144 24 8MB
Turkish Pages 448 Year 1986
•
ESKI TOPLUM I Çeviren: Ünsal Oskay LEWIS HENRY MORGAN
LEWIS HENRY MORGAN
D ESKi TOPLUM I
PAYEL YAYlNLARI Bilim Kitaplan
75 26
dizgi - baskı : ÖZAL Matbaası •
kapak filmleri
:
Ebru Grafik
•
cilt : Seda Müceilithanesi
LEWIS HENRY MORGAN
ESKi TOPLUM YA DA İNSANLI arasında köklü bir bağlantı bulunmaktadır. Greklerde Kle isthenes ve Solon; Romalılarda ise Roma'nın toplumsal ya pısının kurumsal örgütlenmesini düzenleyen Romulus ve Roma'nın siyasal yapısının kurumsal örgütlenmesini dü zenleyen Servius Tullius, bu bağlantıdan yararlanarak,
LEWIS HENRY MORGAN ÜZERİ NE
ll
toplumsal gelişmeyi meydana getiren değişkenierin olu şumlarını ve birbirlerini etkileme biçimlerini bildikten son ra, insan'ın toplumsal gelişme sürecine müdahelede bulu nabileceğini gösteren ilk örnekler olmuştur. Morgan bir siyaset bilimeisi ya da bir ekonomi politikçi olarak değil, bir toplumsal bilimci olarak, Grek ve Roma'daki soy ör gütlenmesine dayanan toplumlardan (societos), insaniann içinde yaşadıkları «ülke toprağı" ile bağıntılarını ve mül kiyeti temel alan siyasal topluma ( civitasJ geçiş sırasında yapılan üstyapı düzenlemeleri ve altyapı gelişmeleri arasın daki ilişkileri önemle vurgulamıştır. Eserinin sonlarında, «insan aklı bir gün mülkiyet üze rinde kendi efendiliğini kuracak duruma gelecektir" şek lindeki sözleri de, Eski Toplum un bütünündeki bu top lumsal değişim süreci anlayışı açısından değerlendirilme lidir. İnsan aklı, uygariaşma süreci içinde gerçekleştirdi ği gelişmeler aracılığı ile, insanın özel mülkiyete ve tekeşli aileye dayanan bugünkü uygarlık aşamasına varmasını sağladığı gibi, eşitlikçi değil aynıncı olan bugünkü uy garlık yerine, «eski toplum,daki onurlu, eşitlikçi, çevre sine yabancılaşmamış bir hayata dünkünden olduğu gibi, bugünkünden de üstün bir uygarıaşma düzeyine erişmesi ni de sağlayacaktır. İnsanlık nasıl bir tüm olarak ve za manın dilimleri içinde gitgide artan bir oransal hızla uy garlaşma aşamalarından geçmişse, bütün insanlık için ev rensel olan bir evrim süreci içinde, gelecekte de, bu geliş mesini, bu evrimini sürdürecektir. Uygarlığın devamlı iler lemesi sonunda ortaya çıkan yeni yeni toplumsal gerek sinmeleri karşılamakta yetersiz kalan toplumsal kurum lar -bu kurumlar içinde, değişen koşullara karşı en bü yük uyarianma yeteneği taşıyan aile kurumu da dahil ol mak üzere- değişecektir. Toplumlar geçmişte nasıl de ğişmişlerse, bugün de, yarın da değişecektir. İnsanlığın daha insanca bir uygarlık düzeyine erişebil mesinde -Morgan'ın, eserini «topluma her zaman için kat lanabileceğinden çok daha ağır bir yük ve boyunduruk olan ayrıcalıklı sınıfiara karşı bir eleştiri" sayması ile do'
LEWIS HENRY MORGAN ÜZERİNE
12
laylı da olsa belirttiği gibi- en önemli geciktirici etken ler, bir toplumsal aşamadan, daha ileri bir diğer toplum sal aşamaya geçiş sırasında ilerici, ama ondan daha ileri bir ikinci toplumsal aşamaya geçiş sürecinde ise tutucu olan
ayrıcalıklı sınıflar
ve
onların
oluşumunu
sağlayan
diğer ikincil değişkenlerdir. Bunların etkilerinin karşılan masının ve toplumun ileri toplum biçimlerine yönelik ge lişmesini sürdürebilmesinin nelere bağlı olarak ve hangi toplumsal sınıflann gücü ile olabileceğini ise Morgan in celememektedir. O'nun yaptığı, insanlığın belirli bir yaz gıya, belirli bir alınyazısına tutsak olmadığını göstermek ve Engels'in sözleri ile,
«Marx'ın buluşu olan materyalist
tarih anlayışını, kendine özgü bir biçimde, kendi başına bulmak, olmuştur. Daha basit bir ifade ile, Morgan, tari hi idealist açıdan açıklamaya çalışanlara; hatta tarihi tek nolojinin
sadece
maddeci
ham materyalistlere
öğeleri
oranla
daha
ile
açıklamaya çalışan
gelişkin bir açıklama
ya varmış ve insanlığın evrimindeki dönemleri üretim tek niğinin maddi öğeleriyle olduğu kadar, üretim tekniğinin içinde uygulandığı toplumsal ilişkiler açısından da açıkla maya çalışmıştır. Morgan'ın toplumsal değişirnde teknolojiyi insan öge sinden soyutlanmış başat bir etmen saymadığı, bugünkü toplumsal bilimlerde toplumsal değişimi dar anlamda tek nolojideki değişimlere bağlayan bazı Amerikan toplumsal bilimcilerinin
görüşlerinden bile söz eden kaynak
kitap
larda, Morgan'ın görüşlerinin kısaca değinilerek geçilmek istenmesinden de anlaşılmaktadır. Oysa, açıktır ki, insan öğesinden, yani, içinde kullanılacak olduğu toplumsal-eko nomik ortamdan soyutlanmış bir teknoloji, toplumsal de ğişimin açıklanmasında temel alınacak bir değişken ola maz.
Teknolojinin etkileri,
kullanılacağı bu ortam içinde
ve onunla· etkileşimi içinde belirlenmektedir. Morgan'ı eleştiren pragmatik anlayışlı bazı toplumsal bilimciler toplumsal olgulara ilişkin yasalara . varabiirnek için, bu olguların geçirdiği betimleyebilecek
dönemleri , tüm girintileri ile
açıklamalara
gereksinme
olduğunu ileri
LEWIS HENRY MORGAN ÜZERİNE
13
sürmektedir. Oysa, bilimin yasaları gerçekliği tüm yapay belirtileriyle yinelemek zorunda değildir. Toplumsal olgu ları açıklayacak bir yasanın amacı, tarihteki binlerce .. süs lemeler, görünümündeki çeşitli bireysel olgulara ters düş se bile, yalnızca, gerçekliğin temelindeki oluşum sürecini açıklamak ve ifade etmektir. Bilimsellik niteliği taşımak savındaki bir yasanın ge
çerliliğini · kanıtlaması ise, böyle bir yasanın yapay ve bi reysel
görüngüleri
bir
yana
bırakıp,
temelde
yer
alan,
ama saklı bulunan nedensellik ilişkilerini ortaya koyabil-. mesi ile mümkündür. Bu nitelikteki temel ilişkilere bakarak bilimsel yasa lar geliştirmek için toplumsal bilimlerin yeterli yöntem ve teknikleri olmadığını ileri sürenler, diğer yandan, bunun tersi bir anlayışla yapılan araştırmaların genel kurarnlar oluşturmaya çalıştığını; toplumsal bilimlerde ise bilimsel likten en uzak tutumun böyle bir tutum olacağını ileri süre bilmektedir. Oysa, bu görüşü savunanlar toplumsal olgulan birbirleriyle olan ilişkilerinden ve toplumsal-ekonomik ya pıdan soyutlayarak planladıklan ve çok küçük toplumsal ortamlarda uyguladıkları araştırmaların, tekrar tekrar ya pılmasına dayanan bir güvenle genel kurarnlar ileri süre bilmektedir. Morgan ise,
yaptığı çalışmanın deneysel yanı ile de,
kaynaklara dayanan kurgusal yanı ile de, yalnızca bir var sayım geliştirmekte olduğunun bilincindedir. Tek bir ka bile hakkında bile son sözü söylemek için ne kendisinin, ne de yaşadığı günlerdeki toplumsal bilimlerin yeterli ol duğunu eserinin pek çok yerinde altını çize
çize belirt
mektedir. Kurduğu ve önerdiği şemayı «uygun ve yararlı olmakla beraber, kesinleşebilmiş olmaktan uzak» bir şema saymaktadır. Morgan, tezlerinin •uyarlamalardan••
geçme
si ve temel nitelikte bazı değişikliklere bağlı tutulması ge rektiğini; bunların, ilerde sürdürülecek olan çalışmalarla gerçekleştirilebileceğini birçok yerde ifade etmektedir. Morgan, sabırlı çalışmalan, insan onurunun önemini fark edebiimiş
yüreği ve çalışmalarında ona geçerli bir
LEWIS HENRY MORGAN ÜZERİNE
14
bilimsel yöntem kazandıran aklı sayesinde yazıp bitirabil diği
Eski Toplum için, ''bilindiği kadarıyla, insanlığın ya
şadığı etnik dönemlere ait olgulara ilişkin yeterli ve ras yonel bir açıklama, demekle yetinmiştir. Ne var ki, Eski Toplum, 1846'da Marx ve Engels'in yazdığı Alman İdeolojisi; 1854'te Maurerer'nin köy yerleşmeleri ve kentleşme ile il gili araştırmaları; 1859'da Latham'ın yazdığı Retimsel Bu dunbilim; Lubbock'un çalışması olan Uygarlığın Kökeni ile birlikte toplumların evrimi konusundaki eserler arasında, Engels'in deyişiyle, Marx,
Morgan'ın
adlı yapıtı da yeni yayımianmış bulunuyor du. Morgan bütün bu kaynaklardan ve materyallerden ya rarlanmış, ama buna karşın, Darwin'in kuramının toplum sal evrim sorunundaki sonuçlarını bir bütün olarak nimsemekten çekinmiştir. Daha sonralan
yazacağı
be gibi,
Darwin'e karşı «direnmekten vaz geçmesi " , buna «zorlan .ması» ve « basamakların en altında bulunan insanın kendi çaba ve emekleriyle -türler arasındaki- bugünkü konu muna yükseldiği görüşünü benimsemesi» ancak Avrupa'da geziye çıkması ve Darwin ile,
Maine
ile,
MeLennan ve
Lubbock ile görüşmesinden sonra olmuştur.3 Morgan, bu görüşü benimsedikten sonra da durmamış ve kendi ken dine şu canalıcı soruyu sormaya başlamıştır : İnsanın iler leme ve gelişmesinde temel nedir? Bu soruyu yanıtlarkeİı, toplumsal
evrimin
temel
ilkesini,
toplumsal evrimin ge
nel olarak bugünkü anlamlaridırılışına uygun düşecek bir özd� ortaya koymayı başardığını belirtmek gerekir. «Ben ce», demiştir bir mektubunda, «ilerlemenin gerçek aşama lan ile Darwin'in 'varolma mücadelesi' kavramını içeren varlıksürdürme -hayatta kalma- sanatlan arasında ba-
3 Resek, a.g.y., s. 99.
BİRİNCİ KlSlM İÇİN GİRİŞ ğıntılar bulunmaktadır ».4
43
Eski Toplum'da ise şunları yaz
mıştır :
Varlıksürdürmenin temellerini ve tabanını genişletmeden, insanoğlu, aynı türlerden yiyeceklerin bulunmadığı alanlara ya yılamaz, sonunda dünyanın tüm yüzünü kaplayamaz . . . bunla rın türlülüğü ve miktarı üzerinde ta:q'ı bir denetim kurmadan kalabalık ve büyük nüfuslu uluslar/durumuna gelecek kadar art� oğalamazdı . Buna uygun olarak, çok olasıdır k i , insanlı ğ ı rrllerlemesindeki büyük aşamalar, az çok dolaysız olarak, var lıksürdürme kaynaklarının artmasıyla birlikte oluşup belirlen miştir. ( 19) Vardığı bulgudan sonra Morgan, yoğun bir çalışmay la
Eski Toplum'u kaleme almaya başlamıştır. Bu anıtsal ·
çalışmada
Morgan,
ardışık
bir
tim yöntemlerinin bulunuşu başlayıp nemine
«barbarlık» şrişmesını;
sırayla,
ile
daha
insanın
etkin
döneminden geçerek «Uygarlık ,. insanın
reisierinden meydana gelen reisler kurulunca tem
( bu iki
sil edilmektedir. Kurul, bu toplumsal sistemin değişmez bir özelliğidir ve kabile üzerinde kesin yetke bu kurula ait tir. Herkesin haberdar olduğu olaylar üzerine toplantıya çağrılan kurul, halkın gözleri önünde ve onların arasında toplanıp çalıştığı, ayrıca, herkese söz hakkı tanındığı için, kamunun sesine kulak veren bir organ olmaktadır. Biçim sel olarak oligarşikse de, bu kurul yoluyla kabile yönetimi temsili demokrasi görünümündedir. Temsilciler yaşam bo yunca seçilmekte, ama gerektiğinde azledilebilmektedirler. Her soydaki üyelerin kardeşliği ve göreve soy'ca seçilerek gelme ilkesi bu yönetimin demokratik niteliğinin temeli ni oluşturmaktadır. Toplumsal gelişmenin bu ilk aşama larındaki di�er temel ilkeler gibi, yeterince gelişme olanağı bulamamışsa
da,
demokrasinin
insanlığın
çeşitli
kabile
leri arasında çok eski bir gelenek olduğu söylenebilir. Kurulun başta gelen görevi, kabilenin genel çıkarla rını korumak
ve
savunmaktır.
Kabilenin
esenliği
ve er
kinliği halkının yiğitliğine ve akıllılığına olduğu kadar, ku rulun uzak görüşlülüğüne ve erdemliliğine de bağlı bulun maktadır. Bu kabileler, diğer kabilelerle sürekli savaşlar yaptıkları için
kurul
toplantılarında
çeşitli
sorunlar ve
önemli konular üzerinde durulmakta; bunların çözümlen mesi ise, yukarda belirtilen nitelikleri gerektirmektedir. Bu nedenle de, kurulun işleyişinde halk öğesi ağır basmak-
ESKİ TOPLUM
248
tadır. Genel kural, kamusal bir soruna ilişkin olarak görüş lerini açıklamak isteyen herkesin kurula girip konuşabil mesidir. Kadınlara da kendi sorunlarını anlatacak, izleye cek, savunacak bir sözcü seçme hakkı tanınmıştır.
Ama
karar, sonunda, gene de kurulun yetkisinde kalmaktadır. İrokua'lar için herhangi bir konuda alınacak kararların oy birliği ile alınması genel bir kuraldır; bunun, diğer ka bileler için de genel bir «görenek, olup olmadığını söyle yebilecek durumda değilim. Askeri eylemler, genellikle, gönüllü ve özgürce alına cak kararlara bırakılmaktaydı. Kuramsal olarak, her ka bile kendisiyle barış antıaşması yapmayan bütün diğer ka bilelerle savaş isterse, bir
halinde
savaş
sayılmaktaydı.
Herkes, ne
birliği düzenlemek ve
akma
zaman
çıkmakta
özgürdü. Böyle biri, cenge çıkma niyetini halka açıklamak için bir savaş dansı düzenler ve gönüllüleri cenge davet ederdi. Bu yöntem, girişimin çevreden destek bulup bul madığını göstermek bakımından çok pratikti. Eğer bu kim se
çevresine
çevresine ruğa
adam
topladığı
ulaştığı
bir
toplayabilirse, bu
adamlarla
anda,
savaş
dansında
birlikte,
kendi
coşkunun
do
akıncılar yola çıkmaktaydı.
Bir
kabile saldırıya uğradığında bu saldırıyı karşılamak için düzenlenmesi gereken savaş birlikleri de aynı şekilde dü zenlenmekteydi. Güçlerin tek bir rak
birleşmesi halinde,
her
( büyük -ç . l birlik ola
savaşçı
birliği kendi
savaş
önderinin komutu altında savaşmakta; ortaklaşa yürüttük leri savaş harekatı ise, bu reisierin birlikte oluşturdukları savaş
reisieri
kurulu
tarafından
yönetilmekteydi.
Eğer
bunların arasında ün yapmış bir « savaş-reisi •• varsa, do ğal olarak, hepsine birden bu reis komuta etmekteydi. Bu durum barbarlığın
Alt Dönemini
yaşayan
tüm kabileler
için geçerlidir. Aztek'ler ve Tlascalan'lar ise fratriler şek linde
düzenlenerek
savaşa
gitmekte,
alt-bölüm kendi savaş-önderinin
muharebelerde
her
( birlik komutanının) ko
mutası altında dövüşmekte, her birinin kendine göre ayrı bir giyim-kuşam biçimi ve ayrı bir sancağı bulunmaktay dı.
İROKUA KABİLESİ
249
Kızılderililerin kabileleri ve hatta konfederasyon ör gütleri bile askeri harekat için yetersiz kalmaktaydı. Sal dırı yeteneği bakımından en üstün olanları İrokua'lann
kilerle Aztek'lerinkilerdi. Barbarlığın Aşağı Dönemindeki kabileler arasında, İrokua'lar da dahil olmak üzere, en vu rucu savaş gücünü küçük birimler halindeki savaş birlik leri meydana getirmekte, bunlar sürekli olarak hep dü zenlenmekte ve uzak yerlere seferlere çıkınakla görevlen dirilmekteydi.
Bu birliklerdeki savaşçıların
yanlarındaki
azık, kemerlerine takılı bir torba mısır unu ile yollarda tutacakları · balıktan, vuracakları av hayvanlarından iba
retti. Bu savaş birliklerinin düzenlenip savaşa çıkmalan
ve günün birinde geri dönmeleri Kızılderili yaşamının en önemli olaylan
sayılırdı.
Bu
savaş
birliklerinin akınları
için, böyle bir şey gerekli sayılmadığından, kabilenin reis ler kurulundan izin alınmazdı. Kabile kurulu savaş
ilan etmek, barış yapmak, elçi
göndermek, elçi kabul etmek ve ittifakıara girip girme me konularında karar almak gibi yetkilere sahipti. Basit ve sınırlı işlevi olan herhangi bir devletçik için gerekli yetkiler neyse, kabile kurulunda da bütün bu yetkiler bu lunmaktaydı.
ve
ilişkiler
gasyonlar
Bağımsız
kabileler
«akıllı-adamlar» ve aracılığıyla
olurdu.
arasındaki
görüşmeler
reisierden
kurulu
Böyle
delegasyonun
bir
dele
kabileye geleceği günlerde ise, kabile kurulu toplanırdı; ko
nukları karşılamayı ve diğer işleri bu kurul yürütürdü.
VII. Bazı Durumlarda Kabilede Bir Baş-Reisin Bulunması Bazı Kızılderili kabilelerinde sachem'lerden biri baş reis sayılmakta, benzerlerine göre daha üstün bir konum
kazanmaktadır.
Kabile
kurulunun
toplanmamış
olduğu
günlerde kabileyi resmen temsil edecek resmi bir baş'a ge reksinme duyulmakta; ancak, bu görevlendirilmede ilgili ye tanınan y�tkiler ve görevler fazla önemli şeyler olma maktadır. Kabile kurulunun yetkesi çok daha üstünse de,
ESKi TOPLUM
250
her zaman ıçın toplantı halinde bulunmadığı ve pek en der toplandığı için, alacağı kararlar sonradan kabile ku rulunun onayından geçecek olan,
kabileyi resmen temsil
eden yetkili birisinin geçici yönetsel ediınierde bulunma sı gerekmekteydi. Bu satırların yazarının bildiği kadarıyla baş-reisin görevinin ve yetkisinin temeli sadece bu zorun luluğa
dayanmaktaydı.
bu görev,
yetkileri
KabHelerin
bakımından
epeycesinde
bir
yürütme
görülen
yetkilisinin
durumundan bile daha az hissedilir bir konumdaydı. Da ha önceki bazı yazarlar, bu yetkilileri kral olarak adlan dırmışlarsa
da,
karİkatürüne
gerçekte,
hükümet kavramı fazla bir
çeşit
düpedüz
benzemekteydiler.
yürütme
bir kraldan
Kızılderili
gelişınediği
baş-yetkilisi
için,
çok, kral
kabilelerinde
bu topluluklar,
kavramına
bile
ulaşama
mışlardır. İrokua kabilesinde baş-reis de yoktur. Konfede rasyonlarında
da,
yürütme
yetkilisi
sayılabilecek
hiçbir
yetkili bulunmamaktadır. Bu gibi görevlere getirilen sac
hem ve reisierin bu görevlerinin temel özelliği, işe seçimle gelmeleri ve gerektiğinde görevden alınabilmeleridir. Kızılderili reisierinin oluşturduğu kabile kurulu ken di başına büyük bir önem taşımasa da, çağdaş parlamen toların, kongrelerin ve yasama organlarının öncüsü olarak, insanlığın tarihinde önemli bir yeri olduğu açıktır. Hükümet kavramının gelişmesi, yabanıllık döneminde ve soy örgütlenmesiyle birlikte olmuştur. Bu oluşum ise, yönetim kavramının oluşumunun başladığı ilk günler ile uygarlık döneminden sonra ulaşılan siyasal
toplum ara
sındaki üç büyük aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk aşama, soylar tarafından seçilen reisler kurulunca kabile yöneti minin başlamasıdır. Buna tek iktidar yönetimi de denebi lir. Bu tek iktidar odağı ise kurul'dur. Barbarlığın Alt Dö nemini
yaşayan
kabilelerde,
genellikle,
bu
yönetim
ege
men olmuştur. İkinci aşama, bir reisler kurulu ile bir as keri komutan arasındaki tim
biçimidir;
bunların
eşgüdümlenime biri
sivil,
diğeri
dayanan yöne askeri
işlevler
yüklenmiştir. İkinci yönetim biçimi, konfederasyonlar orta ya
çıktıktan
sonra,
barbarlığın
Aşağı
Döneminde
görül-
İROKUA KABİLESi
251
meye başlanmış, barbarlığın Orta Döneminde kesin ve yay gın bir görünüm
kazanmıştır.
Askeri komutanın görevi,
ilerde kral , imparator ve başkan diye ortaya çıkacak olan yürütme baş yetkilisinin habercisi, çekirdeği olmuştur de nebilir. Bu yönetime
iki güce dayanan yönetim denebilir : reisler kurulu ve askeri komutan. Üçüncü aşama ise, bir
halkın ya da ulusun, reisler kurulu, halk meclisi ve ge nel askeri komutan üçlüsüyle
yönetildiği yönetim biçimi
dir. Homeros devri Grekleri, Romulus devrinin İtalyan ka bileleri gibi
barbarlığın
Üst
Dönemindeki
kabilelerdeki
yönetim buna örnek gösterilebilir. Bir ulus olarak bir ara . ya gelen
halkın nüfusca
büyümesi, çevresi
surlarla çev
rili yerleşme birimlerinde yaşamaya başlaması, topraktan ve küçük ve büyükbaş hayvan sürüleri yetiştirmekten bü yük servetler elde edilmeye başlanması halk meclisine bir yönetim organı niteliği kazandırmıştır. Reisler kurulu bu aşamada da devam etmiş, fakat hiç kuşkusuz halktan ge len
baskılar
karar ve
karşısında,
önemli
kamu
sorunlarıyla
ilgili
önlemlerin alınmasında son sözü, ileride avam
meclisi haline gelecek
olan,
halk
meclisine
bırakmıştır.
Halk meclisi karar alma, önlem önerme yetkisinde değil dir. Görevi, laştırdığı
reisler kurulunun aldığı kararları ve karar
önlemleri
onaylamak
ya
da
onaylamamaktır.
Bu konudaki kararına karşı gidilecek başka bir kurum bu lunmamaktadır. Ortaya çıktığı ilk günden itibaren < bu or gan
-ç.J yönetirnde kalıcı ve devamlı bir güç olarak yer
almıştır. Reisler kurulu ise, sonraları, önemli kamu sorun larında karar alma yetkisini
de
yitirmiş,
kamu sorunla
rını ve kamuca alınacak önlemleri olguulaştırmak ve bun ları çözümlerneye çalışınakla görevli bir ilk-danışma orga nı durumuna gelmiştir. Kamuca alınacak önlemlere geçer lilik kazandıran halk meclisidir. denebilir :
Bu yönetime üç iktidarlı ilk görüşme kurulu, halk meclisi ve askeri lw
mutan. Bu yönetim, siyasal toplum kurumuna dek örne ğin, nin
Atinalllarda reisler kurulunun
senato,
halk meclisi
ecclesia ya da «avam» meclisi haline dönüşmesine dek
varlığını sürdürmüştür. Aynı örgütlerin, günümüz parla-
ESKİ TOPLUM
252 mentalarındaki
kongre
ve
temsilciler
meclisi
şeklindeki
çifte meclis sistemine dek etkilerini sürdürdükleri söylene bilir. Benzer şekilde, genel askeri komutanlık görevi de, daha önce belirtildiği
gibi,
günümüzdeki
yürütme
orga
nının başındaki görevlinin yetki ve sorumluluklannın çe kirdeğini oluşturmuştur. KabHelerin hepsi bu aşamada değillerdir. Kabile top lumları nüfusca küçük, gücü az, olanakları kıt topluluk lardır; fakat örgütlenmesi tam bir toplum görünümünde dir.
Barbarlığın
Aşağı
Döneminde
insanlığın
durumu
nun ne olduğunu anlamak için kabile toplurolarına bak mak gerekir. Barbarlığın Orta Döneminde kabHelerin nü fusları
hissedilir
koşulları
derecede
artmış,
daha
gelişkin
yaşam
sağlanmış; fakat soy'a dayanan toplum biçimi
temel nitelikte bir değişime uğramaksızın varlığını sürdür müştür.
Siyasal
toplum
aşamasına
geçmek
bu
dönemde
de olanaksız kalmıştır. Kabileler çerçevesinde örgütlenen soylar, daha önce olduğu gibi, varlıklarını sürdürmüşler; fakat
kabile
konfederasyonlarının . sayısı
artmaya
başla
mıştır. Meksika Vadisinde olduğu gibi, bazı bölgelerde tek bir yönetim altında çok daha kalabalık toplumlar oluşmuş ve bunlarda yaşamla ilgili
sanat ve zanaatlarda önemli
gelişmeler sağlanmışsa da, bu toplumlarda bile, soy örgüt lenmesine dayanan toplum biçimine son verilip de siyasal topluma geçilebildiğini gösteren hiçbir kanıt bulamamak tayı:ı;.
Soy örgütlenmesini
kendine
temel
almış
bir siya
sal toplum ya da devlet örneği vermek olanaksız görülmek tedir. Devletin kendine temel olarak kişileri değil de ül ke-toprağını; siyasal sistem
olarak da,
bir toplumsal sis
tem birimi olan soy örgütünü değil de siteyi esas alması gerekmiştir.
Böylesine
temel
nitelikte
bir
sistem
değişi
minin oluşması ise, Amerikan Kızılderili kabilelerinin ya şam-deneyimlerinden çok daha fazlasının yaşanmasını ge rektirmekteydi. Bu oluşumun gerektirdiği bir başka nokta da, Grek ve Romalılardaki kadar düşünsel yeteneğe sahip insanların
ortaya
çıkması;
insanlığı
uluslannın içinde
yaşadığı
bu
yeni
gunumuzun yönetime
uygar
eriştirecek
İROKUA KABİLESi
253
ve uzun bir atalar zinciri boyunca sürecek olan nice nice yaşam-deneyimlerinin kazanılmasıydı. Organik dizilerin kendi aralanndaki gelişme çizgisine uygun olarak,
bundan sonraki bölümde, kabileler konfe
derasyonunu ele
alacak; soy
(gens l , fratri ve kabile ör
gütlerini kabileler konfederasyonu · içindeki karşılıklı yeni ilişkileri açısından inceleyeceğiz. Barbarlık dönemlerinde, soy'a
dayanan toplum örgütlenmesinin
bulunduğu koşullara, şarıyla
kendini
toplumun
uyar>layabilmiş
insanlığın
istemlerine ne
olduğunu gelecek
de daha da ayrıntılı olarak göreceğiz.
içinde
denli ba bölüm
V.
BÖLÜM
İROKUA'LAR KONFEDERASYONU
Savunma alanında karşılıklı
olarak birbirleriyle
dımlaşma amacıyla akraba ve yakın kabileler
arasında
konfederasyon
bir olgudur. Yaşanan günlük
yar
bölgelerde yaşayan
kurma
deneyimler,
eğilimi
doğal
birlik olmanın
yararlarının anlaşılınasını sağlayınca, önce bir birlik oluş makta; zamanla, federal
bir birleşmeye yönelinmektedir.
Sürekli olarak savaş koşulları altında yaşadıkları için bu durum kabHelerin birleşme eğilimini hızlandırmış; birleş menin yararlarını akıl yönünden
ve yaşam sanatı bakı
mından
gelişebiimiş
bu
görüp
yönde
aniayacak
eyleme
kadar
geçilmesine
yol
açmış
kabilelerde
bulunmaktadır.
Bu gelişme, soyları kabile örgütü içinde birleştiren ilkenin yaygınlaştırılması sayesinde,
alt düzeyde bir örgütlenme
den, daha üst düzeyde bir örgütlenmeye geçişi sağlamıştır. Bekleneceği
gibi,
Beyazlar
geldiğinde
Kuzey
Ameri
ka'nın çeşitli yerlerindeki kabileler, bazıları kuruluş pla nı
ve
yapısı
bakımından
oldukça
gelişkin
sayılabilecek
birçok konfederasyon kurmuş bulunuyordu. Bunlar arasın da,
bağımsız beş kabileden
oluşan
İrokua Konfederasyo
nu; altı kabileden oluşan Creek Konfederasyonu; üç kabi lelik Otawa konfederasyonu; «Yedi Kurul Ateşi, denen Da kota Birliği; New Mexico'daki yedi pueblo'Iuk Moqui Kon federasyonu; Meksika Vadisinde üç kabileden oluşan Az-
İROKUA'LAR KONFEDERASYONU tek
Konfederasyonu belirtilebilir.
255
Meksika'nın
diğer yer
lerinde, Orta ve Güney Amerika'da yaşayan köy yerleşme sine geçmiş Kızılderililerde, genellikle, iki ya da üç akra ba
kabileden oluşan konfederasyonlar şeklinde
örgütlen
menin bulunduğu çok olasıdır. Gelişme bu topluluklarda ki kurumların doğası gereği, ve gelişmelerini biçimlendi ren yasalara uygun olarak bu yönde gerçekleşmişti:::- . Bu nunla birlikte, bu kadar malzemeden ve bu denli istikrar sız coğrafi ilişkilerden bir konfederasyonun oluşturulma sı çok güç bir iştir.
Köy yerleşmelerine geçmiş
bulunan
Kızılderililer için, köylerin birbirine yakınlığı ve hepsinin birden yerleştiği bölgenin fazla büyük olmayışı nedeniyle, konfederasyon örgütleme işi daha kolay olmuş; fakat bar barlığın Aşağı Dönemindeki kabilelerden, özellikle İrokua kabilelerinden bunu gerçekleştirebilenler az olmuştur. Kon federasyon olgu,
örgütlenmesi her nerede ortaya çıkmışsa,
oradaki
topluluğun
yüksek bir düzeye
düşünsel
yetenekler
bu
yönünden
erişmiş bulunduğunu da ortaya koy
muştur. Kuzey Amerika'daki Kızılderili konfederasyonları içinde en gelişkinlerine verilecek iki örnek İrokua'larınki ile Azteklerinkidir. Herkesee kabul edilen askeri üstünlük leri ve coğrafi konumları nedeniyle, her iki konfederasyon da önemli başarılar elde etmiştir. İrokua konfederasyonu nun yapısı ve dayandığı ilkeler hakkında oldukça yeterli ve kesin bilgiye sahibiz. Aztek konfederasyonuna
ilişkin
bilgilerimiz ise yeterli olmaktan çok uzaktır. Aztek kon federasyonu ile
ilgili
bunun hem savunma,
olarak yapılan tarih
araştırmaları,
hem de saldırı amacıyla .yakınlık
ları olan üç kabile arasında kurulmuş basit bir birlik mi, yoksa
İrokua'larınki gibi sistemli bir konfederasyon
olduğunu kesinliğe
kavuşturamamışlardır.
mu
Fakat bu iki
kuruluştan birincisi için geçerli ve doğru sayılabilen şey ler, genel olarak, ikincisi için de doğru ve geçerli kabul edilebilir. Bu nedenle, biri hakkındaki bilgilerimize daya narak diğeri hakkında da bazı bilgiler ortaya koyabiliriz. Konfederasyonların ortaya çıktıkları koşullar ve
da
yandıkları ilkeler dikkat çekecek derecede basittir. Konfe-
ESK! TOPLUM
256
derasyonlar, zamanla, daha önceden var olan öğelerin ürü nü olarak ve doğal bir şekilde oluşurlar. Herhangi bir ka bilenin birkaç bölüme ayrıldığı ve bu alt-bölümlerin ayn ayrı,
fakat
birbirine
··litişik
topraklara yerleşmiş
olarak
yaşadıkları topluluklarda konfederasyon bu alt-bölümleri, bunların hepsinde yer alan ortak soylar ve konuştukları lehçelerin yakın oluşu sayesinde yeniden birleştirmeye ya ramaktadır. Soy örgütünün içinde yer alan duygu birliği, soy ve üyelerinin ortak bir soygelimine sahip olmaları, ve aynı konfederasyon içindeki
soyların
hepsinin anlayabil
diği bir dil ya da lehçenin konuşulması konfederasyonun oluşumu )çin gerekli maddi öğeleri hazırlamış olmaktadır. · Konfederasyon bu nedenle, kendine temel ve merkez olarak soyu almış, dış dünyayla olan ilişkilerinde de, lehçe lerini türeten ana dili kullanmıştır. Ortak dilin çeşitli leh çelerinden başka bir dil kullanan kimseye rastlanmamış tır. Eğer bu doğal engelleme bulunmamış olsaydı, açıktır ki, örgüt içinde birçok
heterojen öğelere de yer vermek ge
rekecekti. Natchez'ler1 gibi, konuştukları dilleri farklı olan bazı kabile kalıntılarına da konfederasyonda yer verildiği olmuştur. Fakat bu kural. dışı durumun genel kuralı geçer siz
kılması
beklenemez.
Kızılderili
topluluklarından
hiç
biri, kendi soy geçmişinden gelenlere dayanmadan ve üye leri bu niteliklerini koruyarak yeterince çoğalmadan, say ıara dayanan kabileler konfederasyonu aracılığıyla
tüm
Amerika kıt'asında yaygın bir güç haline gelememiştir. Kö kensel dillerin çokluğu, bu başarısızlığı açıklayan neden lerin başında gelmektedir. Bir konfederasyonla eşit koşul larda birieşebilmek için soy ya da kabilenin üyesi olmak ve aynı dili konuşmaktan başka hiçbir koşul geçerli sa yılmamaktadır. Hemen belirtmek gerekir ki, barbarlığın Aşağı, Orta ve Üst Dönemlerinde, dünyanın hiçbir yerinde, soy örgütlen mesine dayanan toplumsal kurumlarla ve doğal gelişmey-
ı Fransızlar tarafından yenilgiye uğratılmalanndan sonra Creek Konfederasyonuna alınmışlardır.
İROKUA'LAR KONFEDERASYONU le
bir krallık kurulahilmiş
değildir.
257
Çalışmarnın
hemen
başlannda böyle atakça bir sav ileri sürmemin amacı, soy, fratri ve
kabile
yapısına ve
örgütlenmesine
temeldeki
ilkelerine
dayanan
dikkat çekmektir. Monarşi, gentilism'in toplumunun}
eski
toplumun
daha yoğun bir şekilde (soy örgütlenmesi
yapabileceği, uyuşabileceği bir şey olmamış
tır. Monarşi, uygarlığın daha · sonraki dönemlerine aittir. Barbarlığın Üst Döneminde
Grek kabileleri arasında za
man zaman despotizm görülmüştür. Ama bunlar kötüleş me,
bozulma
sal »
sayılmamışlar
dayanan
sonucunda ve
toplumun
oluşmuş;
gerçekten
genel
halk de
soy
anlayışıyla
tarafından
«ya
örgütlenmesine
hiçbir zaman
bağ
daşamamışlardır. Grek krallıkları soysuztaşma ürünü ola rak ortaya çıkmış despotizmlerdir ve sonraki krallıkların çekirdeğini oluşturmuşlardır; ama, bu sözümona krallıklar da, aslında, olsa olsa, birer askeri demokrasi sayılabilirler. İrokua'lar, becerikli ellerce yapılan birkaç yasama dü zenlemesiyle kolaylaştırılmış
bir doğal
büyüme
ve geliş
meyle ortaya çıkan konfederasyonun oluşum biçimi
için
en iyi örneği vermişlerdir. Başlangıçta, Mississippi'nin öte kıyılarından göçüp gelmiş bulunan ve büyük bir olasılık la Dakota'ların bir dalı olan İrokua'lar önce St. Lawrence vadisine gelmişler ve Montreal'e yerleşmişlerdir. Yöredeki kabHelerin baskılarıyla burayı terk etmek zorunda kalın ca New York'un orta bölgesine gelmek istemişlerdir. Kano larıyLa
( kayıklarıyla
-ç.J Ontario Gölünün doğu kıyısı
na inen İrokua'lar, sayıları çok az olduğu için, . önceleri Oswego
nehrinin
ağzında
yerleşmeye
başlamışlar;
gele
neklerine uyarak, çok uzun bir süre buralarda yaşamış lardır. O zamanlar, Şahinler, Onondaga'lar ve Seneca'lar diye en 'az üç ayrı kabile olduklarını biliyoruz. Daha son ra Canandaigua gölünün üst kısmında tek başlarına yer leşen bir küme, Seneca'lar olarak kendini ayırmıştır. Onon daga Vadisine yerleşen bir kabile Onondaga'lar diye anıl mıştır. Üçüncüsü, doğuya doğru geçerek, -önce Utica yerleş me birimine yakın Oneida'ya gelmiş, buradan Mohawk Va disine geçmiş ve Mohawklar adını almıştır. Kalanlar ise
ESKi TOPLUM
258
Oneida'lar adını almıştır. Onondaga ya da Seneca'ların bir kısmı Cayuga Gölünün doğu kıyısına yerleşmiş ve Cayuga' lar adını almıştır. İrokua'ların eline geçmeden önce New York'un Algonkin kabilelerinin yaşadığı yerlerden biri ol duğu sanılmaktadır. İrokua'ların geleneklerine göre, doğu da Hudson'a ve batıda Genesee'ye doğru genişledikçe, bu bölgede kendilerinden
önce yaşayan kabileleri
İrokua'lar
buralardan sürmüşlerdir. Gene İrokua'ların anlattıklarına göre,
konfederasyon
kurmalarından
önce,
düşmanıarına
karşı savaşlarla dolu uzunca bir dönem geçirmişler; böyle ce, hem saldırı, hem de savunma amaçlarıyla federal bir birlik oluşturmanın
ilkelerinin yararlarını görüp
anlama
olanağı bulmuşlardır. Bu dönemde saldırılara karşı çevre si kazıklarla tahkim edilmiş köylerde yaşamışlar; balık ve diğer av hayvanları ile, dar ölçüler içinde, bahçe tarımcı lığından sağlayabildikleri yiyeceklerle beslenmişlerdir. Sa yıları, hiçbir zaman 20.000'i aşmamıştır. Kıtlıkla dolu bir yaşam,
yetersiz
nedeniyle,
köy
beslenme
ve
yerleşmesine
aralıksız geçmiş
bir
savaş
Kızılderililer
ortamı de
da
hil olmak üzere, hiçbir Kızılderili kabilesi fazla bir nüfusa sahip yerleri
olamamıştır. de
aşıp
İrokua'lar,
geçen
büyük
New York'un ormanlarla
bulunduğu
çevrilmiş,
ku
şatılmışlardı; bu ormanlar karşısında güçsüz kalıyorlardı . Beyazların İrokua'larla i l k ilişkileri 1608 yılında olmuştur. Yaklaşık olarak 1675 yılında, New York, Pennsylvania ve Ohio'nun2
büyük kısmı
ile Kanada'nın
Ontario Gölünün
kuzeyindeki kısımlarını kapsayan oldukça geniş bir alan İrokua egemenliği altındaydı. İrokualar, beyazlar tarafın dan bulundukları sıralarda, yaşam sanatı açısından Mek sika Körfezinde yaşayan kabilelerden belki biraz geriydiler
2 Yaklaşık olarak 1651-1655'de kan yakınlan olan bu Erie kabilesini Genesee Nehri ile Erie Gölü arasındaki yerlerden çıkarmışlar, hemen sonra Niagara Nehri bölgesinden Tarafsız Uluslar'ı uzaklaştırmışlar, böylece New York'un geri kalan kıs mını da ele geçirmişlerdir. Aşağı Hudson ve Long Isiand bu nun dışında kalmıştır.
İROKUA'LAR KONFEDERASYONU
259
_ gerçi ama, zeka ve gelişme bakımından New Mexico'nun kuzeyindeki Kızıl lrkın en üstün temsilcisiydiler. Düşün sel beceri ve yetenekleri yönünden Amerika'daki en ge lişkin Kızılderililer arasında yer almış bulunuyorlardı. O günden beri sayıca azalmışlarsa da, bugün bile New York ' da dört bin, Kanada'da bin, Batıda da bin kadar bu ka bileden Kızılderili bulunmaktadır. İrokua'ların bu durum ları varlıksürdürmede barbarlık
döneminin
yaşam sanat
larının etkinliğini ve kalıcılı�ını açıkça ortaya koymakta·· dır. Bugün, İrokua'ların, yavaş da olsa, nüfuslarının arttı ğı söylenmektedir. Yaklaşık olarak M. S. 1400-14503 yıllarında Konfederas yon kurulduğunda, İrokua'ların durumları yukarıda belir tildiği gibiydi. İrokua'lar, o zamanlar, beş ayrı kabileydi ler, birbirlerine bitişik bölgelerde yaşıyorlardı ve aynı kö kensel dil'in lehçeleriyle konuşu yorlar ve birbirlerinin leh çelerini anlıyorlardı . Bunların dışında bir başka nokta da, daha önce belirtildiği gibi, bazı kabilelerde aynı soy'lar bu lunuyordu. Birbirleriyle olan i lişkilerinde, aynı soydan ay rılmış bölümler olarak, konfederasyona geçiş için doğal ve sağlam bir temel sağlamış oluyorlardı. Bu öğelerin varlığı sayesinde, konfederasyon örgütlenmesine
geçmek, sadece
bir beceri ve düşünsel yetenek sorunu oluyordu. Kıt'anın öteki bölgelerinde, daha büyük nüfuslu diğer kabileler ara sında da, konfederasyon oluşumuna gitmeksizin, aynı iliş kiler oluşturulmuş bulunuyordu. İrokua kabilelerinin kon federasyon örgütünü gerçekleştirmiş bulunmaları, onların yetenekçe
üstün
olduklarını
kanıtlamaktadır.
Diğer
yan
dan, Amerikan Kızılderilileri arasında erişilebilecek en ge lişkin örgütlenme aşaması konfederasyon olduğu için, böy-
3 İrokua'lar, Beyazlarla ilk karşılaştıklarında bile, Konfede rasyonun 150-200 yıldan beri var olduğunu ileri sürmektedirler. Bir Tuscarora olan David Cusik tarafından anlatılan sachem'le rin tarihçesinde, konfederasyonun kuruluş günleri anlatılırken, daha da uzun bir geçmişten söz edilmektedir.
260
ESKİ TOPLUM
le bir şeyi düşünsel yetenekçe ancak en üst düzeydeki ka bilelerin yapabilmiş olması doğaldır. İrokua'ların doğruladığı üzere, konfederasyon, beş ka bilenin de reisieri ile akıllı-adamlarının meydana getirdi ği kurulca, Syracuse yerleşme birimi yakınlarındaki Onon daga gölü kıyılarında yapılan toplantıda kurulmuştur. Da ha toplantı bitmeden konfederasyonun kuruluş kararı alın mış ve hemen faaliyete geçirilmiştir. Sachem'lerin göreve başlamaları için zaman zaman yapılan kabile kurullan toplantılarında, konfederasyonlarının kurulması için uzun yasama çalışmaları yapmak zorunda kaldıklarını anlatır dururlar. Çok olasıdır ki, İrokua konfederasyonu, daha ön celeri, karşılıklı savunma amacıyla kurulmuş bir ittifaktan sonra, birleşmenin yararlarının yaşanıp anlaşılması üzeri ne ve bu ilk birliği sürdürmek amacıyla kurulmuştur. Konfederasyonurt özündeki ilkelerin bulunuşu efsanevi bir kişi olan, ya da en azından adı geleneklerden ( efsane lerden -ç.J kalma bir kişi olan Ha-yo-went'-ha'ya, Longfel low'un ünlü şiiri Hiawatha'ya atfedilmektedir. Bu kişi ku ruluş töreninde bulunmuş ve törenin baş kişisi olmuştur. Fakat kabile kurulu ile konuşurken Onondaga'ların akıl lı-adamlarından birini kullanmış; önerilen konfederasyo nun yapısını ve ilkelerini Da-gii-no-we' -dd adındaki bu akıllı-adamın aracılığı ile topluluğa anlatmıştır. Aynı ef saneye göre konfederasyonun kurulması sırasındaki işler bittikten sonra Ha--yo-went'-ha, sihirli bir şekilde, beyaz bir kano ile gökyüzüne çekilip gözden kaybolmuştur. Aynı ef saneye göre, törene diğer sihirli yaratıklar da katılmış ve konfederasyonun kurulmasına bunlar da yardımcı olmuş lardır. Kutlama törenlerinde diğer mucize benzeri olaylara da yer verilmiş; konfederasyonun oluşumuna katkısı olan bu olgular da Kızılderili akıl ve sağduyusunun seçkin ürün leri olarak kutlanagelmişlerdir. Gerçekten de, konfederas yon, soy kurumlarının gelişmesinde Kızılderili dehasının anıtsal bir ürünü olarak tarihte yerini almıştır. Ayrıca, şu rası da unutulmamalıdır ki, İrokua Konfederasyonu bar barlığın Aşağı Döneminde ve bu dönemin güç koşullan al-
İROKUA'LAR KONFEDERASYONU
261
tında bile insanlığın toplum yönetimi sanatında neler ba şarabilmiş olduğunu göstermektedir. Bu iki kişiden hangisinin konfederasyonun kurucusu olduğunu belirlemek güçtür. Konuşmayan Ha-yo-went'-ha, İrokua soy çizgisinden gerçek bir kişiye benzemektedir. Fa kat, gelenekiere göre, bu karakter bütünüyle doğaüstü bir kişiliğe büründüğü için, kabile içindeki yerini ve üyeliğini yitirmiştir.4 Eğer Hiawatha bir gerçek kişi olmuş olaydı, Da-ga-no-we'-da denen karakterin ast durumda olması gerekirdi. Ama buradaki birinci kişi efsanevi bir kişi olun ca, konfederasyonu kurma onuru sonuncusuna kalmakta dır. İrokua'lann söylediklerine göre, bu kurul tarafından kurulan konfederasyon, yetkileri, işlevleri ve çalışma biçi mi bakımından içsel örgütlenm�sinde kuşaklardan kuşak lara pek az değişiklik geçirerek yaşanan şu günlere dek gelmiştir. Tuscarora'lar daha sonraları konfederasyona kabul edildiklerinde, onların sachem'lerinin de genel kurul da eşit üye olarak oturmalarına izin verme inceliği gös terilmiş, · fakat ilk kuruluş günlerindeki sachem sayısı de ğiştirilmemiş, Tuscarora'ların sachem'lerine yönetimle il gili hiçbir kuruluşta yer verilmemiştir. İrokua Konfederasyonunun genel özellikleri şöyle özet lenebilir : I. Konfederasyon, ortak soylardan oluşan beş kabile nin eşitlik esasına dayanan tek bir yönetim altında bir leşmesidir; her kabile yerel nitelikteki yönetiminde bağım sızdır. II. Konfederasyon, sayılan sınırlandırılmış, rütbe ve yetki bakımından eşit sachem'lerden oluşan Sachem'ler G enel Kurulunu kurmuştur. Konfederasyonu ilgilendiren her türlü sorun ve konuda son sözü söyleme hakkı bu ku rula tanınmıştır. III. Konfederasyonda elli Sachem'lik vardır. Bu Sac hem'likler birkaç kabiledeki bazı soylar için sürekli kılın1 Seçkin bir dilbilimci olan arl•adaşım Horatio Hale bana bu sonuca vardığını söyledi.
ESKİ TOPLUM
262
mıştır. Sachem'liklerde boşalma olduğunda yenilerini seç me hakkı ilgili soylarındır. Bu seçimde, soyun üyelerinden biri
sachem
seçilir.
Gerektiğinde,
herhangi bir
sachem'i
azıetmek de soyun hakları arasındadır. Fakat, seçilen sac hem'leri göreve başlatma hakkı, Konfederasyon Genel Ku ruluna bırakılmıştır.
IV.
Konfederasyondaki
Sachem'ler kendi kabilelerin
de de Sachem'dirler. Kabilelerinin reisieriyle birlikte, Ka bile Kurulunu oluştururlar.
Kabileyi ilgilendiren her ko
nuda en üstün yetki bu Kurula aittir.
V.
Konfederasyon Kurulunda her karar, karşı görüş
tekilerin girişecekleri uzun tartışmalardan sonra da olsa, oy birliğiyle alınır. Bu kuraldır.
VI. Genel Kurulda Sachem'ler arkalarındaki kabileleri adına ve kabileyi temsilen oy kullanırlar. Bu durum her kabileye diğerlerine karşı bir olumsuz oy
( bir çeşit veto
hakkıl kullanma olanağı verir.
VII. Her Kabilenin Kurulu, Konfederasyon Genel Ku rulunu
toplantıya çağırabilir; fakat Konfederasyon Genel
Kurulunun kendi kendine toplantı düzenleme yetkisi yok tur.
VIII.
Konfederasyon Genel Kurulu kamu sorunlarının
tartışılması için halktan konuşma yapmak isteyen herke se açıktır; fakat karar verme yetkisi Kurulundur,
IX.
Konfederasyonun
Baş
Yürütme
Yetkilisi,
ya
da
resmi bir başı yoktur.
X.
Bir Genel Askeri Komutana olan gereksinme kar
şısında, biri diğerini dengeleyebilecek ikili bir genel komu tanlık makamı oluşturulmuştur. Bu iki Askeri Başkomuta nın ikisi de yetkileri bakımından diğeriyle eşit durumda dır. Bu özellikleri şimdi daha yakından ele alacağız. Ama, yukarki sıralamaya yer yer uymadan. Konfederasyon kuruluşunda elli daimi sachem'lik oluş turulmuş ve adlandırılmış, bunlar tahsis edildikleri kabi lelere süresiz olarak verilmişlerdir. Sadece bir kez sachem
İROKUA'LAR KONFEDERASYONU
263
olarak atanmış olan ilk ikisi dışında sachem makamlarının hepsine de Konfederasyonun kuruluşundan günümüze dek, kuşaklar boyunca, pek çok kimseler getirilmiştir. Sachem' l iklerin her birinin kendine özgü bir adı olmuş; her sachem görevde olduğu sürece bu adı taşımış; yerine gelenler de, ilgili sachem'liğin
bu
adını
almışlardır.
Bu
sachem'ler
oturum halindeyken, Konfederasyon Kurulunu oluşturmak tadırlar. Bu
kurul,
güçler ayrımı düşünülmeksizin, yasa
ma, yürütme, yargı görev ve yetkilerine sahiptir .. Sachem' lik görevine getirilenlerin ( azli ya da ölümü üzerine --ç .J yerine kimlerin ve nasıl getirilecekleri sorununu çözümle rnek ve bu konuda bir düzenlemeye varmak için, kendi lerine sachem'lik tahsis edilen soylara, gerektiğinde, gene kendi soy üyeleri arasından yenisini seçme hakkı da tanın mıştır. Başka bir önlem olarak da, her sachem'in, seçildik ten ve sachem'liği anandıktan sonra, görevine konfederas yon kurulunca başlatılması bir görenek olmuştur. Bu tö renle göreve başlayıp makamına oturtulduğunda, eski adı "alınmakta" ve kendisine, getirildiği sachem'liğin adı ve rilmektedir. O andan itibaren, yeni sachem bu adla adlan dırılmaktadır. Bütün sachem'ler mertebeleri, yetki ve ay rıcalıkları
bakımından
eşit konumdadırlar.
Sachem'liklerin beş kabile arasındaki dağılımı eşit sa yıda olmamıştır. Fakat hiçbirine yetki ve güç bakımından eşitliği bozma olanağı da bırakılmamıştır. Son üç kabile nin soyları arasındaki dağılımında da sayısal eşitliğe uyul mamıştır. Mohawk'ların dokuz, Oneida'ların dokuz, Onon daga'ların on dört, Cayuga'ların on ve Seneca'ların sekiz sachem'liği vardır. Bu
sayılar
hiç
değişmemiştir.
Aşağı
daki tabloda bu sachem'liklerin Seneca lehçesiyle adları ve oy birliğini sağlamak üzere sınıflar şeklindeki düzenlenme biçimleri verilmektedir. Dipnotlarda ise bu adların anlam ve önemleri ile, ait oldukları soylar belirtilmektedir. Konfederasyonun
kurulmasında İrokua
sachem'lerini
ve bunlara verilen adları oluşumundan bugüne kadarki du rumlarıyla gösteren tablo aşağıda verilmiştir :
ESKİ TOPLUM
264
Mohawk'lar I. ı. Da-ga-e'-o-ğa.5
2. Hii.-yo-went'-ha.6
3. Da-ga-no
we'-daJ
II. 4. Sa-a-e-wa'ah.8 III. 7 .
5. Da-yo'-ho-go.9 6. 0-a-a-go-wa. . ıo 8.
Da-an-no-ga-e-neh.11
Sa-da'-ga-e-wa-deh.ı2
9. Has-da-weh'-se-on t-ha.ıJ
Oneidq,'lar I. ı. Ho-das-ha-teh.l4
2. Ga-no-gweh-yo-do.ıs 3. Da-yo
ha-gwen-da. ı6
IL 4.
So-na-saseY.
5. To-no-a-�a-o.ıs
6. Ha-de-a-dun
nent-ha.l9
III. 7. Da-wa-da-o-da-yo.20 8. Ga-ne-a-dus-ha-yeh.2ı 9. Ho wus-ha-da-o.22
Onondaga'lar I. ı. To-do-da-ho.23 2. To-nes-sa-oh. 3. Da-at-ga-dose.24 II. 4.
Ga-nea-da-j e-wake .25
5. Ah-wa-ga-yat.26. 6. Da-8.
yat-gwa.
III. 7. Ho-no-we-na-to.27 IV. 8. Ga-wa-na-san-do.28 9. Ha-e-ho.29
ıo.
Ho-yo-ne-a
ne.30 1 1 . Sa-da-kwa-seh.3ı
V. 12. Sa-go-ga-ha.32 13. Ho-sa-ha-ho.33 14. Ska-no-wun de.Y.
5 Bu adların anlamlan şunlardır : 5. ·Tarafsız • , ya da ·Kal kan.• 6. ·Taraklı Adam.• 7. ·Tükenmez.• 8. ·Az Söz.• 9. ·Okun Ucunda.• ıo. ·Büyük Nehirde.• l l . ·Boynuz Sürten.• 12. ·İyi Huylu.• 13. ·Asılı Duran Çıngıraklı Yılan.• Bir numaralı sınıfa ait olan Sachem'ler Su Kaplumbağası soyundandırlar. İki nu maralı sınıftan olanlar Kurt soyundan, üç numaralılar ise Ayı soyundandırlar. 14. ·Acısı Olan Adam.• 15. ·Topuğuna İnen Kedi-Kuyruğu Saçlı Adam.» 16. «Ormandan Geçerek Açılma.» 17. «Uzun Geril miş Yay.• 18. ·Başı Ağrıyan Adam.• 19. ·Kendini Yutan.• 20. ·Yankı Yeri.• 21. ·Yerde Serili Duran Savaş Sopası.• 22.
İROKUA'LAR KONFEDERASYONU
265
Cayuga'lar I. ı . Da-ga-a-yo.35 2. Da-je-noda-weh-o.36 3. Ga-da-gwa sa.37 4. So-yo-wase.38
5. Ha-de-as-yo-no.39
II. 6. Da-yo-o-yo-go.40 7. Jote-ho-weh-ko.41 8. De-a-wat& ho.4ı
III. 9. To-da-e-ho.43 ıo. Des-ga-heh.44
Seneca'lar I. ı. Ga-ne-o-di-yo.45
2. Sa-da-ga-o-yase.46
II. 3. Ga-no-gi-e.47 4. Sa-geh-jo-wa.48
III. 5.
Sa-de-a-no-wus.49 6. Nis-ha-ne-a-nent.50
IV. 7. Ga-no-do-e-da-we.51. 8. Do-ne-ho-ga-weh.52 Bu sachem'liklerin ikisinde Konfederasyonun kurulu şundan bu yana sadece bir kez sachem bulunmuştur.
Ha-
·Kendini Pişiren Adam.• Birinci sınıftaki Sachem'ler Kurt soyun dan, ikinciler Su Kaplumbağası, üçüncü sınıftan olanlar Ayı soyundandırlar. 23. ·Kanştırılmış.• Ayı soyunjan. 24. ·Gözetlemede,• Ayı soyundan. Bu sachem ve kendinden önceki sachem, en aydınla tıcı sachem'liği kendi üzerinde tutan To-do-da'-ho'nun kalıtsal ku rul üyeleri olmuşlardır. 25. �sert Beden.• Çulluk soyundan. 26. Su Kaplumbağası soyu. 27. Bu sachem para yerine geçen deniz kabuklularından yapılmış dizilerio kalıtsal bekçisidir. Kurt-soyun dandır. 28. Geyik soyu. 29. Geyik soyu. 30. Kaplumbağa soyu. 31. Ayı soyu. 32. ·Bir Belirtisi Olan,• Geyik soyu. 33. ·Büyük Ağız.• Su Kaplumbağası soyu. 34. ·Koyun Ağzının Üstünde,• Su Kaplumbağası soyu. 35. ·Korkmuş Adam,• Geyik soyu. 36. Balıkçı! soyu. 37. Ayı soyu. 38. Ayı soyu. 39. Su Kaplumbağası soyu. 40. Doğrusu, aslı öğrenilemedi. 41. -Çok Soğuk,• Su Kaplumbağası soyu. 42. Balıkçı! soyu. 43. Çulluk soyu. 44. Çulluk soyu. 45. 4:Güzel Göl,» Su Kaplumbağası soyu. 46. ·Düz Cennetler,• Çulluk soyu. 47. Su Kaplumbağası soyu. 48.