.
prst,
JSórtcr
Kilb
Sdirift
Sorte gcbraudit nnrb;
§.
inele
fo
aueigcfprrdien,
bem Slauge nad) nidt kfttmmt
Selliftlrtuter
balicr
hrb,
smrt,
3^.
3in ilrainerifdieu nierben
fo
biefer,
man
fdirciM
8.
§.
l>alb
balb
f.
faun;
unterfdieibeu jener
smert,
in
m.
man
bag
bemfelben
Imlb
smart.
8.
J)a bie Seltiftlantcr, bcreu 3iil'I olmcliin fo geriuge ift, fdmt= Poniewa sie samogoski wszystkie, których prócz tego bardzo szczupa jest liczba, bez adnej pomocy jakiegokol- lid) onc .Ciiilfe ciucei mnt ben £prad)nicrfieugen, ber 3i"ige, ber wiek narzdzia mo\\-y, t.j. jzyka, warg, podniebienia, gar- Cippeu, be'3 6Vinineu'?, ber ciile, Hofi burd) geringcrc ober gró=
samym tylko mniejszym lub wikszym otworem krtani wymawiaj, wic daj si sysze wcale do siebie nawzajem podobnem, a stopniowaniem tylko dwiku rozrónionem brzmieniem; ze szcztem za ronem od spógosek; zatem w wywodach etymologicznych monaby ich nie wyraa midzy spógoskami, tylko miejsce ich w sowie, piatnem jakiemsi dziel,
i
ogólnem
sów,
(n.
?nor,
rzecz, jakie
p.
-)
m-r
oznaczy. Tak
7«ara,
?norze,
w sowie s
Hiar,
gradzaj spógoski.
I,icr
Cffmiug ber ^uftroln-e
au':?geftn-od)cn nierben;
bation
be«j
?aufey
yerfdiiebeue
fd)cben i)on ben ?3iitlantcrn.
Uutcr[ud)ungen
nur
fo
tonen
fie
auf eine nntcretnanber febr gieidmrtige, unb nur burd) bie
bie
litclle,
,
siyifdieu
bie
fie
in
aber
3lrt;
i^ie
biirfeu
ben ??iitlauteru
bagcgen alfo
bes
fiigitd;
bem 5?orte einnebmcn,
ba=
®ra=
bnrdianS
>.)er=
ctomologifcbeu
an-^gclaffen,
mit cinem
unb all=
goski gcmcinen l!ocalieid)en (cin)a-) bemerft iverben. £0 miirbe m-r Tedy nie na tem bie n'efentlid)e 23ud)ftabcn ber 'Sorter rnor, mara, morze, mar, gdzie w niem prze- miara oorftetlcn. (Fó fommt alfo uid)t barauf an, n)a>S fitr Selbft' lauter fidjin eincm 38orte bcfinben, fonbern n.)eld)e Stelle fie
stawia istotne
jniara.
samogoski,
Ccre
lecz
cinnebmen.
§.
9.
§•
9.
bernbt baber auf ber 6r= l}i( ©rnubfefte ber Sortforfdning Wic etymologia zasadza si na poznawaniu gosek istotnych sowa, jakoby pierwszego zawizku, co zowi po a- fenntniC ber n'efentlid)eit, ber cicmentar=23nd)ftaben, fo jn fagen cinie radix, po naszemu jadro sowowe, pierwiastek; te ra- bee; Sleimei be>J JBortiS, latciuifd) radix, gleid)fam JSjortnmrjel, 9ta= dykalne, pierwotne, czyli jdrowe, nazywam tu goskami isto- btcal= Ober ©urjebSudiftabcn, oon mir wefentliie Su^ftaben,
genannt.
tnemi.
§.
10.
e
§.
10.
rzeczono, C^ben mitrbe gefagt, H^ btefe beroorgcben^ n)_enn man olle te si odkrywaj, odrzuciwszy wszysprzygodne, to jest, zakoczenia, przyimki, samogoski. 3ugemifd)ten, al^i: gubigungen, |rdpofittonen, Selbftlauter abfon. Arytmetyczna niby próba, i one pewnie istotne, jest znaj- bert. Gin glcid)fam aritbmcttfi^e ^*robc, ob ouc^ bie mrUid) mc.
Wyej
tkie
s
xxv dowanie si icli we wszystkich pocliodzcych od owego zrzódiowego sowach.
fentlti^cn
aiifiicfiinbm
Selbu(^[taben
mtcber
roenn
fiii
in
oUcn
mi
finbcii.
11.
§.
^at matt,
roorben,
bcmfclbcn Stnmmipprte abjiilcitcnbcn SSortcrn bie na^mlic^en 3Bur>
11.
§.
3iim Sc^fpicle foli uni ])m ba^ 5Bort uniemiertelni (iier= Bior na przykad sowo: uniemiertelni; odrzuciwszy przyimek u, negacy nie, zakoczenie trybu bezokolicznego unfterblic^cn) btcncn. 3Bcrfe idj bic ^rnpofition u, bie 9?cgation id, drugie zakoczenie przymiotnikowe possibilitaiis In, nie nie, bie Sliftiiitti-^^ieiibiilimn i, bic Giibmu] bcS Adjertivi possibizostanie jak miert, po Czesku bez samogoski smrt, t. j. litatis In Wd,], )P blcibt miert, Sóbmifci) fbiic >icl(')tlaiitcr smrt s'mier(5. Lecz gdy, jak si niej okae s--z; a to s czyli z jest (ber %oi) ubriij. ?a nim abcr, uc iiiitcii flcjciiit mcrbcit foli, tylko przyimkiem przydatkowym (jak widzie w sowie se- hai s z ift, mlifi aU 6ompofitioii'3prapofition ijcDraiid)! mirb mrze, zmary, leszy, ichod, schód); c za albo Czeskie t, (rot ani ben 28ortcnt zemrze, zmary, zeszy, zehód, schód zakoczeniem rzeczownikowem; zatem caa istota tak du- er^ellct); iai pber iai Sii^mifd^e t I;tn(]cgcii, bic Gnbiiiung be giego sowa uniemiertelni, te dwie spógoski m-r. Subftantiii^ if, fo 6cftel)t bcmimd; bai onnje 58efen biefe^ siemlie^ latujen SSort'^ uniemiertelni blpp in ben bcBbcn Mttlautern m-r. =
12.
§.
12.
§.
Teraz dla próby zastanawiam si nad sowami od rzódowego mor, mre, mrze, pochodzcemi, a mijajc wszelkie przydane goski na pocztku, we rzodku kocu tych sów,
mrze
abjnlcitenben
ftnbcn
nm
trafiam zawsze na to m--r. Oto:
nieglaffe,
i
^nx ^wh!
mili
31nfaniie,
trcffe
id;
je|t
id)
SBiJrtcr in
ber
iibcrall
bie
yon bem
?Jittte
unb
mif jenc
nin
m-r.
mr,
Stamme mor,
bnrdncbcn. 3Bcnn
id)
nile
6nbe
3")i^&ii^= 3Bi)rter
biefer
311|'o:
»narli, mrzesz, mr, mrze; morzy; nadmaro, nademrze; namrzc; obumiera; odumrze, odumiera, pomorzy, pomorck, pomiera, pomrze, pomary; przemrze, przemiera, przymiera, przymorek; u?niera, umrze, umary, umor; wymrze, wymiera, wyma»y; zamiera, zamrze, zamary; zemrze, zmiera, zmary; mier, miertelny, miertelno, niemiertelny, niemiertelno, bezjniertelnik, pomiertny; jnartwy, martwi, zmartwi, zmartwychwstanie; mord, mordowa, morderz, jnorderca, morderstwo, zmordowa, namordowa, pomordowa, wymordowa, zamordowa, confer. La. mori, morior, mortuus, mors, mortis, cf. Gall.mort, mortel, meurtre, cf. Germ. SDJprb, morbctl,
mor, mar,
odu7/!ary;
SRorber,
cf.
Graec. [totQa,
i.
fatum, lethum.
e.
Rozdzia O
Kapitel
III.
przemianach gosek istotnych. §.
SSon ber Serroanbellmrfcit ber
15.
§.
III. roe|'entlid;en
Sue^ftaben.
13.
Gdyby te same spógoski istotne nigdy si nie zamie©tencjen mit ben roefcntlidien 5)iitlantern fcine 5?crnberungen niay na inne, byoby dosy snadno je rozeznawa; ale aDem »or, fo roiirbe e eben nidjt fo fdiiper fe^n, fie nufjufinben czstokro lozuj si z pobratniemi albo podobnie brzmice- ba fie oft in bie ibncn iierroanbtcn ober barnuinirenbcn iibergebcn, mi, ztd czsto trudno wskazaniu ich znajdujemy. Zatem fo tuirb e oft febr fd)roer, fie 5u erfcnnen. Ce> muC baber ferner naley jeszcze uwaa, które sa sobie pokrewne, to jest, nnterfudit roerben, nicld)e mit einanber ycmntnbt finb, ln^ betpt,
e
które jedne za drugie
wa. §.
Gdy
.
;
meldic
einanber iibergeben.
tn
li.
§.
spógosek, wspoem do wymówienia cikich, wjednem zbiega si sowi(!, tak, si niejako tr z sob chropowato wymawiaj, zwyczaj pospokilka przyostrzejszych
e
i
SBann mebrere etroa fpred)en fie
fic^
ftfcroer
5D?itIanter,
bie
jufnmmen au^ju=
3Borte fo jiifammcn
treffen, ba^ an einanber reiben nnb eincn raubcn Slang oer« fo nimmt man geanibnidi mcidicre nn ibre Stelle,
ficle,
glcid;fnm
bart
14.
in
einem
dobiera mikszych na ich miejsce, eby sowo przez urfac^en roitrbcn; agodniao. Jak ludzie z osobna, tak plemiona i naro- um babnrc^ bic 3ln£ifprad)e bc^ 5Sortei jn milbern. ?fid)t nur cin= dy, zawsze do skadu i naogu swoich narzdzi mowy, jako jelne SWenfd^cn obcr, fonbcrn and; ganje Sblferftdmme, bengen bie to, garda, warg, podniebienia, t. d. sowa skaniaj; przez 3ln3fprad;e ber 58ortcr nad; bem ane unb ber Stcgfamlcit t^rer co to sowo u rónych rónego nabywa brzmienia. Czechowi (Sprad;nierf5enge, ber tcble, ber ^ippen, bc>3 ©aiimeniS u. f. m.; lity
nie
i
i
nie trudno smrt, hrb,
prs, hrst, ale trudno ciemny, cie, baber erbdlt ein nnb cbcn baffelbe SSort bci; yerfd;iebenen etneii ciao, ciasto, z delikatnoci ust polskich wyda; woli tedy icrfd;iebenen Sllang. 2)cm 33L(mien fdllt ci nidjt fd;roer, smrt, hrb, temny, stjn, t'elo, t'esto; nam za lejsze mier, garb, pier, prs, hrst ju fagen: aber e^^ fdllt ibm febr fd;rocr ciemny, cie, gar, ni owe smrt, hrb, prs, hrst. ciao, ciasto, fo beltcat roie ber ^Sole an^jufpred;en; er roili ta-fjex Iteber temny, stjn, t'elo, festo fagen; fo roi bem ^Uilen ia-gegen mier, garb, pier, gar, Icidjtcr fdllt, aliS jenc^ smrt,
hrb, prs, hrst.
—
XXVI
§
Owo
13.
najwaniejszy rozdzia
15.
S.
w
który skazuje
etymoloE;ii,
T^aj
pokrewiestwo spógosek,
cr
wne, przykonywajce, co odmiany spadkowe czyh dekhnacyjne, 'czasowe czyh kon-
lidteii,
przez przykady oczJ•^viste, peodmieniajcych "si jednych w drugie;
bas
nnditiijftc i'pii
Sapttel in ber ?eBre ber S53prtforf(^uiig,
ber 2>crtranbtfd)aft ber $0?it(autcr, iiberjeiuicnbcn
5:uierliifiiieii,
ben nnbern barfletbnn
etnen in
tini
ber
23c»fpielcn,
ie
t»trb.
ift
ba=
niif oii(ienfd)ctn>
M
Ubcrang
©efe^e biefeS Ubergan«
oczywicie etymologiczne, czyh derywacyjne daj ge ber Jliitlaiitcr in etnanber, laffcn ftd) aui ben mit ibncn V0X'w tym wzgldzie spógosek Polszczy- geienben Sserdnberimgen in ben Sedinationen, Smijnijatipneii uiib znv, odkryjemy jej ju to do Sowiaszczyzny, juz do ob- gan? pffenbarcn J^eriiiatimien atnicbmen. (Scbcn nur nnn in btefer bc>3 ^Itplnifdicn Jdpliabeti^ 3tii(ffict)t bie iDcitliiiiter burd); fo mirb cvch jzyków stosunek, a to warto dalszego zatrudnienia.
jugacyjne,
i
pozna. Za przejciem
unb
fen;
Rozdzia w
SBelc^c
tedy przywój, albo
1) B-.
ani
W;
|eUet:
fcój
m
r
wojna
—
iojowa
a
t
i
V
e).
16.
w
unb
gebcn in cinanbcr liber, rot
Seriyatton^be^fpielen
(fdmpfen),
u'ojowa
na
(ber lrteg).
genier:
—
—
=
i
2)
B-P:
leb, lep, fcisko, epski, lepszy,
Polon, pukiel, Gall. poucle, Germ. bie
Sefte
(suka).
—
bie
piek, piekarz
Pol.
lepiej.—
Germ.
—
batfen,
if bie gigut
and)
in
ber
—
Bucha, pucha, Bryzga, pryska. plu, Wwa, plwa. Bied, 6iee, iiee, cf. Polon, pies (ber §unb), cf. Germ. Po/, pij, poj cf. Graec. mco, nha, nom cf. Lat. fcibo. SMer.
B\\ic,
utfel, Ial. ioccola. cf.
er=
Srieg
be^i
9lnmerf. 3n bem 6i}riIItfd) 3{ufrtfd)en Jllpbabete Not. Nawet w Cyrylsko-Rossyjskiem abecadle goska b w szyku abecado- be e anffcrft roenig yom b iintcrfdtieben, unb folgt ksztat od e mao co si rónicy, ' ' 3llpbabetii(^cn Crbnnng nnmittcibar nad) bem e. wym zaraz po niej nastpuje'.
ma
fidjtbar
(friegen,
UVóci, odwróci, oiróci, odwrót, ofirót, odwrotny, VVai, odwali, oftali. — Wisie, wiesza, powiesi, oiiesi, ofcie. Toufi, touw, tow. Owoc, Oberbcntfc^ Obo, .V)od)bcntf Obft.
zwyczaj, oJyczaj, otyczajny, o?.
t/al,
U-Dz'Doh:
2)
BiiKy, Croat.
Woda, na
/'.
rf'
\'ul\m,
Croo/.
leu(/i,
heli,
leo(/i,
Boss.
Z^a/i.
Graec. J.rror,
li/i,
wiediicsz.
,
visum.
,
—
hidi,
—
^.(i:()i\
Da,
Polon.
Widze
Z);ie,
rfnia,
c/ies
Lrt/.
den, dne, Croat.
i?o/i.
inler(/iu
Tacj,
Svec. \yd
£cilte,
Boh. widjui, wid'eti; Huss. niutT,
,
f/Lu,
(cf.
Germ.
/ag,
7'o/(jr.
Germ.
Croat. lyudi,
Pol.
—
Po/o/i.
(/ia,
^n^/. day, Grim.
(/ag,
Y/nc/.
.110411,
wiorfe
;
\\di
,
Frisland. dy, Hibern.
(/aga,
dcncsz, (/anasz. La/. bo(/ie),
Lucfzie, Boh. lide
worfzie
Lat. \idco
vif/jti.
Ross. ACUb, 4na, Anglosax.
(/en,
Pol.
etc.
Yind.
et
,
rfalur,
/s/a/irf.
ab icrbe Zsi-^admitbal
,
doYmn, Croat. dól, (/obna, ap. Utfred. Gen». Jkl, JMIcr, cf. Jbiilcr, /'o/, talar,
Yind. du\
Jio.mnu',
i/an,
dne.s,
Bo//,
daa=wit, irtiKuiiillinidt). Wod, Lat. mcd. Wdi, leur/es,
/trafi.
(cf.
Island.
,
Yind.
et
(/zi,
Pol.
ef.
,
dziadzie, (/zieci, Boh. (Fcd, d'edic,
4t4'B, 4t.uiMb,
fioss.
(ljt'e,
0/ec, (/e c!(0 p/ura stib litera T, tibi dc vocc Ociec. Pol. dzieka, (/wie/'o/. dziA, (/cieli, kowa, Boh. dika, d'ekowati, Germ. Saiif, banfcil, Anglosax. /hanc, /Im?/, /hanks, Svec. /acka. AncjloBoh. djl, d'eliti, Ross. 40-ia, 4*-!"™, Nicdcrsdchs. SccI, bcclcil, o;?. /7//j/h7. (/ail, (/aiiau, ap. Isidor. dei], deihm Germ. llicil, tbcilcil, (cf. Svec. /aelja. La/. me(/. sax. (/ael, (/aelan, Svec. de\, (/ela, Graec. SitD.etr, Yind. (/eliti, /alati
4iiTa,
Pol.
cf.
Turc. tad;\, .Arab. a//a
/a/a,
,
Siar.
—
,
,
/alliare,
D nie
Z
w
masz
Gall.
tagliare,
Ital.
przed
tailler
=
czsto
Polaków
\i
kraja, fdjncibcil, 5Crfd]Ucibcn). przydatkowe, ile ze go
Sowiaskich,
inszych dyalektach
n.
p.
D
fid)
«gon, SYonz, SYonit, cf.
Ilal.
kii
ift
%k^lcn
bcii
Zwonii-, Boh.
zwon
ba
3>or|'c|I'iid)ftii(iC,
ciil
cr
J55rtcni
bciifflku
iii
2^.
5.
sbohutb,
zwoniti, Ross. snoni,,
,
,
19.
,
—
,
abecadle
jej
bd,
,
w sowie
jak
oAwity; krolo^la zamiast krotocbwila;
wiaskie,
n.
]i.
Ira/',
tra^c
Germ.
u/lec,
uf, hii/iec,
V.
ani
fjiibct iilib
;
inna [lodstawiona
za
i
(f.
ain
bo Cyryllicko-Rossyjskie ywcem Jeli si w jakiem sowie znajduje, albo to
postat-i
,
;
albo
Germ.
lri'/i,
ipaiifc
n/a
,
zamiast
obfity,
sowo
trcfcii,
goski
2) Które /,
Lat.
i
w Sowiaskim
(Jreckie ph,
p/Msiaiius,
Lat.
stoj za
Sllphibctc
iu
ciiiciii
traf;
hu/',
oAwily,
23lid)flal'fn
Slaiufd),
acisko-Teu-
kiotoy^la 23.
5
2.i>rvtc,
uiitcr(]cfdU'lH'll
Ira/,
itiib
fur
©ricd)ifd;c
\njie
med. /asanus, /'axanus, Angl. p//asaiit, Germ.
i^afail,
Slnsifd^ jdi
,S)aiifc
Ulphil.
Tatar, Ge77«.
poci,
ift
Ca
,
aant.
'.UntC
bai
Germ.
,
bcnn
bili
fei=
C':
bafiir '^^i
l)/i(y
ii^ort
tfcllcii
,
5ci(icit
^ai 11115
— (krm.
ftatt iiic^t
ift
luif,
traf;
u/a, dii/a, Germ.
;
23ud)fta('Cii
iicttrctcti
Po/on.
nd)t
nl
tlUC
Uefid
,
lniffcii.
fatciiiifd^icntoiiifdic
folcieiibc i^-arbc,
'Sc>.i|'inclc
/''i/.
tarwa.
obsol. pliir. //ratrzy, ranan]n-curialis) Boh. bratr, Yind. brater, brat, Rois. ópai-B, Polon. Arat apud Oljrid. irnader, ap. Yiller. fcruoder Oberdeutsch 33vpbfr, JilTcr, 2)nH'r, ap. 23riibcr, Sriiobcr, Niedersdchs. Grim. Anglosax. et Angl. //rotlier irollir, Island. irodur, Svec. et Dan. iroder, Ilihern. irutlia, Yallis. irawd Oberdeutsch bohn. Hang. fcab, Lilh. /^upa. iruder, Hochdeutsch SJnibcr, Pers. fcerader. Lat. /aba, Pol. boh Polon, post, poszcz /ast, Go//i. /'astan, Finland. paaslon faftcii, Svec. et Island. /iista, Holland, raslen, Angl.
Lat. /i-aler, {Graec.
trzyk,
fo ,
kidtoclucila
ftat
lu0ec, u//ec, Germ. 2) 3Bai5
f
mibcr^,
nidits
Sortcrliiidicni
bcii
iii
;
fciii
^du;iit5Cid)CU
fctii
F
bil'?
fid)
nilbmi
2iilri)|ni(iC
liiid)fta('Cii
i[t
bct
objaniaj nastpujce przykady:
bicfcm
*,
So-
i)offctl.
ir|'iiC;liiid)fta[H',
Sulbcn
bie
im
j
bny,
g
bctraditoii.
511
Cwa, /owa (vid. Leopolila Wróbel, Lubdczgk Walentyn z Brzozowa, Seklucyun Polon, jabko, Ross. hó.ioko, Boh. gablko. Garn. jabelku, Yind. ;abuku, jabuka, Grim.
Hibern. acal, Niedersiichs. appel, cppel, Svec. aeplc, Dan. able, abild,
a/al,
Yallis.
—
Sllpbnbctc
(JA)ni[lifd)=Diiipi|'d)cn
^okn
bcii
'J.UilnifdiC
aspcr
sjiiritus
©ricdufd)C
ber
&c« '^'^i
kinii Jliifange
ciitirrldit);
li
tinc
fnbiidiftabe
i4dam, Zadam;
22.
§.
abecadle
gebraiidit:
v.
Ze ; na przydatkowe, pokazuj nastpujce przykady:
swe
ibn
n)tr
alUn Cpkll
bic
fc^rctltcit
.Tpeiit
habere) chap
1) ;, jota: Ta goska u Polaków, co u Czechów g, {podobnie jak Polskie y-Boh. h), z pocztku sów przydatkowa, przybyszowa, na ten ksztat, jak u Greków spiritus as-
per.
m
,
2^.
22.
§.
ilmet pft au^gelalTcit
yoit 5.
usnachl, Genn. ^auflte^t; hodie /lullaj, /laba /lusnacht. /tnet, Boh. hned. 3) Satt bciS Iicutiijcii «'net (bali) Anet, fu mit bte 33i)bmcn hncd.
piszemy czsto eh: Aabeas cAaba, Aaba
qu. V.
er
,
!t»net,
,
5)
iDtrb
bitflcicn
mit SRcit fd)rciDcn:
jcfet
Bi)e bój, hoje si, bó^. Pol. Jaowica, Ross. a.iOBima, Boh. galowice, Germ. Sloj, sój, slog. Oberdeutsch et Niederd. galt, gi'lt, gelb, geel, gcll, goli, geite Hub, Salbe, Pol. Jaowy, Boh. galowy, Germ. gelt, i'ulg. Svec. gali, Dan. gbld (cf. Germ. fabl, fdnial, Lat. caluus, Pol. goy], ergo jaowy: bezyzny, bezpodny, iiiifriid,)tbar. 2) J-.y-.g:
,
§.
1)
K'C-Gz;
5)
A'--
Z;
etc.
23.
K--G; vide svpra. Awiat, Awiecie, Boh. kwet, kwjti; Ross. ueti^,
vide siipra. Pol.
2)
—
cjvet, c;vit;
Croat.
Polon, in
abbreviat. pro
kio,
Genit.
koho,
k
—
to,
Adu, Acdu
Yind.
§•
,
i.
—
litu;
Lat.
erfd)iebenbeit ftabeii;
fo
mcrbeil
fagt
rozróniane, i cechowali
brane, i,
p.
/
od
byo
gdy
tym znaczne,
ale
e
nie
qu\.-
—
Boh. kdu
cf.
jmeobimbert
*|tole
luid)
ftalt
gaiij
(i
©oiijiigntioiieii
/ep
tay,
3m
czyta/i.
Singiilart
nie tylko
2) tig
5Bie
gebraiidit
nur ba^ 5Wangel
alle
babiird] mebrcre
lim
iiiueijdfetbeii
jeigt
bic
alte
p
bem
bcj:
jugefellt
1,
ba
fid)
£luerftrid)§
rourbc,
5.
and}
fo
@efd)Icd)t 33.
5.
dmriutcriftifdje
tii
bcv^
czy-
3fit^e"
tbun mar, baP
i)'
bo:^
Sdireibart, nadi n^eldier nii^t
gleidtroobl
l;inl(iugli(^
&e-
czyta, czylaa, czytao.
23.
j.
barum
Sopf;
fidilidie
er
ibrer
,
/aska Stocf,
23.
au^jitjeidiiien
bo^
bai
1.
,
ep
iinb
maiiiilidieit
Gonera,
ben ^*plen
nnlrbc,
(riiroUifd--3{iiffifd)cii
(2d)riitjeid)Cii.
mit cincm iCuerftridtc in ber
aud) uod)
i
febr
aU fdioit
bem
511
ift
33obmcn
btc
feiii
bnS mciblid)C uilb
oor bem
Pluralis Praeleriti
spo/cczestwo,
tn
Isogelleim,
iim
,
tbrc
kd}=
genlTer
baffelbe
bebalteii,
Sorter
gIeid)C
imb aska ®iiabc, ben
jii
fiir
53iid)'
eiitftebt
Aominativo Szko/a, bem 33orte pó^
f babcii
!?a5
beubeii
biefe
^*olen
3.^0lI
spo^czny,
nbgefdmfft;
and)
fidi
im
'J.Uile
w Szko/e.
s[io/ek,
3iilireii
geiiiitbigt
ift
ber
nbgeicttet.
bcfiiibet
beo
3»fiinimciitreffcn
jiifalligeii
bagegeii
spó/ny
?llpbnbete
dobrze
eby / za owe nie byo ma owej kreski, waprzyatywan zbytecznie pleonastice go-
kresk poprzeczn,
cho ju n.
eby
to,
pisownia ich dawna pokazuje;
rowali go jeszcze
sk
o
Lat.
,
goj
finb
3fiiiifid)t
Jlii-Jfprade
fdtrcibt
iiiib
fomcbl
cbcil
wspó/ny, fett
bcm
cri]Icid)unil
ben
babc
ben ilteftcn
in
poruczy
tbiimlid)fcit bC3 •].)olnifd)Cn
nc
(mcrfen)
fommt Ca and) nid)t uor; fonbcrn ftatt fcincr miota, rzuci fann )>on bcm !a>.nfd)cn ruka, >|)oIn. rka
gcforint
i
ra
k
I)aa ^*oInifd'C
Sialcctcn nidu
W06
:•
5.
in ber
S. pzi
?anfi
ftatt
ci(jc=
fd)rei'
przy
etc.
XXXII §.
-29.
Zmieszanie tej litery, goski S. etymologi Polska. Miczyski uczy: i
zamatwao
wiele
z,
S. btc
cum
Praepositio latinorum
in
nostra lingua unica litera
s
3?frn)ct^feluitg
3)te
bicfc^
mit ^enI z bat in
Sudiftabcii^
Miczyski
2Bprtforfd)ung uiel 53errotrruiig gebradit.
^'olttifdic
ndbmltf^:
lebrt
•
29.
§.
non
exprimitur, et
ut
z,
quidam scribunt;
enim
z
est e.t.t
T-A Biaiobrzenki, Bielski cle. elc.i>isza: "ty jeste senina;i j
ber
bc
unb c;
k,
Svec. /lierte
ibn folgcii
,
ciii
Stcll«
S.
5.
heart, Graec.
i4n5/.
30.
be
l)axU^kn Sucbftabcii
aiif
i
bimber bemcrft trorbcn,
pft
§.
adna miar nastpowa
i
2)a
7)
sertrcter
fanii.
SOpbabetS
^blnifc^en
55o babcr
iii
anberit
SIa
l'roincri|'rf)Clt
ter
Po/on. Rzd. Boh. rzd, mauka, Ross. MyKa, Vind. et Garn. moka, Croat. muka. runica rka; BoA. rwka Ross. p3'Ka Carn. rt/ka, indc: poruczy, porucznik, rucznica M3'THTb, inde smtny, slue smr/tny, smtek, smutek, smci, smwcid, zasmci, zasmwci.
met, mtny, Ross.
e
e;
o,
fln^
Ciitfprcd)cn
fie
fciiicm
ii:
Z?o/i.
Pol.
Garn. red.-
odpowiadaj Czeskiej samo-
a
50.
§.
a imD
Sio-
ze wszystkich innych dyalektów
jq
:
ima
,
ScIDflKiutcr
bcm
iiiitcr
jty, jeniec
,
,
«•
§•
to
41-
§•
przechodzeniu niektórych spógosek na samogoski, wzajemnie, patrz postrzeenia pod gosk / i w.
O
Uckr
SScnimiiblimii
bic
iimijefcbrt,
iiiib
in
iUiitlnuter
ciniijcr
Scltfllniitfr
mail bic 23cmcrfuiiijcii iibcr bic
fc^e
23ud)|'rabcii
/
imb w.
KnpitcIY.
nozd/.iaIV. róni
Które goski
Polaków od innych Stowian.
tm
Sud/fta&eit unter)'d)cibeii
5!Bcld;c
'^^kn
ben iitrigen
ypii
(Slaucn.
42.
§.
Przebiegszy tedy abecado;
Polaków od rz;
,
Sowian
reszty
doda mona:
e,
widziemy,
ze goski,
3ln
które
s:
oddahy,
najbardziej
c,
ber ^HUc
ftd)
23nd)ftaltcn
o
d z
z
i
a
K
utrudniajce etymologiczne
Rozmaite okolicznoci,
dz,
c,
;
9Urf'0l'et>j
kt
Slaocn
burd)
iibriijcn
a,
rz,
man
e;
cnjc=
fid)
folijcnbe
fann
nod;
j.
VI.
I
ben
iion
miterfdjeibct
binjufugen: g, h,
R
Siditung be»
ber Ctcmologifdjcn
bn6
I»cn,
di,
h, j.
g,
4-2.
§.
a
OTand^crlec Sdjucrigfciten
dochodzenie.
e
t
i
|>
VI.
I
mit benen ber 2BwtforfiI;cr
,
3U fdnipieit
l;at.
'
45.
§.
Trudno czstokro
wielka dla etymologa powstaje
szanego porzdku gosek
istotnych,
mogosek, ju spógosek, Pulchny,
przerzucenia.
sowo
-
z
czasem
a
jak
teraz
i
i
elymologicznie
jest, Jiturego
z
przeoenia ju to sazupenego wspak ich
mówiemy
wywie
i
(Sinc
bcr
rft
SjcrfcCnng
Icn
iupltl
jcRt
Sd^iuierigfeit
ijriife
Crbnmig
ycriibcrten
piszemy, and)
podobna;
nie
ber
fonu'!)!
nnb
nad)
powrócimy,
stawienicni
samogoski
stworzono sony, cj-AiiocTh,
Carn.
o
i
sono,
piszc puchlny, Ross. nyx.ihiri, bcm ?0!itlantcr puhel. Za podobnem prze- fd)rcil'en, Roai
unb 23.
J.
nad)
Sufifeen
iomobl
?anbeart
ber
£at.
tpctl
umgemobcit,
(Sulbeii
yerfcben
ijcfrengtat, al3
2)eut|d)e
ba>3
ukrzyowany, ^ai
cruciti.yus,
jtanj.
l^ai
kizy, Buk. krzj Yind. krish, Croat. kris, Hung. koreszi, Ross. Kpecra; man yerijleitbe Hi ^*plni|'d)e chrzest bie iaufe, chrzci, tmifen, min bcm 3BortC crux,
crucilie,
crucis Der,
'Jpln.
,
cf.
—
gbrift.
mianin,
Rzym, Romanus,
%^ol.
8at.
2)eut|'d> :"){omifd;.
kurytarz.
45.
au) ganje
fonbern
,
uub mit (Subigunijen
frembe 2B5rter yi crfennen,
fc^iuer,
oft
c>5
23ucl)ftabcn
urycntalna,
§.
44.
§.
^mm
sów
Poznanie
,
—
—
eine
*|*olu.
Roma,
iat.
JJom;
|*erlc.
Hreujijomj
,
*^*oln.
Rzymski,
fiatt
oryunlka,
%ran]. coridore,
^oln.
kruganek.
45.
§.
,
—
Rzy-
*}^loIn.
|*oln.
uryanka, uryantska pera,
tirientalifdic
Tieutfd;
3)ciit)'d;
Seutfc^ ber Di5mcr;
Przyswajajc obce sowa, pozwolono sobie odmiany, nie 53c\i 3lufna6ine frcmber 2Bi)rter at man fic^ ntdit nur in 3ln= tylko co do gosek zgosek, ale te co do znacze po- fcbuni] ber 33udiftaben unb '3olben, fonbern aut^ in Setrejf ber dug potrzeby. Rzeczownik (Substantiium) wola, oczywicie Sebcutunij, na) Umftduben, 5>eranbernnGen eriaubt. 3a3 $aupt= skazuje aciskie Yolo volunlas Greckie bule, bulomai ; n)ort wola, ber Sille, beutet uffenbar auf bai gateinifde volo, nasze wola aciskie voluntas te jednego znaczenia; yoluntas, ©riefdfd) bule, bulomai in; ba-j "^Uilltildic wola, a zatem dziwna, jak czasownik luol, woli nie zosta si nnb Sateinifdte vuluntas babcn aud) ctuc Scbeutuni]; fiinbcrbar przy znaczeniu aciskiego czasownika vqIo velle ; lecz ra- tft e^ baber, nnc ba>j 3f'Iii''-'i't wole, wuli, bie Sebciitunfl be czej poszed na aciskie mulo maile, t. ]. magis volo ; co ?ateini|'d)eu Seitn^orto vulo vcllc "bat uerltcren, unp bajcijeii bie nie przez co innego sta si mogo, tylko u nas ju 23cbeutunii beo ?ateiiH|'d)cn mao, maile, (licber auilleu), befommeit i
i
,
i
,
s
i
,
,
,
,
,
e
pierwej
aciskie
zastpione byo;
volo
,
mymy
ni byo owo trzeba byo jeszcze
dniejszego rzeczownika,
wola; prócz tego,
sowo
przez
velle,
chcie,
tedy potrzebowali szczególnie chcenie,
i
c/ice
fiinen. Siep fountc bnrc^
ska-
fatcinifdie
takim
jest,
unirbe;
trcten
niditii anber'3
oeranlapt merben, ais bag ba5
bei)
linS
bcreit burd) chce,
mir braud;ten
olfo
nur nod;
volo, velle,
chcie
>.icr=
ein crldumbnng: beo ben 3lltcn briicft ci iai obrad, rozmow; n. p. « Panowie przyjechali do J. phrasis ani, „bie Umrebnng, HmfdnTibnng,
odjechali.
»
obmow,
a
skoro
byo po
wymówk,
Potem:
obmowie, (po sessyi) siebie, exkuze;
wymawianie
—
azali nie wcale przeciwn rzecz, jak dzisiaj! Polskie: hetman, Ross. gelman, Cosac. attaman, Boh. Heytman, wychodzi na Niemieckie ^nuptmnnn; wszake tu pamita na to, ^anptmnnn w dawnej Nicmczynie, nie jak w dzisiejszej,
e
szczególnie
kapitana,
naczelnika,
lecz
przeoonego, co u Windów czyo.
—
Polskie
1
na czele
bdcego,
ift,
mirb jeber
które
ksztiicie,
jak
nam
w
„feren;) „fid;."
Dann
bcbentet
ber ^ntigen grabc;n
3tni^rebc,
c^:
entgegcngc)'e|tc
Cnt|d)nlbignng;
SSebeutnng!
—
J^as
etne
5rtcr,
baó Cl'cv>
aiid)
stodoa (\m\ \>ai Cftencic^ii'd)C 5d)laijc,
ijiitcm
ber
,'0
d)=
fd)Ia=
3(rt
I
—
I
—
i
i
i
godzi na co moriiadi 5iclcu, ugodzi ciiieu siicrtrai] trep ugodzi w co Iiiueintreffeu, ugoda ber iJertrai], zgoda bie u Tlossyan god Giuiiifeit, pogoda gituftiiie 3cit imb 2lMtieruuii, fduhici! iiietter, rok przebywa. ju-zygoda ber 3iif(iU' baó Crciijui^, wygoda bie Sciiiientlidifeit,
(_lzechów hod, liody, prócz ucziy, biesiady,
Swieta znacz; u
Windów
Kraiczyków
ny,
u
rok,
godina czas,
imieniny,
szczególnie
szczcie,
los,
tuszgstkie wtefkie
wito, uroczysto,
gody,
godoiual'
l'ev}n,
imieni-
fcu,
e
Dopiero zastanowiwszy si, tu \.szedzie znaczy sie mniic^ if ja Pic Ci(iciifd>ntt Per na wyobraenie cigania, zej- men sicftrnbcn Crftarrcii'? wanie przymiolem .^uiltc imP Peó llUiiter. PTiPiiflt mnn nim fmier Pic ebm §.2?. cinania, co zimna; uwaajc za, ze jak wyej pokazano ; /i g. 2:2. nnP 32. enh'tcrtc 5>evmanPtfd)aft tci z mit h, fu fónnen irir Pem ztmij In/e- ^k'Iiii)rf)cn zima, zimno, liyeins, liyemis inib Prtu i'atcinifii)C 32., mona jeszcze do tych przyczy Lat. Iii/ems cinc Podobnie sowo ziemia, zie- Hi @rieci,)ifcl;e ciieimon cheima jur Scttc fcUen. 5liil mis, Gr. cheimon, chcima. szlakiem iilniliri^e 3lvt fiilircn nn>3 Inni Pciu 5ffim'te ziemia, (Pic GrPe) zieza Garn. semla inny, Boh. zemie, Ross. zemlia, Carn. senda. Pic 3Bnr= radykalnych, klóre zatem da nam wyobraenie compagis, mny (irbifd;), Duli. zeme, /?oss. Zemlia
(Iowego jar, ima; mownnia, "ciskania,
tr;.fieniy
,
t
=
i
,
i
i
—
,
,
,
spojonego; a znowu z pokre- jcllntdtftabcn anf bcn Sicijiijl ciner ^nfammcn ncfiidtcn, sufammen wiestwa z" h, aciskie humus, "htimi, take przyrówny- (icflcMcn Tla)\(; unP ipciien Per 'l!crnmnPtfdiiift Pc^ z mit Pcm h Nie mialliym przy tych wspoimiiee sowa fann nnd) Iiicr uuePcr PiU< ?iitctutfd)C hmnus, liumi ycnilidlClt sie moe. o szcztek jd) triirPe (i nidt U'aC(Cn liicr kwA) niid) Mo .'iU'Jer mcrPeii. szczl ,' szczt szczaj, z pochodzacemi oszczajlek szczad, (ucr SIcjt), mit iijfcn i!u''fóiiint!t!lijeii oszczdny, oszczdzi; gdyby mnie dawna pisownia, która szczat szczl oszczdek, oszcztek, (Pei" Itcfccncfi), oszczdny (fparfani) oszczymny, oszczymia nja, nie omielaa. zlepionego,
zjtego,
cia^
i
—
wa
,
,
—
,
,
,
.
oszczdza Pic
Not.
dh
j,
pewne
i
Gdvbvmy z tylu tu przytoczonych, od tego rzóima] po"chocrzaeych, nawet tylko same oczywiste przyjli;
czy
i"
tak jeszcze nie"
powinnibymy go
OJelimen
?lnni.
ten
za
bcv5UiCt;cn
(f^iarcn)
tycini
,
?ll'lta!nm!ini]C
nnP
G"ifd;etnlid)|ttn
wn
roir
Per
(iro)5en
an;
jiiiierlajJti^ftcn
ni)d| ('crcd/tiilt, Greckich ticfey Stamninnirt a razem gdy tyle sów jedno z najobTitszNcb Niemieckich do niei^o sio odnosi', za "jedno z najdawniej- nnP =,U(]ie!d), Pil fo nielc 6ricd;i)dic habai ritnitt Sufiunineiihiiiii fiir szych, a pewnie przedslowiaskich poczyta?
g.
5u
iiorflnunfd^en
nniiefiilir'
mi=
Pic
intmcr
Pod)
Per
einc^
croicliiilftcii
T^eutfdie 2i3ijemad)t
Iner
nnr
ftnb
fo
?iitciui|d)C
,
Piirfte.
nnae, nud) nnr
fiir
i
,
Per
anf
Pafccn
nidit
krufcn
?3ieii(ic
j,
2S>nru'!au'rt?
PC'?
micIi
id)
oszezymia,
Sdjrcilnnl oszczymny,
altc
unp
altCjte:!
Iialten.
Gl.
Gt.
§.
T^er fiufridjti^jc 33ortforfd)er (iicbt nid)t SBaln-fócinlidifeit fiir Szczery etymolog nie przedaje podobiestwa z;a pewno; co mu ukazuj nieodmienne ©eiij5i)cit ; er 6(ilt ftd; an Pic 3iefulhite Per nnf Pic SJatnr ber trzyma si przy tem i stosunku ich do 5?nrjC!h'.d)ftaIien nnb bercn 5.icrbd!tnt^ jur 23cbeutun(i (ie('raitcn prawida", z nalury ""istotnych gosek mcniijer einlenditcnPc SlMcitniii^cn znaczenia wyczerpane: a "mnij jawne wywody szczególnie nnyerdnbcrlidien (^iinPfaijC
lecz
,
,
;
Mi etum ci;ic iliiicfiidie emrcd'!:iiil in podaje du zastanowienia sic, póki szczhwe j^akii^ oiJkrycie C!iu>ficli!t er Per 'i.iriifniu] w da\vm'j pisowni, w hisforyi znaczeii, w pobratymczych ber cdtcn Srcitiart,' in ber ®efd)id;tc ber iePnitnnijen, in Pen cntmcbcr fcinc 2]crira:t()nnG I'Cftdttiot dyalcktacii, albo jego domniemania nie putwierdzi, alhu li-p- ycrfdinuftcrtcn ?1JnnbfirV;! ,
,
szcgo
rber
nie nastrczy.
R
o z d
z
i
a
ctiic
iicjTcre
JiOlcitimij
K
IX.
I
(lerodfnl.
H
a p
t
l\.
I
'
O ukadzie Sownika g.
Poty
próna
nadzieja
radykalnego.
G2.
wielkich
zbioru
62.
§.
w jzyku
etymologi odkryciów, póki wprzód najzupelniejszegó
cinc Snr5cIiiH>rtcrDn$tf.
6inrid)tnnii
nie
naszym
bdziemy
przez
mieli jak
sownego, wycignionego
z
jak
Sscriiebcno
ivirb
man
cnparten,
Sammluni
oollftrinbiiic
nioglid^ft
£prad)C
nnfcrer
in
GiitPednniicn
ijrojjC
fcljnni]
'Eortcr
ailcr
3Bonior»
ber
luni
nnr
lanijc
fo
nidit
bcrfcKien
einc
baiicn,
najliczniejszych, pism ojczystych dawnych nuP jumr fta=
nid)t nieitcr mit ben jnfdllii^cn Sortilteilcn,
nnr
mit Per SortlintriCl,
nnP
oerijlcidic
fi)
XL\"II
goskami sfów obcych znosi wskazujc jak ludika rnowa Niezatrzynnijo zaiste botanika pozorna natur naladujo. posta rolin, icli farba, wzrost, y.iflko; lecz dalej idzie, podug ich istotnych, choby te najdrobniejszych czci, t. d., pod jeden rodzaj je szykuje; supków, prcików, kiedy przeciwnie mniej biegy pcKlug tego tylko sadzi, co Ani tez cbyniik odmiennym go od razu w oczy uderza.
Mo'j
,
—
bic
2>Jbrtcr bic
frcmbcn £in'ad)Cii, iim
?!iicii|d'ciiuirari'c
iiidit
i
2^au, iDrer ©riifc ftclun;
i
idreii
—
ircfcntlidien
^itcmpclii
gtaiibfiibeit,
postpuje torem.
inilireiib i^oii
ber
u.
,
lliifiiiibiiie
iibiiliriier
er
obijlctd)
,
5lit
ber
C^kftalt
dlog
audi
i[i
Abym myli moje
tern
,
barpftilicii,
I.
—
m
Te radykalne znajduj sie w nastpujcych pierwiastkowych sowach, z ich pochodzcemi: I.
Mara
2.
(JrauiiiMlb)
marzy marny
Mrok
chmara
(citel)
etc.
(ocrijCubcn)
5.
Mnig
liicr
eilliiic
bcrcii
iii;b
martwy
bcii
iirtbcilt.
—
Sdieiiicfiiiiftlcr.
anfinillidicr
aiinilircu;
tli
foliJCIlbcit
SSlirjClwiir'
(Der
murzy
(fdtroarjeii)
ui!iurzvi',
p{C(]Cmi)p!fc,
:?ii'i'r)
etc.
(biiftcr
eic
madicu)
fi.
5?lin5f!ii)
Miara (^a»
mierzy
((iliiiiehi)
bic
8.
~].)cft)
Marzn
iffiiiaf)
(mcffcii) (ilideii])
(mdpiijcil, mcrfeii) etc.
(frtereii)
nu-óz (Dcr ncoit)
mrozi
(fricicu
etc.
in-.tdicr.)
iob)
(tobt)
martwi (tobtcii, mord (Der ?3ci)rb) 9.
fid)
Murzyn
mierny
itcrbiii,
(ber
mi)
91l'ftnmntlingci:
3.
mrze (frcrbci!) umrze
mier
bcu
2SiiriClnHirtcr(':id)o
5jC\il>clc
IiepilbCll
3B:ir",elIiud)ftalieil
'Jicfc
toni
chmura
,
{tai
iiuuy
(^n-i
fic
nad)
r
(Miiftculaiib)
Mur
['rinjit
Jfieileii,
3liu]eiiiri)eiiie
Sserfalircit
miarkowa 7.
iiiib
blcibt
tlircm
(^cuntter:iu)Ife)
Mnrze (3??ccr) morski (S'?ccrC'^=) pomorzt;
id)
(i^iificr!'cit)
mroczy 4.
niill
zmierzch (^dmiucnmii)
(traumcil)
marnowa
iiicttcr,
bcni
r.adi
ciiic
®cbaiifcti
mciiicn
Uiii
niektóre przykady:
tu"
Jarbc,
ilircr
65.
wzglejcr(]leid)e ba>3 '].k)liiifd)C Morg, ('.>on biiilfler fcMliufiiiKr Siirl'f); gsly, ciemny hor. A. M&rz-c, Germ. Witn Lat. mar, X>.
,
,
—
y
;
,
xLvm przenikliwem zimnem,
ich.—
skutkowanie jego na
i
cia?a,
a
do murdrum;
SJowo smród, dla podobiestwa gtosek porównaj ze S/owiaskiem smert, Boh. smrt, Letl. smertis, mier, i z Niemieckim ©^mcrj, ból, v/ Olfrydzie smerskrzepienia
w
za,
nil Sax.
9.
smeorte,
.dn^/osoa;.
fniovt,
smaerta,Lai.7np(/. mara, marantia,
—
z
bcr SJcrocti, SSirfitiig
smart, Svec.
i4n^/.
bo ^'olilifc^C morzy, Marzn, mróz, Carn.
8)
Dmjictcfjc
Lni. aniarus, Gu//. amere,
noii
tribrigcti,
ciiier
ben
niif
Siirpcr
ittaii iit .\)iiific{)t
Boh. smrt,
bii
med. mara, fteh. marar (Mttcr
murmur
Lat.
10)
fei?ii).
imb Sciltfdjen
30iun'Cil
grftnrrcii.
bcilcii
bcm
mier
Poln.
SlffccttOlt
Sdltc unb i^rer
biirtf^brinocnbcit 311
bie
Smród
9)
Slinnfct)eii
(ber
lot)
smert,
feriier
mit
marantia:
mit bem mru, mru,
3(iK^
ber
fcinc3megec! pfiinbinin
jum
ergicbt
3liiJbnicfe
nim,
fid;
fiuibcm inclmcbr
bicneii,
jcdnem sowem niewdzicznego poruszenia zmy- fcit, 3iird)terltd)feit, beiS Dmifcl, lub te wyobrani. nngenebmen 3?ii^ning ber Simie 64.
§.
Radykalne
3)te
U.
—
m
g
graiisof.
mait mit
--
—
m
baj$
fte
m-T
3(iibrn(fc
5iint
bem
mij em=
S>ibcrIi=
ber fitrj
einer mi>
etnbilbunggfraft.
ber
aii(^
fo uic»
licWidtcii
ber 5Sermd)tmig;
pber
iii
SJatur
i^ircr
ctncrnngcnebmen fanften
niszczenia;
II.
amarus,
ocrg[eid;c
aBiirjcUmdjftaDeit
btefer
3.^crgletd)iiiig
Stnmmiuiirtcrn
len
su
§•
Lat.
ferncr
mruk, mruczy,
citblt^
etc.
Porównanie takie ty cli radykalnych m-r w tylu pierwiastkowych sowach, pokazuje nam, ze one z natury swojej nie do wyraenia jakiego uczucia przyjemnego, agodnego, miego ale raczej przykroci, okropnoci, ciemnoty,
Mgn
bcjci^nct
i
amere,
sów
mres:
bct Suc^ftobcn mit
smertis,
Lett.
mor-
b06 Lo/. mortuus, mors,
by. iO. Mruk, mniczy, mru,inru, bem ®ciitfcf)en S^nner?, kflm C^tfrtcb smerza, 9?tebcrfd^f. aciskim murmur, Niemieckim miirreii 1. d. fmart, Jliigel). smeorte, gngl. smart, Sdittieb. smaerta, Lacl),
(ncbelig).
e
m-g
Te przykady ucz, m-g wanie suy do wyraenia mefcntltc^ »ur Sejctdjuung Dtefe Seufpielc jetgeu, baS ruchu agodnego, lekkiego, usuwania si, ustpowania; m-k ciner fonften, gelinben, Ieid)ten SeiDcgung nnb (£d|tc(ning btent; do prdszego, mocniejszego, gwatowniejszego; wszake te Hngcgen jur S3eieid)nung ber fd^ncHern, ftnrfcnt, geroal' goski m- g--m- k tak si snadno i czsto w siebie zamie- igern. Sod) bic ired)fclfeitigcn Uebcrgange bc^ m - g unb m - k
m-k
niaj,
e
tego ich lózowania
si
z
sob 'trudno
dostrzedz.
in
cinanber ftnb
bie
§.
III. d)
Lice, oblicze, andlite,
Svec.
andlete,
111.
2)
Goth.v/\ds, cf.
Ger.
Isl.
leuc^ten,
Lkn, In,
fo
ua^ie
unb
|idufig,
boP fi^
iit^t
oUcnt^alkn
bojwifc^cn jiefcen lópt.
65.
Radykalne
/-c 3lntlt$,
©rrinslinte
3)tc
Boh. Isknauti,
knauti (glonjen^ bitjtn), Inisty,
Sffiurjel&ut^fo&cn. Z)
1-S-les-
yska,
I
-z.
Liza, lizn, Lo=
preuierc, pressus, imi
fatciittfri'C
5lb|'tiimmliiigc
Jllifiimmliiigcii,
bercii
iiiib
J^raiigc-j,
Doprze, dopiera, naprze, napiera si, oprze, opiera; odeprze, odpiera, odpór, odporny, odeprza, insepar. prze, separabilis jirzez;
pos.
prze,
'2j
pra, prani*
prin',
crlTfimfcit.
trzech
przycisku, cisku, nacisku, cf Lat. premere, pressus, Germ. prcffen.
prze,
5)
i
rz.
pcha, popycha,
sowach pierwiastkowych, jako we wszypochodzcych, atwo si daje czu wyraenie prasy,
stkich
^
^'.
pr,
Prze, par, prze,
I)
'''•
e.
prza; prae-
pi)przek, przeciw,
podi^prze, podpora; przeprzc, przepie-
naprzeciwko, podpici.ii',
rozpór; pró(', porze, rozpró, rozpiera; s[iiera, zeprze, spór, sprzecz-
uprze si, upiera si, upór, uparty, uporny; pra (1. bi, uderza, upra, opra, praczka, pralnia; weprze, wpiera-, wyprze, wypiera, zaprze, zapiera, zapora, zapierado; wesprze, wspiera, wsparcie. Addas precz, prócz, proca, pred, prdki; para, parny, parzy, za-
ka, sprzecza sie; spory, przysporzy, przysparza, fdllagcit,
2.
przao,
li>afd)Cii),
piorun;
zapartek, znparcie.
OS.
§.
VI.
Radykalne,
Tkn, tycz,
tyczki,
tyka
(('crubrci!)
tykwa.
Tka
=
].at.
tadiis,
l)w[iycha,
fcliiii,
lan^o,
ciuftopfCM,
ckliwo, tkliwo, ckna,
Tkliwy, ckliwy,
"?
VI. /
2)
-
i
Su
c
r
5
c
1
1'
11
d) [t
n b
c
11.
/..
Lal.
obsol.
tka pótno,
lago, tagere,
Ger.
ticfcii,
tkacz,
La/. te.\ere, luektl,
lid,
ttcd'cil.
tkanica,
—
Tyk, lykahiy,
tkanina, Ikankowaty.
cn. Dotkn,
dotyka, dotka, dotkliwy, dotkliwo, dotykalny, dotykalno, odtyka, odetkna; potkn, potka, spotka, polkliwy, potyczka, patyk; przctkn, przetyka, przetka, przytkn, przytka, przytyk; rozctka, roztyka, styka. Stycze, zetka, zetkn; utyka, utkn, wetka, wetkn, wtykai-; wytkn, w\lyka(', wylykacz, wytyczny, wylycz; zatyka, zatka, zatyczka; niebotyczny. Tkwi utkwi.
nalka, natyka; obetka, ohtyka,
odetka,
— W tych radykalnych, nawet przez samo ,
si zblienie si do
raza
ich brzmienie,
wT-
rzeczy, bez jej poruszenia z miejsca,
§.
?icic ciiicr
35ur^cUnid)fta('Ci:
viadif
plmc
,
'.nni
§.
?ic
VII.
ibrcr ?iatiir iind),
licjcidnicii
ibrcm Ortc
00.
Radyx.
VII.
fic
511
Sftnfiuiig
bcincgcii.
69.
^itirtiiiuricl.
eh
Wyraa trza,
n. p.
1)
wciganie
chuch, Jimi
i
(r/".
wypuszczanie ywotnego powieLa/, anhelare) dech, tchu, tebn,
5?c'}Cid)nct 55.
chuch,
i) iai
5*midi
(cf.
(riii=
uiiP
3(u»atl>mcn
Ln/. anhelare)
dech
Der
icimlujt,
(Jltbem) tehu,
}.
tchn,
:
:
(iildyclia,
dvcli;ii'
na co,
(rf.
Duch,
iliiszn,
jiragnienic: n.
[i.
zdyclia na co, zdech
chii,' ochoczy;
fi,
Iiiare
d.
t.
i
poadHwo,
dze,"
"I]
ch
Lal.
oddecli
odrlt-liiirK-,
—
dusi, udusi. chcie, chce,
inhiarey.
,
dusza
(Jfcu^iiiu^,
Lat.
zdycha na
mi
sów, których caa wspógosce. lio I
parlykii: Ja,
i
La
—
(giefcii)
Ger.
^v'egi,
lej,
naszych zaimków
lucltcil,
^yialr,
Gr.
luo,
Lnt.
cf.
((jcbcii)
Lat.
7) ter
ire,
it,
lyo;
—
-
co, Boh.
Prócz tego jeszcze
3u
Mcfci!
bcr
i
i
pokrewiestwaa jzyk jeyków midzy
Clnic 3n'ciKl 2^cbf!it!iit(lCii
^Oiitlaiitcr
za bacznoci
nie
moe by
dobitniej
\yyciagaja
onoinalopoeica,
—
dwiku.
wyraonym,
jak
Krzycze cf
skria,
fdirecfeii;
cze,
(fdireneii),
skrika, cf.
Isl.
Pol.
krera, krzka.
swirra,
/^a/. sc]uirrare.
Boh.
krziceti,
skraeka,
Aiif/t.
soha.
bicilt,
(FMc
sowami:
bcrfil
Graec. krizein,
e
3BC(]tiicr=
a
oluic
bie
ciilicllicr
2SliV5Clnuh-tOV(uid)6
bC'^
o
aló
T^a-:?
mA}
kii,
n'tc
ftabcii,
lic^c
iiiib
fid)
bic
'.'icl
bic iiiiP
Oirabc
iicfiMibcrc
bcm
liinac
ibr
"Hcrluiltiii^
511
frcmbcn
^M
ber mit
iiidit
iibcrciiifommciibcii
ber
ciiiaiibcr,
tlarcr
3(iifmcrf|amtcit (Kfunlcii
bic
bii'5
i^iirdbriiiiiciibc ber
bciicit
i'ber
iiiilicrii
tcr,
bic
Sinlorinid)
iicorbiioo iiiifcrcr
iii
iii
ber
bu--
ift.
Iiaim iibn--
linn'aii'j
fi
l^criiHiitbtfdhift
bcv
licpcii.
iiad)(U'l'ilbct
iStimme
iiiis
il!iiricl(ntc^>
lipradicii
(uTCdiiiCii,
eiitfcriitcrii
biirtlmii
nifirbc
titn-adicii
frciitbcii
iicrbiciicii bic
,'iivKliiHn-ti'r
?Jiaimiiifaltiiifcil bi'r i^cri^cKiiiiii
lucldicu
fininr
ciiifouiiiiciibcii
baiiii
i5ortmiiv5clii
btc
6011=
al>5
//
hcntiii;
iiiii,
;
Jicbciitiii^
obcr
i
72.
iiuc
flrop
nbcr:
iiitb,
ii.cUi|tlautcr
bic
iiod)
in inaitd)cdc«
3"l'ii8
*}*mpoi"itioii
beit
mx
niid)
'').*oicii
allcii
aló (foiijiiiictioii,
a ud;;
iiiib,
fcnicr IcluTu,
trcffciibcr
Onomatonoeira,
2gi>r=
morbcii.
wl
MiMiiitc
mioGcbriicft
ircrbeii,
di
iiUnlcr:
Ger. frcifdien,
kraka, kracze,
— 7/em wierszcze, wierka, wierka, — //cm kwik, kwicze, kwoka,
Lat.
med. cruseiare,
Ger, frddtjcii,
/ioss. czirkat',
Ger. iiuictfdjcn;
allcill
Ctli
71.
ben
luni
nii'5(iciioiiiiiini)
(icbraiidit;
flcu
keryttein,
Item.
25c5Cirini!ni(l
3.?ci'f«'tiiliiiin
sbriek, skreak, Hibern. schreachen. Hal. scricciolare,
—
imdt
3fitit'i-H'tcr
JlUhlcr Pic dltcftc;
bor
511
mid)
crft
i)'t
iinrbni
Jliiiicrbciii
(blpp
so-
Glos przenikliwy
skrzecze, krzekta, skrzek.
etc.
z,
uuiaiidi.
burd)
Svec.
bicff
'ft
t'cfliinillCli,
511
£prad)cn mit
nal.-idownicze usyszanego
iiiib
wienic.
§.
dykalnych stosunek. Wtenczasby na\yet mona pod kredbra liczb naszych pierwiastków z obeemi zgodnych, lub im przeciwnych; z czego dopiero jawnieby sie pokazay blisze
Osobliwszej
wion,
r>.
Radykalnie uoony sownik uczyby nas dalej, wiele le w jzyku naszym mamy sóyy pierwiastkowych, jaka rozmaito gosek naszych radykalnych, jaki ich do obcych ra-
wa
?lit',aM
('Ctrad)tlirf!C
§•
samogoski, jedno e wyjwszy, bez rozmaitych znaczeniach uywane byallio y s]ii'ijuik; o przyimek. ti
lub odleglejsze stopme
S^Pninhlor
uiifcrcr
JUMPaiiMmiiii^^iifaRc:
71.
—
ben ii>m-=
^!i
—
i
^S.
JDcil
i]Vofitc
do, na, po, od, w,
k',
(WC
3il!lli'i'!'0>i
jiiiictioii
k
Dcv
ijcDih-t
—
w i
fiilTt uiiij luiii
sia, sia, siej, Gei: fdcii, Boh. seti, Lat. sero, seyi, satum, Hebr. Wia, wia, wiej, Boh. giti; Ry, ryj, (ipibcii) cf. Lal. ruo;
\yytkniccie
wszelkich dodatków, waja; tak a spójnik
511
cf.
li).
eh; Sicfcr
,^aiid)laiit
Buh. witr, Ger. ©inb, 3Scttcr, Lat. yentus, Pol. wianii>,
§.
i'ii|'t
fdniuiclttcil)
*).nrtifdii
"
Bez wtpliwoci ta klassa sów jest najdawniejsza: wszakznacze, do których wyraenia która szczegolnie spógoska suy, poty niepodobne, póki pierwej nie bdzie radykalnego sownika.
e
:
biliiii
filiifl
lal,
(luoriiadt
5cln'ih1cvi!, bcrcu i]an5C'Vli>c)cii aiif ciiicm fiii-iiiicn ?3iitla!itcv 1'milit.
wielka liczba czasownik('iw, po odrzuceniu przy-
id, i, id,
co, zdeclii na co
(nH'llcii)
(',h'11
si
zasadza
datków konjugacyjnych
sara;
ochoczy
iinirbcii
on, my, wy, nas, was, ci, go, je, ich, ba, by, bo, co, ku,
ty,
Take
'
"
tylko
cze
naley najwiksza
za,
tycii
na jednej
istota
chce
clieic,
(Sciiirrtc),
(®ctfl)
JlCiirlircil,
Me niiij 'iiuct SJiitlmitcni kftliciibcn iSur^cI' [)m-r. 2)m-.v. 'i) I-c \) rhr. ó) pr. 6)t-ka--
iiiJbcr
fhm;
2)
inhiai'c.
iiiari',
Iiud)fta!'Cn
Duch
i:.
cmninicii.
Scl3iiid)t:
§ [)w-r. i)m-rj. 3) spógosek pienyiaslko\yych
radykalne
I-c. i) chr. iiipr. 6)tk, z d\yócli zoone, i przydayyszy do nich 1\ eh," spiritu7n asperum; tepiwyadzi do owych pierwiastkoraz ten sam lad ju' \yych
cliu
Siifl),
70.
§.
dolad
Iricd,
^iciGiiih^
IfcrliiHiieii,
Ctlini'?),
Wyiruinaczy\yszy
dusi (uninKu) udusi,
(^icclcj
ch
odetchn, udduch
oddycliai',
dycli;u',
cf.
Bo/i. cerkati,
Ger. fllutfcn;
gga,
]Yiillis.
obs.
rnbe; kruk swirzinkali.
Ger. garfcn,
Gall.
criccied, (Per
Ger.
croissir, fdjre\icu,
^fiiabc),
kru-
Ger. fdimirren, Svec.
fliicffeii;
ryk,
rycze,
etc.
LI
uwaa
Pilnie zaiste powinien
sowa do
etymolog, jakie
Scbr
ber
miii$
fcriifaltiii
3Bortf[>rfd)cr
barauf
arfitcit,
iimofiir
wyraenia jakiego zwierzcego gJosu si uywaj, poniewa ciii .H'rt 5iir J^Cicidmiiiuj ciiicr ijCiuilTcii ibicrftimnic GC('riii'd)t te, zasadzajc si zwyczajnie na naladowaniu przyrodzone- anrb; bnni bicfc 5!LU»rtCV ijritiibcn fid) (jciiiciiUGlid) aiif bic ?iad)go brzmienia, wpyw porusze zmysowych w tworzeniu nlminiuj ta iicbijrtcii JfatnrtoniJ, 5Ci(icn bnbcr bfti CiiifluB ber we wszystkich jezykacii s najdawniejsze, i5iiiiU'iiafTCCIti'iicn aut bic iilPiiik] tn ilicbc iinb fiiib iii nllcii mowy pokazuj i
,
w
obcych podobne.
i
,
po
najbardzi('j
wielkiej
czci
s
do
siebie
8liriid)Cn
bic
(jrofuciitcila
fclbft
briict
Slang, flingcn, n. p:
diifdicn
i
bicfcr
CcIiT.nfdiCU
foiibcró
in
ber
ciitce
bka,
imfrc
lutt
,
a nu? e
ibv
yoUfommctl
iOilCS
Lat.
entfprcdicii:
brzk, brzka, brzka, brzdk,
ber
5.
(3.
£intfL'rfd)uni] nid)t nicDr ocrlanncn, ali ni powinna zici. Niesusznieby zaiste po niej dano, fte iDirflid) loiftcn fann unb foU. Unijcreimt ipare Cii jn yerlan= aeby pierwiastki dzisiejszych jzyków, od pienvszj osady gen, fic foUc ben Urfrrnug ber benticjen £prad)en ani ber erftcn czowieka w raju, albo od korabia Noego wyprowadzaa; SoDnnng be-? 2)ienfd)cn im >}'arabic)'e, i'ber ani ber 31rd)c ?Joa' na toby si nawet nie rozsdnie silia. Kogo wiadectwa hi- n&leitcn; ciu fold)e'5 llntcrfaiuKU nntrbc uiifluii fc.iu. >vn gc= Nie trzeba wicej
wymaga
i
i
si ludzkiego plemienia z jednej fd!id)tlid)e Scmcifc '.H'i: bcm Urftn-uuijc be5 i!Pc'eiifd)Ciiiicfd)Icd)t>? wn pary nie przekonywaj; tego te pewnie o tem nic przewiad- cincm Sicufdicntmarc ntd)t iibcr,eugen, ben nnrb c bic iS.U)rt< czy etymolog, którego pracy nie inny jest ostateczny za- fcrfdjung genng nod) nicnigcr. islT bodiftcr Sive(f iflu, oeruunf= miar, jak okaza jedyne rzódo wszelkich na wiecie jzy- tigc 3fad)abmung ber 3ialur in bcm Shisbrucfc iKbabtcr ginbriicfe ków w rozsdnem natury naladowaniu wyraeniem uczu- unb biirau>3 cntfianbcncr ?>orfte[luiigen ali gcmcinfdniftlitfce iJucIIe storyczne
o rozrodzeniu
,
porusze,
dym
z
tków,
,
ztd wynikych wyobrae; okaza w kaosobna jzyku mow ludzk z drobnych pierwiaspodug pewnych, umysowi ludzkiemu przyzwoitych
tych
i
prawide, do niezmiernego bogactwa zapomoon.
atlcr
d)cn
2rrad)cn ju
icii^cn,
ftanbtfacticn
mcffcuen
,
in
ber
iine
nad)
6cfeccn,
iSelt
fid)
bie
gcn)i)Ten,
ju
eincm
bariuftcllen
mcufd)lid)c bein
unb an ein^clncu ®pra«
,
ilicbc,
meitfd)Iid)cn
greuienlofen
yon
fictnen
^.'erftanbe
Dicic^tljum
cmpor
llr('C=
ange= ge>
ft^mungcn bnt. §.
77.
czucia wyobraenia ludzZe za jak poruszenia, tak po wszystkich narodach przypadaj do siebie, przeto i
kie
§.
Stownik Lindego wyi.
2.
Tom
i
Ta nun
aber ben allcn
pfiinbungjfdbigfeit
unb
\>ai
77.
Sólfcrn
bic
Sinnlitbfeit,
2Ji)r[tcDungei)ermiJgcn
btr
^ I.
bic
(?m«
iKcnfc^cn,
:
:
,
,
m podobiestwo w róetvmolo; tej jednostajnoci przypisze znych jpzykach wyrazów, a nawet nie tylko w pojedynw dugich pasmach sów od nich czYcli pierwiastkach, ale slenai stan (Lat. slare, po"chodzcycli. Tak z Greckiego
mciifdlid)
i
iii
,
satH, sto, Svec. sto, standa, /s/. standa, Attgl. stand, Ross. stojii Boh. stati, stogim), jednostajnie snuje sic stojat',
bcm
w
Boh.
w
Niemieckim nastpujce pasmo
stati
fpli]cnbc
Sta,
i)
sta
stoek
Icir;
2)
ber Stnbl;
sUm-i
stanowisko
sedere, sedi, sessum
Lat.
ftciien
[tclic;
;
(lata)
3a^re)
(btc
ko
3lnftanb
[icvt'c»ftellcn
im
5i>i.irtcr
Ross.
silta,
Arujl.
Suec.
stojat',
stoju,
dosta
miibc
!?Ciitfd)Cii
poprzystojno
crftcticii
stan
ftitlfteben,
Din^ullcb
;
— Item
anftelien.
Bok.
sidjet'.
;
przystawi
ftelten
nmftellen;
sjedu, Ross. siu,
EccI.
sitt,
sto,
nnftdnbiii,
ben 3fincnt, ber Sfiinbort; zastanawia Slnftmib nclimen,
hezein, Suec.
nu§
ifl
ciitftanbcii
fidj
obstawi
©oiig
So
iinb
^lplin)'d)Cii
przystojny
fattftcfien,
fid)
jnfteEen;
,
Picfc
(3lcid)Cii
—
stant,
stajenka bcriitall;
stajnia,
anfteben; nasta sie
dostawi
ftellen,
stand,
.Angl.
Pen
bcadltcii.
stare,
{Lat.
glctd)formi(T
ben Sienft einftelien;
in
aud)
fpHbcrii
,
stenai,
atigclcitctcr
iUcific
auf
3?urfi'id)t
Ur(icrcin|'timinmui ciiijolncr Siir5Cl
ai Slaoifdie, beo bcit ólimcit iiod) (icl'ran(^« lidlC, skorznie, bcm JranjiififdCll bottes, n'CidiCn, kobuk, bCIlt skorznie musiay ustpi Francuzkim botom; kobuki, skim kapeluszom; wieczniki, Niemieckim lichtarzom. Mieli- ^tillicnifdieit kapelusz; wiecznik bem ?Cl!tfd)Cn lichtarz, inij' uywane od tcr. niy nietrdy w naszym jzyku sowo gediba J)ic '^"olcti battcu clicmaly fiir Musie iii ibrcr £in"ad)C ba5 znokomitych pisarzów, Leopolity, lieja, Budnego, SBort gdba, beffcit fid) fic aiiiicfclienfrcn cdiriflftcllcr, eiit Lco-
na
przybywajce
rzeczy
i
;
i
Wo-
—
,
Mczyskiego,
Wróbla, Paprockiego, Trzecieskie- polita, Rej, Budny, Maczyski, Wróbel, PaWacawa Potockiego, mianu- procki, Trzecieski, Kochowski, Yenccslaus Po-
Kochowskiego,
go,
tocki, liebiciieil ; 33iiL'mifd) hudba; baaoi: gedziebny, gcdziecBoi. hudebny, muzyczny, n. p. ?!ac;(/«(e 5i(/ii('cA/f, instrument ki, gedzcowy, 'Bóbmifd' budebny ilUlfifalifdi 2?. naczynie 5. muzyczny; ztad te czasownik, ^rfiic, gdi gdzie gedac gedzieckie ein iiiufifalifdjCó 3iiftrumciit ; babcr iai ^citmOTt Boh. hausti, liudl, hudu, gra muzycznie, na gedziebnym gedzi, gad, gedzie geda, Doh. hausti, budl, budu nillf[= jace wiiisy/f, fio, hudba, ztad, gedziebnij, gedziecki, gedzcoiuij,
,
,
,
,
,
,
muzycznym naczyniu u Windów godeti gra na skrzyp- circit aitf cineit miififalifcen 3iiftrumciitc fincloii bca bon 3Stii= cach; jeszcze zld gdziec, Boh. hudec, muzyk, u Win- ben godeti, bic Sjiolin finclcn, babcr enblid; gcdziec, Boh.hudów godez skrzypek. U Czechów tedy Windów jeszcze dec, bcr Jihififiio; ks bcn "Siiibcn godez ber 2>io!inil't. 55ep ben te sowa trwaj; u Rossyan zmienio si tylko hudit' na Sóbmeii lin? ilMiibeu uiin fiiib biefc Sorter nodi im (^kbraiicbc; nagan, bo znaczy rzpoli. U nas za, jeden tylko lad beo ben iliuffeii bat huilu' eiiie '.'eradniidtc 35ebf:itim!] 1'cfommen, jego zosta, przy szczególnem nazwisku gel gle, Boh. iinb cntfpridit bem ?e:iti'dien fiePeln. 55e;) ben "J.Uilen bat fidt nut hausle, Yind. gosle; z którem porównaj Germ. ©eiije, Svec. noc^ cine £piir yon blefem ^Stammc, in bcm 3Sorte gel, geczyli
,
;
,
i
i
,
,
giga, Angl. gig,
giga,
llal.
gga, g. — Take
Lat. med.
giga;
dawne nasze pacha
nasze
dalej
i
pcha, popy-
[cf.
le,
Boh.
hausle,
Scntfdic @eii]C,
'iio.i
gosle,
Yind.
crballcn;
lupmtt
mait
giga, Angl. gig, hal.
®dmiebifd'C
\>a§
giga,
sie nawet w Statucie Litewskim, u Ros- Lat. med. gis;a fenicr bn>J 1*olnifd'e geiia, ge, ju yeri]Iei= pierzcho przed nieswojskiem ora orywac, Boh. dicn bat. Gbcn fo ift audi Daó ale "])oIi!tfd)C pacha rflitgen worali, Yind. orati, orjem Goth. orian, /s/. eria, Fries. era, (ycnjl. pcha, popycha, binftopen), ^ai nod) im ?iltbautfd)CU Angl. ear, Holi. aeren, Svec.acn, obsol. Gall. errcr Hung. (Statute yorfommt. Boss. pachat', ou bcr Spradie ycrfdliininbcn, aralni, Lat. arare, Gr. arein, Germ. vulg. ctrcn. Ani i to unb beffcn Stelle ocrtritt ora, o^y^va, Boh. worati, Yind. wtpliwa póno do nas weszo sowo piug Boss. orati orjem Golk. orian Isl. eria Fries. era Angl. ear, pug, Boh. pluli, Svec. plog, Angl. plough, plow, Germ. Holi. acTdn Svec. aeria, obsol. Gall. ecrer. Uung. aralni. Lat. zbratao si z naszem odwiecznem socha. ^ arare, Gr. arein, Germ. vuhj. ircn. ^'flug, £0 ift awii nidit ju bc=
cha) znajdujce
syan
pac/ia«',
,
—
,
,
,
,
—
,
e a
,
,
,
,
,
,
,
—
i
jmcifcln,
baB baó Sort
plough, plow, ficb
§.
Ale
81.
unferm
altcit
pug,
Per ^*flucj,
socha
frdt
beiujcfcllt
g.
pug,
Boh. erft
ju
Svec.
xi,ni
plog,
gefommen
Angl.
ift,
unb
bat.
81.
spór aciny z greczyzn gdy jej 3)?erlunirbii] ift aud) ba» ®cbrdni|C iitnfdicn bem ©rieóifdien róne wyrazy, które si byy dawniej w poczet sów na- unb Satcinifdcn ; burd) Wi lectcrc n?uri'cn ndmitd) oicic fonft bec szych wtoczyy, z niego %v7bia, kiedy to atrament obj ben '])oIcn ijebrdndlidie nrfpriini]lidi ijricdiifdie Sorter yerbrangt; (porównaj Greckie miejsce inkaustu, enkauslon), widzie fo muj^tc inkaust, Gr. enkauslon, bem atrament, n'etdicn; rze, (zkad urzec ,) Gr. lioraan. Znowu widzie, Lat. videre, nabm bic 3tellc bes rze (njobcr urzc) Lat. videre Gr. horaan ein. Scm i'ateinifd)en mibcrfubr taó nmnlid)C yon ciskie spotka tene los od Francuzkich. Co dawniej z
ciekawa równie
i
,
—
,
to dzi z Francuzkiego ci.soir mówiono peregrynacya dzi woja.
ciskiego skrypturalik ryk; dawniej
,
,
aa-
sryzo-
bem Jranjiififdjen. Sonft bebicnic fitb Per "l*olc be SortS skrypturalik, jefet bes ^anji.ifdien cisoir ebemal btcC bte Jieife pereer\'nacva ject woja. ,
9-
l'atcinifdicn ,
scyzoryk;
:
LIV
Rozdzia
Kapitel
XI.
O przybyszowych czciach sów.
Xi.
Sortt^cilc.
Sufnlligc
I
82.
Wszystko co dotd mówiono, pokazywao, jak poslcHi-Jlicr luiirbc dCjcigt, iic ber 22crtfor)'d)cr kt* 5)Cri]lcidniiig pujc etymolog gdy rozwaajc istotne czci sfowa stosu- ber n'c)'eiitlid)eii 3Si'rttI)ei!c mit frembcii Spradieii obcr mit ber do brzmienia wiaci- 3Jntiir, yerfilirt; bod) cbcn cr Idpt mid) bic miiibcr ii'C|eiitlid)ett do obcych jzyków, je je wego; wszako przy tern nie puszcza mimo siebie nawet i iiiib yifalliiieii Sorttlifilc iiidit iin('cad)tet. Deii libriiiijebliefciien mniej istotnych przypadkowych sowa czstek, a dla po- (Stamm geiiiiiier feniicii iit leritcii, initeruidit cr rie baooii ijc-i znawania doskonalszego pozostaej treci, ma oko na ro- trciiiiteii Slcfte, iiiib bic 3lrt, \vk fic biv.H'ii gctrcniit iimrbcit. ,
,
bd
bd
i
i
zebrane czonki,
na sposób, jakim je rozbiera.
i
PODZIA O
A B T H E
zakoczeniach.
Ton
ben
L U N
I
G.
Gnbiijiiiigcii.
85.
8.
Zakoczenia, co do swoich odmian deklinacyjnych J^ic Piibiiiuiiijcit jiefiinTll, linc becliiiircil iinb fcrit fic fid) elymolog po- coiijniiircii biffeii, iii bic Stirndiiebrc konjogacyjnycb, nale do grammalyki; lecz bod) aiid; ber 3l>ortfor)'dier winien si niemi zatrudnia, uwaajc ju to kadego wa- (icriidfiditigt fie, :ilib Hiiterfiid^t ibr 'l^crltaltnip jur Sintur :mb ju w rónych jzykach do siebie podo- anbcrii pradicii. Ser ^icUifllaulcr a ift im ^Uiliii)d)eii lie sno, ju te, jak w naszym, znaczy im JntcinifdiClt fiir Fcminina dtnractcriftifd) mir UH'iiige SSi)r= Samogoska a w aciskim jak bne. jako maa liczba jest sów, koczcych sie ter niif a oicbt c? iu tciibcit Spradicii, bic iiidit mcililidniidrcit. na a, któreby nie byy tego rodzaju. Przymiotniki nasze llnfrc Ctijciifd/aftiJmórtcr iiiiiijegeu eiibigeu nile olnie 3liii?nat)me wszystkie co do jednego ni si przerabiaj z mezkiego na invi Femininum in a; bicfcr SebfUantcr d)nracterifirt niid; iit tene znajduje si take w czasownikach przez allcii 3citli'iJi'tcrii bic breii |k'r|'oiicii bcr ciiifad)eii 3iiW in ber iier= wszystkie trzy osoby liczby pojedynczej czasu przeszego, gaitgencii ^t, 5. S. czytaa, czytaa, czytaam. Sie Gilbi= Goski -i i-c prawie nitngcit i imb c finb faft immcr loeiMid); sc fcltcii mamilid; n. p. czytaa, czytaa, czytaam. powszechnie kocz sowa rodzaju eskiego;- sc rzadko (ycrgl. bai Lat. -i,?). Sie ScUifllailtcr o, e, e, ciltl>rcd)eit kiedy koczy mzkie. (cf. al. -is.) Samogoski o, e, e, bcm Lat. -7im imb ©ricd). -on, fic dtaractcrifiren Oitd) bcinm i
i
;
s
,
i
,
;
,
pe esk;
wci
;
—
—
^_
—
odpowiadajce aciskiemu -urn. Greckiemu -on.
sn cech
rodzaju nijakiego;
w
a
liczbie
s wa-
mnogiej,
u nas,
ba!
fad)Iid)C
równie jak u Greków acinników, przez trzy przypadki, nuf pierwszy, czwarty pity, przemieniaj si na a.
imb Imbcn
6Vfd)lcd)t,
galkubaugcii
brci)
,
nimlid),
bic
bic
^aU
mebrfad)CU
ber
iu
nitd)
crftc,
uub
bie
fiinftc
nuifalleube
JleBu-
icrtc
a.
i
i
§.
84.
i
w
zakoczeniach osób:
1)
Gr. pioraen, Lat. bibimus, Pol. pijemy;
Gr.
1}
84.
§
si na oko osobliwsze j3u Greckiego podobiestwo Mjkit
Przy konjugacyach pokazuje zyka naszego do aciskiego
bcu Goujugntioueu uiifrcr
i^pradic
erfdiciut
mit ber
uii-J
ciuc
uni
Satciiufdjeu
©riednfd)Cii
,
ii:
Pcu *l*erfoualeubuiigcu
pino, pio. Lat. bibo, Pol. pije; 2) Gr. picis, Lat. bibis, Pol. pijesz; 2)
Grec.
piet.
Lat.
bibitis,
Grec.
5)
pici.
Lat.
p) Grec. piusi,
pijecie;
Pol.
Pol.
bibit,
bii jibunt
Lat.
pije. ,
Pol.
P'j§.
W
85.
formowaniu
zdrobniaych imion przystpujemy do Kapelusz, tabakiera; zdrobniae kapelusik, tabakierka, tabakiereczka; zdrobnione z poaowaniem kapelusina labakierczyna biedny kapelusz biedna tabakiera za,
u
na
ohyd
kapelusisko
eappelo,
naszem
— Szczególniejsze i
,
tabakierczydo.
scatelletla,
jeszcze jest
scatellone,
te
i
bcm
Silbuug
ber
i^erflcincrung-^morter
Kapelusz, tabakiera,
tabakiereczka;
labakierczyna, 3(l'fd)CUCiibuug
ciu
elcnbcr
mit
.^itt
,
ber ciuc
Slagccubliug cleiibc
kapelusisko, tabakierczysko.
loir
iialicrit
yerflcinert,
feru
,
scatellina, auffiilleub
kapclusina,
Tabatiere, mit ber
£0
t^ai
scatclIeKa, scatellone, scalellaccio.
ij bic
iicrflciueriibcn
31el)ulid)fcit
mit bcm
CigcufdmftJiforterii,
3.
39.
un-i
kapelusik,
^tiilicnifdie
eappelo, cappeletto, cappelino, cappellacio, cappelone
sca- tola
drobnieniem przymiotnych imion, n. p. maluchny, maluki maluteki Ital. piccolo,
ber
3t(ilieuifd;eu.
tabakierka,
podobiestwo midzy ber
Woskiem
may, maleki
Tak
cappeletto, cappelino, cappellacio,
cappelone; scatola, scatellina, teUaccio.
;
,
Wochów:
3u
,
Woskiego.
koczone
85.
§.
—
3t«Iicnifd)Cii
may
fleiii,
;
sca-
25efon=
tu
nn--
male-
ki flciii malucbny, maluki, malusieki c,(m] flciit unii^ig, piccohno, piccoletto, piccioletto. miem tu nagania nie- tuiujig; 3i>iliciii)d) piccolo, piccolino, piccoletto, piccioletto. waciwe takim przymiotnikom nazwisko zdrobniaych, de- Siefc Ciibiiiiiiigeu follteu looM uidtt deminuliv beipcn; bcuu fie minutywów; w samej rzeczy one nic zniaj, ani drobnia babcu iiid;t cigeutlid; ouf bic @rópe 23e3ug, foubcri; Imltcii fid) ,
,
;
LV jako raczej bior sin do przymiolu ma- '.ndniflT nii tm ^Ciirijf rcr Uciiil^cii; Hqn iiiirb ^Ilrd) fif mv(i-zwikszaj, rozszerzaj, dopeniaj. Mae w ma- tcrt, ycrijriijjcrt, aiisjijcfiilli. ?iió mae crididut iii Pciii malutkie fin i^ri^fScrc^ SllcincJ, uiib iiod' iiniijiiicr iii bcm miducbne, w mnluchnem wieklulkiem pokazuje si wikszom inafcin Tedy nie s dymi- folillid) iiidit demiimtiy finb fic 511 ('Ctradiicn foilbcni inlensiv szern malutkicm, czyli woale nudeni. nutywa, ale intensiva, a {o tu panntain malestwa. Oczy- VMi 5iiiar Iiicr in Scym niif JUciiiI'cir. 3liin«il'diciiilid) nnrf Mcj5 c/.er- ili in'Uti>.H'u Piiiciilduiftóirortmi, 5. 2. czerwony roili, czerwoniuwistsza to innon nc5
;
,
,
woniuteneczki;
bliski,
ubouchny,
iibof,n,
cf.
bliziuclmy,
biiziiiteuki
Cnap.
p.
thea.
i
Ol
teki,
bliziuleneezki;
,
86.
§.
Etymolog tedy powinien sobie sporzdzi dokadny zakocze, z wyszczetcóbiieniem tych znacze, jakich przez Na przykad zakoczenie te zakoczenia nabieraj sowa.
?cr ber
,
=
- szczc
,
wyraa
5) -sko biczysko, toporzysko, siekierzysko, wodzisko. raa ohyd, pogard; zamczysko, suknisko, wilczysko.
briitfr
O
Jlrctditcimc,
wdzisko,
Sliiiicinittic.
S3on
ter
,
e
ieh
er
ftimmte
&ctrad)tet
itnieii
nur
Mi^mcilen
aujcigen.
.leitii'tern jciie
ntier
®riij5tentl)cil»
cin
Iidflidicó
I'(ijilidicr
SiJolf.
ift,
finb
i^ebeiitiiiui
Moi
aicrben
nur
fie
Un=
bic
bcij
ciiic
['e=
bic jjollciibnnn
and)
abytfoiibcrt,
Snllcnbumj
ber
9Jenn=
roz-, wz-, ws-.
jc.y-,
fu fiinncn luir fic
Siifii^i^oninir--
a('nimint.
Sin-ttlietldKit,
nad)
jiiftanbirten
misijcnommen
88.
§.
ciit
|*ett=
cincr 51rt,
,
87.
lun-fteDeii
iiclicn;
!?a idrc Sabl nidtt grog
nic wielka liczba.
-sko
Siifcfeyrauirtern.
oriiHu-ter mit ber ilnien
irortcr tiet'rand)t;
biczysko
23eiii5
zamczysko
jiifammenijefewen SBihleni ber
iliid)tuiui
ber .Sanblimn n\i
^iticl,
wilczysko
ben iiifaimnciujcfelitcn
ihmi
Ciibii?iiiii]
nud; uod; ter SSmlfprfdicr bic
itoniuh-teni
btefcn
ben mit
i
Do-, w Nisz.
ben
§.
Gnblid)
3>crjcid)tiiSi 55cbeiiti!!iijcii,
ABTIIEILUNG.
II.
bic
T^ic
ben
2)
iiid',
87.
ile
11'.
bojów isko Sdiiaclitidb, boisko bagnisko SiinuiftobCll, u-
. dzierak, trzonek jakiego narzdzia n. p. czYSzcze. sA-o
roili
biirduiuiS
86.
§. s[iis
-
czerwoniuteneczki,
nnl',
rfdit
U.
noij cinjeln bnrdiijeben.
88.
§.
.C^odib. jn (eni= w Wysz. czynnoci geGCUflcfect ift ilun od-) lic^cidtiict: a) bic Siidituni] ber im 3cit' sowem wyraonej ku jej celowi n. p. dochodzi czego, do- mortc nitjgebriirften .sjanbluiui nad) ibrcm ^kk iin, 5. 93. dobadywa; b) w czasie niedokonanym, domierzanie, zblia- chodzi czego, (oon cJiodzi gcbcii) etnm>j in crijcben, b. b b) in ber nie si ku skutkowi n. p. dojeda, dobywa; w czasie do- 5nerreid)cn, yi crfor)'d)en fudicn; fo and) dobadywa. konanym, wyraa uiszczenie skutku n. p. dojeeba, dopro- nniiollenbcten 3'-itft'vni, bic ^Iniialicrnug ber .'oanbhiu(] ^n iluTUi wadzi, docig, dotuk, dobi, doby. Z zaimkowemi so- Crfpliic, 5. 23. dojeda, cv enbiiitc bereit bic ilicifc, bic ^abrt wami wyraa, w czasie niedokonanym, staranie si o naby- pber ben ffiitt; in ber oolleiibeten 3citform, ben iinrfiidien GrfoK], wanie czego, czynnoci przez sowo wyraon n. p. dora- 5. 23. dojecha, er fainm luirflid) ti bin auf ber nfeife, ju 2Sa= bia si, dobadywa si, dosugiwa sie; w czasie za do- (]cn, 5u f*ferbc. 23efl ben Reciprocis briicft c in ber oollcii' konanym, nabycie czego n. p. ilorobi sie, dobada sie, do- bcten 3fit|i'rm i^ai 23emuben au-h ctmai burd) bic im 3citii'"rtc si. c) Nakoniec wyraa te przyczynianie, przyby- tieftimmtc Jjanblunii jn erlaui^cn, 5. 23. dorabia sie czego, ftcb wanie, przyrost n. p. dogotuj do tego, co ju nagotowa; etmas yi crarlieitcn fndien, dosugiwa si, fid) etmatS yi crbicnen dod.nj do tego co da, bo niedosy. fndien in ber iHiflcnbctcn 3eitform tai mirfiidie Grlaiigen, dorobi
Niemcz,
jii,
Sax. to,
(opposit.
od-J
Msz. Aiemczyznie wyraa:
a)
Do-, 3iicberiari)|.
tu,
3Jteberb. tu,
to,
kierunek
—
—
—
—
suy
—
sie
gotuj
§.
II.
).
if.
dodaj
u.
i
tego, er Imt
fid)
and) nod;
cinc
fernerc
fod'C
nod)
met'r
n'.
^ai erarbeitct. iJcrmcIirnng, lui^ii;
iiielt
80.
Na-, wTaa: i) kierunek nakada na wóz, namalowa na
do pewnego miejsca, n. p. '2) przygromadze-
pótnie.
§.
Na-,
da
bcjcidmet:
na wóz,
ouf
ben
1) bic
—
c)
cnblid)
['c^cidmct
cin mclirerc^ .Ciiiiiuthin:
iu'd)
inelir
bayi.
89.
Crt^riditiing ber fiianbhmg;
^d^tn
e^
do-
Dinauf
Icgcn,
naka-
auf bic Sciuroanb
:
LVI
me, przysporzenie:
naborgowaJ, nakupowa, na- aufnuiblcn. zaimkowerni: syto ai do zbyt- it. f. ii'. cr
nalailowa?,
lapal, to jest, wiele.
z
5)
ku: najad si, iiacaJowal sie
fowa, pod S)
od-).
4)
icf.
dokonanie
einc
2) Iiiit
i
(oppos. pod):
cr
5)
flefdjricbeii.
Cr)atti(jiitu], fatt
(jcfii^t
2>orfa6c
od-).
(iC()C!Tcii.
bcnt
napisaem list, ic^ \iah( ben i'ifl nl bai^ fuliiciibc nad-.
fo
90.
§.
Nad-,
(fcrtiij)
Ueoiprocis
ben
['CU
jufnnimcngcfailft:
ber $aiibliiiig:
4) Titc ^ollenbinic] Srtef
8)
nafadowa
i)anMunii:
bie
nakupowa
,
nt fid) fatt odje, odcafowa uiltcr
sie
nieniói,'f
(cf.
turc^
rtiifflclabcu
niemógf si odje, odca- nafajiaf jiifamiiiciii^craitiicit. czynnoci: napisaem list. najad sir, naraowaf si,
na- ,- nad-, co obacz.
naddawa,
3lnbaufuni]
ti"lti)ti(]
90.
§.
Nad-, (eithjeaeiiii. bcin pod-): przesad excessum: nadmicrzy, 1) 51: inel, liocb boriikr, '2) zdybanie inleruentum: nadfikr bif? WaaiK ]. 51 nadmierzy ju sicl meffeil, fiDermOTen, '-) 5)it= 3) dalszo przyczynienie: nad- naddawa md} nielir biiJU flcbeil, eilie Buflilt''' flCtTlIpocztek daleki jeszcze od zu- 5iui|'d,)Ciifimft, nadszed, cr fam ijrabc bajil. 3) iiod) liber etamS
i)
naiimiar, naddatek.
jecha, nadszed, nadcliodzi.
budowa, nadmurowa. 4) B. przed spópenoci: nadcbudy, nadgniy, nadpsuty. goskami zamiast nad-, czsto pisza na-: nacliud, nawatlony nadchud, nadwtlony.
—
=
nadbudowa er kt lioc^ biiriibcr fcrt Gfl"!"*nadchudy ctluntS ilirtijcr (jciiiorbcil, ott:
(lin:
Uicniij,
elil
nadpsuty
aiKjcfniilt,
lantern
man
fdireibt
(twai
(tma^i,
nadgniy
NB. Sor ben iveg
1)
abfabrcn, abreifcn.
rocgfaltrcn,
93.
-Po-, (cf. Cer. be-) 1) cig czynnoci: pobiela, pomalowa, pobija dach gontami. 2) cig drobny czasowy: poczekaj, postój, potrzymaj troch chwilk. 5) w konjugacyi dokonanej, czynno powtarzan a do spenienia skutku pobi kury, cielta, winiów-, zabi wszystkich, pozabija; popali statki, popustoszy wsie. Tu po- czsto miewa po =
Od-,
kierunek przeciwny zblianiu, re-
odj,
odjecha, oddali, oderzn. Podobnie z zaimkowerni: odegna si, odj si, odstrzela si, odstraszy si, odgry si, odgrozi si uwolni si od czego, od napaci, od strzelania. 2) zakoczenie odbycie czego: odpokutowa, odbola, odchorowa, odpaka, odpiewa, odmówi. 5) z zaimk.: odcaowa sio, odcbwali sic, odje si, dosy nacaowawszy si, nachwaliwszy, najadszy si przesta. (cf. Na-). 4) powrócenie nazad, naodwrót, wzajemno, restilutionem, vicissiludinein: oddawa, odczestowa. 5) ponowienie, iterationem, restaurationcm: odbudowa stare zamczyska, odnowi. movend'>:
92.
§.
:
pobi
aligcfd)lad;tct,
kury,
er
Ijat
bie
.Siibner
nad)
einan=
pupustoszy wsie, er (jat bie Tiór= "jcrifftct. 3" bicfcr J^ebentnng nurb
sobie insz jeszcze prepozycy: ponaprawia, porozdawa, fcr nad) cinanber fdinmtlid) porozprzedawa, porozjedali si. wzajemno, po-, fclbft anbcrn ^*rapp|'ttioneu bC bciu Sfitoorte noi) POrgC' 4) z zaimk. odwrotno czynu: posiekli si, pobratali si. 5) uzupe- feCt: /joHoprawia er bat mdl cinaiibcr (lUci an^^gebeUcrt. 4) bei^ nienie czynu czasu dokonanie n. p. dzikowa, podziko- bcn Bociprocis mcd)felfeittgc Wegenbanbliing: posiekli si, fte wa; szed, poszed; id, pójd; bdzi, pobdzi. G) po-, ])ahm fid) cinanber nnnib gcbanen; pobratali si, fie baben fii^ przemienione w /jo-, w nastpujcych: pagórek, padó, pa- mit cinanber iierbriibert. 5) Hollcnbnng ber .V)anbhing unb bc^ rów, pacze, paklepie, patyk, parobek; a tu zdaje si wy- 3citi'Crlanfei dzikowa cr baiiftc, podzikowa er bat fitb bc= raa niszy stopie rzeczy, wielkoci, wartoci. banft. 6) po-, luirb in folgcnbcn 2Bórtcru inpa- perroanbelt: pagórek, padó, parów, pacze, paklepie, patyk, parobek, :
i
:
unb
fcbetnt
bier
cine
35erringerung aniiijcigen.
LVII 94-
§•
(oppos. nad-):
l'od-,
podpisa.
'
kierunek na dóZ,
i)
podmurowa,
czynienie ukradkiein, inilizkiciii, pdcicliu; po-
2)
Pod-,
9.i.
§.
nad-):
(ciitiict].
i)
murowa, imtmnmimi.
lui* iimcii;
biiiat',
pod-
iiiitcr:,
podej, [)(. kotuitcii, podsu-
bfimlidi,
2)
t'cri'tol)Icii,
dej, podstp,
podsfcpny, podkras, podglda, pndstrzega, fc^lcidicii, ulicrliftcii, ]iodglad;i, iiiilicmcrft podsucha, podrzuci, podsun. 5) podstpek jaki nie- cha kimlid) bcbordtcii, bciauidicii, podsun io me im 3)eitt= znaczny; poilrosna, podpi sobie, podralowa, podpornódz, fdtcii itiitiTfdiicbcii, bcimlid) aiiftatt ctnmi> niii^crn binfdiicbcn. 3)
podkaniii.
wy-,
nic
(cf.
n.
p.
co
krzewina,
n. p. nadwtli); a tu pod-- nie do-, ciiicn ijcriiisicii C^^-ab bc>? AortritcfciiiS podrosn'' ctaia bcran= podrostek nie dorosry, nie wyrostek, pod- nmd)u'n, podpi sobie fid) fin nJaiifdidicii triiifcii, podpomódz ciii rzednieLfo miedzy krzewina a zielem. mnic, aiifbciicii, (ocriil. nad-), ba«J pod-, .'cicr ciitiin-id)t bcm nie do-, iiiib nie wy-; podrostek ciii 51iiffdH'i)liiui, cin iiidit
nnd-
;
=
(yrii'ad))'ciicr,
iii)Ilii|
tcrftraiidt)
prc-, n.
jirae-, |iracter-,
/>a/.
przeleciay
p.
pereletieC,
ptaki
Ger.
Ge. peri,
po nad
yorukificticii,
yoriiciiflicflCii,
pro-, Boss. pro-, La. per-,
cmbn
dom, Boh. Gr.
tiriikr
pros,
,
ircij.
Ger.
-,)
burd;,
(ycrijl.
praepos. separab. prze:)
bic
bcj Slanctt, ®ricd;cii, Sntciiicni,
jiPCB,
SSoniuirtcr,
fdiicbciic
(U!i=
bic
luibmlidi:
'.'crtritt
iiiib5c!it)'d'cii,
Bnh. pre-.
1)
bc;^ uii^
ijniii
Boss.
ycr=
pen--,
prae-, praeter-, Gr. peri, Germ. yorbcp-, przelecie, Boh. preleteti, Boss. pereletiet', Boh. luirbciiflicgcii, yonibcrfliciicii, briibcr wci). 2) Boh. pro-, Boss. n. p. pro-, La. per-, Gr. pros, Ger. blirdi; przelecie, Boh. pro-
-.mubcr--,
preleteti,
Prze-,
.Hrant
95.
§.
Prze-, (cf. praepos. Si'parab. przez) zastpuje u nas dwie prcpozycyc Sowian, Greków, acinników, Niemców, od i) Boh. pre- Boss. [ter- Eccl. siebie wcale róne, t. j.
imb
litraudi
?(]ctimdifciicr;
jmifdicii
biilt
Ftoss.
pre,
ErrI.
Lat.
mnnibcr-,
3?.
5.
—
Boh. proleteti Boss. proletiet leteti. Boss. prolefiet', biirdifllicdfii. przeleciay ptaki przez dom 2^ct ben '|U'lcn bc^cidmct biirri)fliC(]CU. Nasze tedy Polskie p^rze, wyraa: 1) czyn przez niin ttlfo ba§ prze-, 1) 'Diirdifiibniiiii ber .s^anbliiiiii burd' :1{ainn miejsce lub czas przebyty: przeczyta ksik, przeczyta Dbcr ^cit: przeczyta, er bat biió "lindi biirdJiielcfen, einc iimi^c godzin. 2l zupene czego na jaki cel wyoenie: Stiinbc burd) (lelcfen. 2) cianjlidic licrmenbunii uifraiif, = yer-, przebudowa, majtek, przemarnowa? go, przepi, przehula, przebudowa iicrbaucn, iicrtbun, '.leriienbcn, i'cr|'dni)cnbcn fcin i]an= ,
,
ca
5) uycie czego w pomiernej iloci: przeje przegry, przeksi. 4) nage przerywanie obecnego (ulmian pooenia albo stanu: jtrzemówi, przebkna. odmiano miejsca czynu: przenie gdzie indziej, przepis ,
przcotrowa.
5C?
IscrnuHjcn.
co,
nig
cifcn,
."i)
czego, przi'drukowa, przeksztaci, przeobrazi. Gi mijanie, omijanie: Lat. trans-: przeszed koo ogrodu, przcjdyprzejecha, przemyci. 7) a) wikszo jednej rzeczy nad
z
n,
3)
przebudzi,
hnig:
Sdmici;-;cii
brcdKii.
siprbc^
=
,
5)
przejet' co,
.^ipftcn;
, przekada, 8) prze-, ftatt przed-, iipr prze-, n. p. przedmiecie, przedpokój, przedwieczny. 'Jj Z tiorlcgcn, fprftcllen, przewidzie, yprbcrfcbcn. 55c«J ben Nominiprzymiotnikami prze bardzo mocno, wielce, arcy-, n. p. lius bleibt i>in-5inimfr. 9) Sc!) ben PiiicnfdHifrJuuirtem bcbcntct prze-, przenaj- przenajwielebniejszy, przenajwitszy. febr, liber s 5. 33. przebogaty, berreirf), |irzewielcbny, febr cbr= i
:
=
—
=
=
,
—
,
,
nn'irbi(i;
§.
Przy-, przysdzi.
i)
[irzypuci,
,
[i.
,
mny. vis,
—
i
t.
Take
d.
Równie
z
in
positivo
jtrzyczarny,
przycie-
cum
subslanli-
niektóremi rzeczownikami
przykwasek, przysmrodek, przymrozek.
Przy-,
§
I)
ttliS
ida
pfen
u.
ratip,
im
f.
£p
ni.
niidi
mit
5u|>rcd)cn.
2)
przypuci,
33cflleituiifl,
S(C'
ben Ciiicnfdiartfnn-tcrn im (Fompa'
positiyo
fleiner
jirzyczarny, ,
przyciemny.
przykwasek einc przymrozek
©eftanf;
§.
Ger. jcr-)
9G.
nne ba3 Lat. suh-, przycienmiejszy,
^anplnuirtcrn
cf.
przen.-ijwie-
bi.'d)|'tallfrbeilii)ft.
compagnainent, im G^efannc przypiewywanie, im Sbiele przy^jrywanie. 3) ctiiiaei, cin nicniii, ]. 3). przygasi, Ii'id'en, bam-
9".
{Boh. roz-, Boss. raz-roz-, Carn. res-,
biiperbolifa)
przen:ijwietszy,
bcrbCB, berjn: przybie:eitietic fid) iii>5 Scfcii. 4) beti (rrfoli] ber '.'oll= bowanie czego: zapisa lub zabazgra tyle papieru; zaje- I'rad)teii .sjaiiblitiicl zarobi ocrbieiicii, crii'erl'en, zaiobek Sjer^ dzi konie. bienft, (?rn'cr('. ó) Hctiercjniiij ber ii>irtiniij auf bao Cbjcct: zamawia beftclleii zaklina Iiefdniuncii zapisywa tfober »er= fdircitcit. zapisa, zabazgra er oerbrauc^eii 6) Jdifbraitdieu kt to inel '^*anier iicrfdiriebcn, ocri'd)miert zajedzi konie er bat 1)
,
,
:
,
,
,
:
;
bie
Z
a tn k n
i
e
n
mi w
'jH'crbe
>id)nnben gcfareu.
511
S
e.
i
e
d}
f
u
1
^.
Te to s Siefe ©riiiibfdcc [inb e bie mir bcfl ber iBortfprfdnitut ^um nych prowadziy. Odnios trudu mego pochlebn korzy, Jiihrcr bieiiteii. Gó imirbe fiir niid) ber aiujeiicbmfic hUni mei= jeli ci, którzy dotd etymologi za czcz mar jak ner 3lrl'Cit feon, n'eiiii luni bciien, bie tuiJber bie 3fiortU'rfdiiiiii] ponn dowcipu igraszk poczytywali, uznaj teraz, ze to fiir eiii .^irniicfinnft fiir eiii Sieliuerf beS 2SiBe bielteii, bic= potrzebna do fer mib jciier iiber',eiii3t a'erbcii nu'd)tc, audi fie tesi cinc 5i)i)Tcu= jest nauka i wsparta na pewnych zasadach, odkrycia prawdziwego znaczenia sów, do okazania stosun- fdiaft, aud) fie bab ibrc '}*ri!i5iini'u and) fie fci) nidU obue ku ich do rzeczy, do ustanowienia porzdnej pisowni; nau- ?iuRcu, bc;» Piirbecfuuii ber uuibren 33cbcutuii(i bcr Sorter, be ka, któr z innemi w jedno towarzystwo kojarzy ów wze, T^arftelluui? ilucó i!eri'altuiife-j ju bcn bcuauuieu ©eiieuftaubcu czcy podug Cycerona wszystkie nauki; która nakoniec Im 33eiiriiubuiui ciuer nuiblieprbuetcu 3fedufd)reibuui] aud) fie zbratana z niemi, sama si ich pomoc, one wzajemn merbe mit aubcru SilTcufdtafteu nad) giccro-J i!lui?brnctc burd; zasila. Albowiem, iz tylko dziejopistwo na uwag wezm, to jeuc ^ant) pcrfiiiint, moburd) fie »ou eiuanbcr balb .'piilfe er-zaistc pocztek narodu jakiego wywodzc, podpiera ety- balteu balb eiuaubrt uncbcr Siiilfe crtbeilcu. So fauu 5. 23. mologiczne wnioski, równie z nich ma podpor. ^cr @efd)id'ii'dircibcr bcu Uri>ruiti? ciuer ?iatiLni uidit erforfdicn,
prawida
które
,
badaniach etjTnoIogicz-
,
i
,
i
,
;
i
i
,
i
,
,
i
pbne 5U
btc
atcmitare
ROZKAD.
do wniosków prowadzi
stosunku istotnych sood postrzee zaczyna,
ber
Sudiftabeu
ii'cfcntlid'eu
fnngt oou
"
w kadem sowie
Jak te rozeznawa
iJabrucbmungcn an,
Rozdzia O g.
'
g.
'
?fur u'e)cutiidi.
ctpmologtfd;
bcii
53ud'abeu
gennffc
'Sie
crfcuut
Son
istotnych.
13-14.
Zkd
prawida
ich
13.
6J. p
g.
27.;
16.;
r g.
I
I.
które sie przemieniaj.
28.; s
Siou/nik Lindego wyd. 2.
d
17.; g.
29.;
Tom
I.
I t
g.
18.;
30.;
ju
fiibrt
gdtliiffcn
g!
eie i
-4.
finb
mau
5!ud;ftabcit.
Sfftc
iu
jcbem
g.
j-12.
bie?
ctt^mologife^
III.
g.
13-14. Sobcr
erfenttt
man
n
26.;
@efecc berfclben?
A
b
t
h e
i
I
u n
.
Kitlauter in ciuanber iibergeben.
2BcId)C
(aflfirmative).
c
Serbaltniifc
ben Scrnmnbluugcn ber irefcnilidicn Surfifaben.
Podziali. w
bc>i
bcffen Sebcutinig.
nicfeutltcftcu
Hrfadje bicfer 3i!ernmnbluugcn bic
Rtóre spógoski
iml:'
Kapitel
III.
przemianach spógosek
Przyczyna tych przemian
poznawa?
3?on
etymologicznie
5-12.
>{.
.!ortc ]n
bes;
Kapiteli!.
etymologicznie istotnych.
pewne goski
Tylko istotne.
Ciulcimug.
©egcufianb ber 3?ortfiirfd)uug: lluterfudiuug
Rozdziali!. O goskach
ibeibJ
Kapiteli. SlUgcmcIue
I-i.
^.
beftdtiigcn,
I
Wsiep ogólny.
wa
ju
tbciló
X II A L T S - A N Z E G E.
1
Rozdziali. Etymologii przedmiot: rozwaga gosek do znaczenia; zaczem
iUirifprfdiuug
ber
beuuRcn.
(affirrnalive.)
f u;
g. g.
19.;
g
g.
20.;
31.;
;
g.
32.
h
g.
21,; ;
g.
22.;
k
g.
23;
/
g.
24.;
m
g.
25.;
10
g.
,
LX Potrzeba wiedzenia §.
w
które sie'
,
które nie przemieniaj
5?Ptbircnbigfcit
'
33-54.
§•
31:
tfiffcti
II.
Ab
w
Które spógoski
II.
które
narzed wowy sek,
Rozdzia O ich
g.
II
ubcrgcbcn
b
h e
t
Spra^merficugen.
samogoshach.
'Son
3^rc 5?crtianbelkrfeit
Sclbftlaiitern.
bcii
®a«
38.
§.
ben
511
IV.
,
^^oliitf^e
UebcrgattG ber SDJitlauter tn ScIItftliinter
zamienianiu
g.
II
36-37.
§.
Kapitel
IV.
zamiennoci g. 58. O Polskim q, , g. 39-40. si spógJosek w samogoski 'i nawzajem
U
i I
SScnnanbcIbarfctt ber 2}fit!autcr
ber
SScr^altnip
56-37.
ji.
A
III.
III.
si zamiennos' spógo-
stosuje
U
1
i
nidtt
(negative).
Podzia Jak do
h e
t
Sel(^e tn ciuanfcr
nie przemieHiaj(i sie,
(negative).
O
cfnanDcr ubcrge^en
in
iiidit
.
Podzia
O
melAc
,
33-34.
nnb
,
e,
39-40.
§.
umgefcbrt
41.
§.
g.41.
Rozdzia Które goski
róni
Polaków od innych
Sowian
§.
sowa
g.
g.
SKand^erle? ©tctericjfcitcn
g.
44.
©^Ibeit
45.
Wielorako rzóde rónych czci tego
SBiirter
Odmiana
46. Opuszczanie
g.
w
gosek prawdziwie
48. Przydatek gosek pozornie istotnych przydatek, przeksztacenie razem w
nie
wio
i.
g.
istotnych
g.
47-
eien
49. Opuszcza-
tmc
g. te
Pomocy
§.51. Glossarya bratymcze g. 54-58.
§.
g.
i
59. Mniejsze,
pisowni i w znaczeniu 53. Dyalekta pog.
w
©tiibinni ber in £d)rcitmrt nnb
gcgangncn 5>crdnberiingen
Sndiftakn cinem
2i?or=
VII.
m-g-m-k.
g.
IX.
62.
Wzory
tego
uka-
unb
SBebiirfnig
g.
ber
SBórtcr
52. Sbiottca
§.
i>ex'
53.
54-58.
g.
Viii. ©cnn^jiett.
ctijniplLHjtfd^en
60-61.
59. ©cringerc,
g.
Kapitel
IX.
Scrfcrtigung
radykalnego. g.
23ebentniuj
51. ©loffartcn
®rabe ber
?)erfd)icbene
SM\tcx ®rab
60-61.
g.
§.
Kapitel
etnev^
SJnrjcliuprterDud)?.
einriditnng beifelkn
g.
62. 'frrkn ber ein=
ri^tnng bc^felben an einigen SJnrjeln: g.
64.; I-c--
s-.l-z
g.
65.;
Pierwiastkowe sowa z jednej spógoski g. 70. Samogoski pojedyncze ze znaczeniem g. 71. Sadzenie o bliskoci lub odlegoci jeyków z radyków g. 72'. Onomatopeika, czyli
OTnnbnrtcn
VIII.
Potrzeba i sposób ukadu jego du z niektórych radyków: 63.;
in
sngleii^
unb
n)e|'entlid)cr
50.
5>cr[d)nnitere
O ukadzie sownika
g.
ganjer
cin
ilieilc
mirflid;
luefcntlidier
fdicintuir
Umfcrmiing
Kapitel
52. Idyotyka
Rozdzia
M-r
i'cr)d)icbencn
Jlnolaffung
^\i\at,
2n\aii.,
,
Umforinung
43.
g.
ebentung aufgcnpinmener frember
46.
g.
47-48.
g.
49. 3lu5laffung
rozmaitych stopniach pewnoci etymologicznej.
Najwyszy
SSort
5U
ffiortfpfrfier
]}at.
Suc^fiakn
ber
2>cranbcrte
VII.
Rozdzia O
,
45. OTcljrere iiiicUcn ber
g.
beffelkn
§.
VI.
etymologiczne.
Uwaanie odmian zaszych
sów
44.
g.
SSudftnben
samem so-
50.
Rozdzia
Orbming
Scrfe^e
min t^m fibrigen
'J.Uien
42.
mit bouen ber
fampfcn
43. Przeksztacenie caych przejciu sów obcych, ich
gfosek
szyku
PrzckJail
§.
Kapitel
VI.
dochodzenie.
zgosek znacze
V.
ben
unterfc^cibcu
(ilayen?
zatrudniajce etymologiczne
,
Suc^jakn
SBcI^c
42.
Rozdzia Rozmaite okolicznoci
Kapitel
V.
sowa naladujce odgosy w
naturze,
g.
75-73.
ch-r
g,
C6
;
p-r
Stamniiiuirtcr flu«
ndlicm
cntferittcrn
Ober
Snrjcln
menbc
g.
cinem
liabenbc
3Bortlicbfiitnng
g.
68.;
g.
g.
Hcrnmnbtfiaft
73-75.,
,
eh
g.
ticftebenb
Slcitlanter
edbftlanter
72. rnomatpppica
SBiirtcr
t-k
07.;
g.
71. ber
g.
69. 70. ciniclnc
33enrtl)cilung
ber
ani
ben
eprad)cn
obcr ben gciiirtcn
©(att
mifo.)}--
LXI
R
oz dz
i
n
I
K
X.
Ostateczne zamiary etymologii.
.^órfific
Wzór w jzyku rozsdnego naladownictwa natury Zastanawianie si nad pierwiastkami rónych jzyków si, a nawet i mi g. 77. Siad
w pochodzcych wpywu na nasz
g. 76. przez
sfowach do siebie podobnepostronnych g. 78-81.
je/.yk
Crórtenttii dji
ucnimiftiticr
fontem
aiid)
Spradicn mif
Rozdzia
g.
3?ptba'entiijfcit
spadkowa
§.
Do-l g.
88.;
czyli
83. Konjugacyj czyli cza-
SecIinatUMi?
Cntijnnijen niffei)
ter
jetcn tn
,
g.
Aa-g.
89.;
Z Etymologia
a
m
uwaana
nemi umiejtnociami.
;
k n jako
AW-
g.
e
n
i
90.;
iHMi
etoinplojjifdcr
0-g.
9i.;
U--§. 100.;
Orf -g. 92.;
Po-g.
101.;
VVi-.
w zwizku
z
in-
I>ic
antcrn
6iiiflutfci5
iii
i^anj
frcinter
XI.
3J?inttbcile.
he
mit
emniijeii
511
i I II II
=
eine
23cftininuinij
.'pinfidit
^.
82.
g.
t
g.
80.
h c
i
,
g.
Tcmiitutip' 3]er3ci(^«
ter Setcntungen
u n
I
84.
iipUftantiijen
eine
g.
3i'ffl?yfrt»iJrtcrn.
Przed-Z. 93- PrzyVV*-g. 102.; if-g.lOÓ.; /a-g. 104.
95.; Porf-g. 9-.; Prze-,
3^
i
tc-J
Spra-
ber
£tniiimn)or=
3U'leiliiniV5UH'rteni
CpnjiU]atipn»
A b %m ten
Wy-g.
iii
ter
78-81.
9iotIiii'enti(]feit ,
3fatiir
nur
3liiffiid)uiuj
t
83.
g.
,
85.
e.
umiejtno,
ter
iiidt
ten CiitiijUUijen.
II.
t'-g. 99.;
i
«
Gntignni]cn
prepozycyach przydalkowych.
96.; flo;-97.; S-g, 98
b
\in
8-.
Przyimkach,
A
1.
Podziau. O
2Bi'rtfot|d'nnij.
eti'nioIoi]ifd)
fic
zakoczeniach.
Deminutywów czyli zdrobnianych s?ów g. 83. Potrzeba dokadnego rejestru zakocze z wytkniciem znaczenia kadego we wzgldzie etymologicznym §. 86. g.
3ictben
3"f"Ili>JC
82.
Podziali. Deklinacyj czyli
X.
I
Kapitol
XI.
Potrzeba rozwaania ich etymologicznego
sowa
fff
77.
j/.
O przybyszowych czciach sów.
O
e
?iad)abmiiii(]
iminije §.
tie
t
31efnilid'fcit
c\,(m\n
i5prad>en
ocridnctiien
i
3rt"''^f
76. 23cad)timfl ter
§.
tcr,
a p
SJprtforfdmng
,
oM
C
f
d)
I
U 6
SBijfenfdtaft
,
im 3iifammcnbangc
Sffitffcnfcfcaften.
10*
mit
:
:
OBJANIENIE PRZYWIEDZIONYCH DYALEKKJW Bh., Boh., lub tez z pocztku dziea Cz., znaczy BohemiZebrarein wyrazy tego dyalektu ce; t. j. po Czesku.
dziea pod tytuem.
z
graiij 33ól)mi|d;
=
®ciit)'d;=
,
iion
rcbe
iiiib
Sprac,
Siitciiiiidtcn
'JplTPiiiffi^
Sofcpli
3SonHnicf)
iioUftdiibiijw
|*raij.
tnit
Der 3>or=
citicr
1791. 8. Miaem manuskrypcie przy-
tego dziea c.\cm[i!arz pomnoony w piskami J. Pana ZoLickiego Sekretarza Nadwornego Wiedniu, z których nictylko znaczna liczba sów Cze,
w
znacze jakicli dotd w drukowanych sownikach Czeskich brakowao, memu dzieu przybya; lecz nad to skich
i
,
sów
Morawskich, Sowackich, Szlazkich, które JP. jako uczony rozsdny badacz jeyków, od Czeszczyzny rozróni potrafi. Przedmowa za J. X. D obrows kiego do sownika Tomsy, suy niejako za ja wiele wstp do Etymologii Sowiaskiej, której, w tej mierze wiata winienem, nie tylko chtnie, lecz wiele
Zlobicki,
i
e
z
i
najwiksz wdzicznoci
Nad
wyznaje.
to
miaem
Zobickiego
pozwolony manuskrypt niedrukowanego dotd sownika Czeskiego, nad którym sawnej pamici Rosa, zmary w Pradze 1618 trzydzieci lat pracowa. Bs., Bosn., t. j. Bosnice; dyalekt, którym mówi w Bonii. Czerpaem go z nastpujcego dziea: sobie od JP.
"Blago iezika S!ovinskoga, «varaju
Slovnik u
illi
se rjeci Slovinski, Latinski
oJacobi Alicalia
i
Diacki«
komu
—
izgo-
labore P.
sumptibus S. Congr. de Propagand, fid. Laureti IGiO. 8. Ze sownik ten, chocia na tytule nosi imi ogólne Sowiaskiego, czvli lllirvckieffo, szczególnie autora:
asnese sia
la
tm.
j.
sJowo dokonane, actionis peifectae. j.
sJowo niedokonane,
sJowo zaimkowe
j.
Przys. znaczy Przysowie
,
,
Pochod., znaczy Pochodzce Ob. lub tez vid. (/., •
*
jedna
w
v.,
czyli ,
imperfecae.
reciprocum.
Adagium
Przeno., znaczy Przenonie,
aetioniii
,
Proverbium.
Translate.
Derhala.
znaczy obacz,
vide.
--,
lub por., znaczy confer, poróumoj.
oznacza
równo
czyli
gwiazdeczka u góry
podobiestwo znaczenia jednego sowa pierwszej
sowa,
litery
przytoczonym ksztacie abo znaczeniu, dzi nie
dwie gwiazdeczki
czyli
asteryski
u góry
oznacza,
jest
e
z
drugiem.
sowo
to,
lub wcale nie,
lub przynajmniej
uywane.
pocztkowej goski sowa,
znamionuj,
e
uywanie
poetom
czyli
e raojm
zda-
to
wierszopisom uchodzi. Reszla
skróce
niem nie potrzebuje tu
tu
uytych
,
jako to allegor
osobnego objanienia.
,
tnetaphor.,
i
t.
d.
tak jest
w sownikach
zwyczajna
,
A,
AA
a.
J\., Goska najpierwsza wszystkich abecade, oprócz Etyopskiego, w którym trzynasta. Kras. Zb. \. \. ber erffc uc^' Przedtem a b ledwo jabe faf allcr 3IIpI)iibctc. - Phras. mówi jczc, Teraz r acno mówi nie meczc si. Jabt. Ez- A 4. (postpek od atwiejszego do trudniejszego). ,
Bóg poycia osnow twego wywiód,
pierwsz z paczem. Kulig. Her. 35. {Carn. pocztek, origo.) Jam jest alplia omega. i. Leop. koniec). z, pocztek 1.8. (z Greek. a
as
=
Ajioc.
i
=
Samogosk a
:
i
trojako:
mniej otwarto
n.
,
otwarto,
i.
w dawnych ksikach
a
2.
;
i
wymawiamy
a
Nad takim
we
rzek
mow
a,
o,
ar,
e
da t,
i
n.
prau da-
Tego o
wola.
p.
rada.
p.
znami
znaj(]ziesz
wnych nie znaczono; teraz za nie otwarte a, lecz cinione kreskowa si zwyko. [Wedug Meniskiego Gram. Pol. Dant. 164-9 str. 1 a s'cis'nionc wymawiano jak francuzkie aii; dzi w jzyku pimiennym nie ma adnej kreskowania miedzy cinionem a otwarem a rónicy, i
kreseczk lub wymawia si, wypuszczajc trodlatego nazwane nosowe n. p. ch tchu przez nos jak om, s. Koi>cz. Gr. 1. 23, Przed b p brzmi n. p. db, rzp; przed inszemi spógoskami jak on, n. p. wyrazie zabdc.ia znajduj si wszyszajc. hass. Cr. goski
zupenie zaniechano.
tej
pómiesiczkiem u dou
a, z
3.
1
.J
,
i
,
,
i
W
goski
Ju
Jan Kochanowski otwartego a na cinione, nawet o wprowadzeniu nowej jakiejsi goski zaNnwi) char. 1)rcvjtiicf)C^ ^Hiliiifi^c^ n: 1. pfffne; miast u.
tkie
gatunki
trzy
zamyla
mit bom 3lcccnt,
fonft
a.
przeniesieniu kraski
o
jcfit
acccntuirt;
fafl
mic ong, for h uiiD
3.
/)
am
luirD
om,
wic
biimpUTC^
2.
3lcreiit;
obiic
6cbulleii>«,
je^t
i
z
Citbc
oor
ben
rcirb
,
SorteS
t>ci
Coii-
iibtiiKit
on augcfprodjen. A, a, we wszyskich prawie dyalektach Sowiaskich uywane, jako wykrzyknik intfrjedio spójnik cnnjitnctio. fonantcn
iine
,
Inliij.
1.,
ah! ach!
Pi-
o!
ono rzecz cudowna. Ork. odmiana!
Tciii
5i3,
a,
Przyszetl do nich,
a
ba!
4G.
Musiaby serce wiat si wali.
tu
Przyjechali do niego
mie
&&)[ cc
Dom. 21. §.
tl.
ficbc
3
55.
och!
oj!
to
cud!
co
a za
ellptire' a oto, aiie, unb
pi.
oni
By
ze stali.
Chrod. Luk.
posowie
A
a! Mówi;
!
a
,
Leop.
dra
nie
43.
Danlz.
on si
Liic.
22.
patrzc,
Luk.
B
arrauje.
Burdz.
co tak,
lo
286.-
Tr.
pozwol.
Teatr.
im domu! B. Atak, moje serce. Cl).- Pi zeiiair.
niem fo
i
A
nie
tak jest!
czy? mim blpp
znpi/iiDiii-m:' czy,
mic tai
?atcinifiJ)e
Tent.
C».
im
14.
Tli.
ehk
nuit
150.
ja!
A
w mo(c(.
pi-
— Z zadziw, e-
Scutfd)cn
bnrd)
bic
faun
|;icr
3n>.icrilun,
bcun, auOntbriirft mcrbcn. to Katylino cierpliwoci naszi-j na ze Cifc.
1
mic lanoc Teat 51).
roirft
!
Slouinili
LindtQi wyd.
i.
Tom L
al^ ; Doh.
Arum,
(ob. Wiele zego), dla rozoenia jego licznego, na ksztat brody rozoystej dugiej Syr. 651 &. 651. Kluk. Rod. 2. 206. 3laron, ^*f«i?cnptnbt bcntfc^cr Sngmcr. natraguylja. Dosn. aron, zminac, obrazko
Majiis,
,
n,
A
unb
A du- •ABDACH
bu
bemi noc^ - a pó-
ki tego do diaba? 52.- Iiuhr-rtr : Odmiany nie uczyniy w obyczajach jego honory, które a kogó nie odmienia Biik Sk L. I)
jungent
,
Slovac. a; Ragus,
uywa b- ABDANK,
dziesz! Nng.
ABD.
,
bic I;incinpcKbi)bcnc ^'artifcl
go
mm,
Poiwienh-ajac:
36. 107. Koncerty! tu!
Conjunctio
,
24.
423. |i. z góry, emiihutice a^\ cp! A to 'tobie. Jah Buk. L. Nniinminuic; A ju mnie nie odstpuj! Teat 43. c. 56. {"fde anu, nu!)- A ciszej Wiih. A nue z pani
matk!
2.
-
B.
Obdach.
vidc
m. herb stary Polski, majcy w Z Niemieckich sów .fabe Sanf, które Skarbek Henrykowi powiedzia. Krom. 151). Uiug.
HABD.LNK,
sobie liter Biel.
cin
W. Nie.
altc^
u.
1.
^^olnifdjci;
'ABDANKOWAG, owa,
2Bappcu. uje,
1.,
Act.
imp.
z Niemieck.
42
ab*
.
ABD
-
,
ABL
ABLA.
-
ABLUCYA,
ABRA.
-
umycie, bic f. {Boss. OTULntha) obmycie, Umj-wanie ciaa u pogan obrzdek duciiowny, obrzdkach kocielnych nim do ofiar przystpowali. rozprawi. Yol. Leg. 5. abdankuja komunii ci abtlankowa. Menin. Turc. 1. 57. Zwycizkich wojsk umycie rak przez kapana po konsekracyi Kras. Zb. \. 12. Mik. Tur. 231. nie chciaJ z siebie abdankowa. Bard:. Luk. 9. 2. Neutr. 'abdankowa komu porzuca go, iicrlaljcn. Chciwo ha- ABO, 'ALIBO, ALBO, Co;y««. - ,So?fli. ii,f. abo, Sorab. babo, aby; Ilebr. ^«, Ae!h. ',it; Graec. fi; sup. mowa rzeczom cudzym abdankowa. Dach. Ep. 46. ABDYASZ, a. m. prorok starozakonny. Z>if. Test. 520. brr Radic. Lat. aut; (.arn. ali \'tnd. al, ali, boi, bolpak, anipak; Eccl. OBO ; Slaron. iii; alipak, alpak a ^^troplKt Cbiibjn. Dulm.iiUi; Hang. awagy; Bosu. ii, illi, alli Rag. ABDYK.\CYA, yi. f. Boh. obdank, obdaijkowenj; SuTob. inf. baiifcn
odprawia
,
abszylowa. Vind. prostupustiti
,
poslowiti,
pustiti,
pcrnbfc^iftcn
jirezh-
,
Wojsko teraz 662. Wojsko rozpu-
cntlaffcn.
,
i
yi.
2tI'itiflfd)Utig.
W
i
i
=
i
;
,
I
wotfkowaii;
Gertn. btc
;
bczasem na a-n-b.
3Imtcntfagung
Sllibniifiinij,
akt
;
alli,
ABDYKOWA,
7.
1.
obdankowati
owal, uje, Intrans. imp. Boh. podelowati se s auiadu podzikowa za ,
,
urzd, zfozv urzd,
'ABEEDARYUSZ
'ABECADLABZ
,
abeccdaire; Sloiac.
Gall.
wyzu sie z urzdu, ABIEADLARZ a.* m.
urzdu
zrzec sie
."
,
,
Boh. abecedór; Garn. abeceCr jat, abeczedar; [Ross.
et
dikar; Sorab. sup. abeczedejnik
,
aaóyMHiiK, asOjKOBniiK. 6yKBapx, Eccles. a.ifaBirrapi) Gregoryanek, uczcy si dopiero abecada, ein 31 23 6 gctiiiicr, 91 33 S' (sd)U^C. Abecedaryusz, a ju uczony. Chmiel. 1. 57. ABECADLARKA, i. f. Ross. asóywHHua; bic9lS6< =
=
ABECEDLARSKI,
6d)u(crinil.
od
abecedikarjoYc;
a, je.
abecadlarza
Boh abecedórni; Cant. 31
,
23
ABECADO ABIECADO OBIECADO ,
,
(F a.
,
=
£(iiulcr
ua4J0; Cum. abecedika, Boh. abeceda, Sorab. Cze,
Croat.
licza,
Illgr.
,
S
asbuk, asbogli
si
obiecadfa. Peir. El. i 3.
Ps.
119.
gupia
pocztki,
Ir.
§.
e
,
azbuki
Ercl.
et
Porzdkiem
clemenia,
obiecadla
i
churuasójKa, aa-
na
sie
ABECADLNY,
tem)
a,
e.
abecedikarske
Carn.
,
wyda
ba
31
Polski
Zab. 5. 4-19. Dwojaki
S. C.
cielcia
z
gcgortciic^
eiii
Adject.
273.
i 5.
ABECADOWY alpbabetifd;.
rzeczowy
(hicro-
gosowy czyli abecadowy. Kopcz. Gr. ABELEK, HABELEK, CHABELEK, ika. m. {Ross. 39.
podrosego wyprawna gcll
ABELKOWY,
a,
»on e,
cincn:
{Ross.
skóra.
III.
26.
omen,
Ilaiir.
nugcmacbfencii
Sk.
finibc.
onofiKOBbiH.)
yid. Aby. ABJUBACYA, yi. odprzysienie, bie dek prawny urzdownego ustpienia
ABIS
f.
przysieniem si.
Kras. Zb.
i.
12.
rzeczy
jakiej
Obrzz wy-
ABJUROWA
iid.
Ac. imperf. w ogrodnictwie, gatunek rozmnaania drzew urodzajnych, podobny do odkadania. A7mA-. Rol. i. H\. oblacttercn eine 3lrt be? 'Pfrc' Ablaktowanie pfcnS. Kluk. ib. (cf. szczepi odkada a?,
uje.
,
,
oczkowa
,
kouchowa).
'^\ii
bu
num,
,
n'irb
iiid/t?
z
azali.''
im Scutfdipn
biirdi
5rrtgciiici|C
Abo
nie
to
o twoje
boli?
ask?
C^n.
Th. Teat.
28. 80.
ib.
unc
basi
unb Abo nie wiesz?
nim znajomo! albo co?
dbam
,
^iiycrfion
bic
bcnn nu^gcbriifft.
Iiii!ciiigefd;oI)cnc beilii
czy?
czyli'.'
,
Tak
5.
22.
Cum
h.
en-
albo, albo:ozyli. Jakowa bya dzikich narodów srogo, abo same biaogowy nie pokazay! Falliss. Albo my bydlta jestemy! i\Iuii. 67. 576. AlEl. 23'1. bo bdzie w domu? Ttal. 50.fr. 99.-§. abo, abosmoclilico:
e, podobno,
Cmn.
oicllftcbt,
Pococic
tu
przyjechali?
Wary. Czez. 52. Takim ksztatem próno si spodziewam, albo swoje nieszczcie przerobi. Zab. \i. 256. Stym. .\lbo ich mój artobliwy katechizm nauczy, jak maj mówi. Mun. 74. abo
przepatrywania
dla
\\(ij'ika.
e
145.
ej:
§.
Gn.
raczej.
abrupto. Th.
5.
fo
Abo
sidmy wiera sidmy; sidmy mx mi bodi. =
fcCeii
ABOWlEi\I, ALROWIE.M, Conj. bo, bowiem, poniewa, Slouac. nebo, Bosii. kadbo pukle, Croal. kajti, ar; Eccl. ceóo, Boh. zagiste; Ger. bniii, ircil, (fiutcmcil). Daj mi tej ,
abowicmem si bardzo
warzy, 5(bfcl)nióruiig.
Odprzysidz.
ABLAKTOWAC,
Sttteiiiifdu'
ctma
pytajc:
11.,
.\lbo ja
glificzny);
onoilKa).
,
258.
\~.
aiigcliciib,
pisma,
,
2.
zabraem
Tak Ex. D. Kto Wad. Dan.
Oblenie
J^eil^-^Ijcil^-; fiwpl-al midi.
tysic piknych czynów, abo w obronie, abo w dobywaniu tam dokazanych pamii-tnyni uczynio. E:'trz- Kruc. to
jest,
porzdkiem obiecadfowym.
gatunek
w,
Budn.
.
statut
pbcr-ober.
abiccacila.
3iiifanfl'Jgruiibc.
119.
bd -bd;
to-to; ju to, ju te; entmcbcrTrojako grzesz ludzie, albo myl, albo moalbo uczynkiem. Sk. Zyw. 2. 408. Trzy rzeczy mara przed sob, abo mnichem by, abo pustelnikiem, abo w domu zosta, ib. 1. 254. Rad-. Z P. M. 49. §* czabo &c.=
ircift
Boh. Abecednj, Croal. abeczedar.-;ki, od Ross. asOyiHbiH, óyKBeHiihiri
abecada, alfabetyczny, Herburt
iai
,
,
e
Uczy
nie umie. Btrk.
Jow.
Pot.
:
y.
1.1.
,
(znamy
,
a.5erel)run(].
tuiifl,
Jfaib;
miewanie, zdumienie, podziw, btc 5?(aiimbcriing. a. m. z Arobsk. Amir, Kmir< panujcy. Du Fref~ne Gl. - Hisp admirante, Gtr. ber 3ltmiral, /'."/.
Zub Zah
Tent.
465. Dudz. 55. rzdca wojska morskiego. 1'ii' lal, 119. Kazimierz Jagielloczyk miastu Gdaskuwi da Llii
A'l.
tavx()UTnv. 2. Hht. Nut
w
morzu
fdillfrfe.
Zi".
Zool.
A