127 6 4MB
Polish Pages 198 p., [24] p. of plates. ; 20 cm [220] Year 1984
HISTORYCZNE
BITWY
IZABELLA RUSINOWA
SARATOGAYORKTOWN 1 7 7 7 — 1 7 8 1 Z DZIEJÓW W O J N Y AMERYKAŃSKO-ANGIELSKIEJ Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej Warszawa 1984
Opracowanie graficzne serii: Jerzy Kępkiewicz Ilustrację na obwolucie projektował: Zygmunt Zaradkiewicz Redaktor: Halina Zyskowska Redakcja map: Maria Stępniowska Redaktor techniczny: Jadwiga Jegorow
© Copyright by Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej Warszawa 1984 r.
ISBN 83-11-07057-1
WSTĘP
Proces powstawania w latach 1774—1783 państwa amerykańskiego do dnia dzisiejszego budzi zainteresowanie wśród badaczy i czytelników. Bez wątpienia w kształtowaniu się państwowości Stanów Zjednoczonych Ameryki dużą rolę odegrały wydarzenia militarne — wojna lat 1775—1782 toczona między Anglią a jej zbuntowanymi koloniami położonymi w Ameryce Północnej. Przeciwko regularnej armii brytyjskiej koloniści wystawili pośpiesznie zorganizowane siły własne — Armię Kontynentalną; zawodowi żołnierze angielscy walczyli z uzbrojonymi farmerami i rzemieślnikami. Zmienne losy działań wojennych wzmagały lub też zmniejszały zainteresowanie mieszkańców trzynastu prowincji angielskich w Ameryce rozstrzygnięciem kwestii: zależność od Korony czy suwerenność. Konsekwencją pierwszego znacznego zwycięstwa kolonistów pod Saratogą w 1777 r. było uznanie ich samodzielności państwowej przez Francję, potem Hiszpanię i Holandię. Wewnętrzny konflikt państwa brytyjskiego stał się sprawą międzynarodową, czego następstwem była konieczność rozproszenia sił brytyjskich na kilka teatrów wojny. Dzięki Francji, jej pomocy finansowej, materiałowej, dyplomatycznej i wreszcie wojskowej, mogło dojść do kolejnej klęski wojsk angielskich pod Yorktown w październiku 1781 r. Rząd brytyjski musiał pogodzić się ze swoją przegraną w Ameryce. W traktacie zawartym we wrześniu 1783 r. Anglia uznała niepodległość swych byłych kolonii. Na mapie świata pojawiło się nowe państwo. Bez wątpienia w powstaniu Stanów Zjednoczonych
znaczną rolę odegrało zorganizowanie armii pnliiulów dowodzonej przez George'a Washingtona. Liczne, p ^ H grywane początkowo przez patriotów, bitwy i p o t y c f B doprowadziły jednak przy pomocy francuskiej do o s t n tecznego zwycięstwa — zniesienia w trzynastu koloniacB władzy brytyjskiej ze wszystkimi tego konsekwencjami społecznymi, ekonomicznymi i prawnymi. Polski czy* telnik zna zazwyczaj wojnę o niepodległość S t a n ó \ ł Zjednoczonych od strony udziału w niej Kościuszki i Pułaskiego. Obecna praca przedstawia wydarzenia lat 1775—1782, w których brali udział również ci w y bitni polscy wojskowi. Autorka jednak koncentruje się na podstawowych sprawach zbrojnego konfliktu angielsko-amerykańskiego, pomijając w zasadzie całą rozległą problematykę polityczno-społeczną tego okresu. Wychodzi bowiem z założenia, że w polskiej literaturze historycznej przedmiotu są pozycje, które uzupełnią wiedzę czytelnika zainteresowanego pierwszym okresem istnienia państwa amerykańskiego. W pracy niniejszej, poza badaniami własnymi, starano się wykorzystać naj- nowszy dorobek historiografii brytyjskiej i amerykańskiej.
PIERWSZE STARCIA ZBROJNE
LEXINGTON I CONCORD
„Sir. Sporo amunicji i żywności wraz z kilkoma działami i drobną bronią zebrano w Concord dla przeprowadzenia rebelii przeciwko rządowi Jego Królewskiej Mości, dlatego też pomaszeruje Pan tam z kompanią piechoty lekkiej i grenadierów, możliwie jak najszybciej i najsprawniej, zachowując przy tym całkowitą tajemnicę. Tam zawładnie Pan artylerią i zniszczy ją wraz z całą amunicją i wszystkim, co znajduje się w arsenale" \ Tak brzmiał rozkaz z 18 kwietnia 1775 r. wydany przez 56-letniego gen. bryg. Thomasa Gage'a, dowódcę sił brytyjskich w Ameryce Północnej, podwładnemu płk. Francisowi Smithowi. Tegoż samego dnia wieczorem, tj. 18 kwietnia 1775 r., rozkaz ten znali koloniści, mieszkańcy Bostonu. Dwóch z nich, Paul Revere i William Dauers, poinformowało mieszkańców osady Concord o zbliżaniu się żołnierzy brytyjskich. O grożącym niebezpieczeństwie sygnalizowały też okolicy dzwony kościelne i strzały z muszkietów. Wzywały one do zbierania się minute-menów, tj. ochotników, obywateli prowincji Massachusetts, którzy na umówiony wcześniej znak powinni jak najszybciej 1
Winsor's History of America, Boston 1887, t. 5, s. 211.
przerwać swe zajęcia i W ciągu minuty z bronią u reku stanąć do walki. Z minute-menów tworzono częściowo oddziały milicji prowincjonalnej, podporządkowanej zgromadzeniom kolonialnym. O wydarzeniach nocy z 18 na 19 kwietnia 1775 r. pisał jej uczestnik, porucznik armii angielskiej, John Baker: „Ostatniej nocy między 10.00 a 11.00 godziną wszyscy grenadierzy i piechota lekka — około 600 ludzi (dowodził nimi płk Francis Smith z 10 regimentu i mjr Pitcarin z piechoty morskiej) zostali załadowani na statki i przewiezieni z fortu bostońskiego do Cambridge Pole. Tylko kilku wyższych oficerów wiedziało, dokąd' zmierzamy... O godzinie drugiej rano rozpoczęliśmy swój marsz... Po pięciu milach marszu doniesiono nam, że koło osady zwanej Lexington zebrało się kilkuset uzbrojonych ludzi, aby się nam przeciwstawić i zatrzymać. O godz. 5.00 rano przybyliśmy tam i zobaczyliśmy sporą grupę mężczyzn. Sądzę, że było ich 200—300, sformowanych w kolumnę stojącą w połowie osady. My jeszcze kontynuowaliśmy marsz, przygotowując się do odparcia ataku, jednakże bez zamiaru ataku z naszej strony; kiedy byliśmy blisko nich, oddali jeden lub dwa strzały, po których nasi ludzie bez żadnego rozkazu zaczęli strzelać. Kilkunastu brytyjskich kolonistów padło od naszych kul, jednakże nie potrafimy powiedzieć ilu, gdyż zasłaniały ich ściany domów, drzewa i krzewy. Straciliśmy jednego człowieka z 10 regimentu" Relacja brytyjskiego porucznika zawarta w liście do ojca nie oddaje całej prawdy o różnie przedstawianej w historiografii brytyjskiej i amerykańskiej potyczce pod Lexington. Oddział amerykańskiej milicji liczył tylko około 70 ludzi, dowodzonych przez weterana w o j e n kolonialnych, kpt. Johna Parkera, a sama 15-minutowa 2
Story of the American Revolution as told by Participants, New York 1968, s. 70—71.
Relacja Johna B
walka została stoczona na łące W pobliżu osady. Nie bardzo też wiadomo, kto pierwszy oddał strzał — kolonista czy żołnierz angielski. Stąd też nie można jednoznacznie ustalić winnego rozpoczęcia działań zbrojnych w Ameryce Północnej. Wiadomo natomiast, że w wyniku tych pierwszych strzałów pod Lexington 8 kolonistów zabito, 10 raniono, a większość oddziału milicji uciekła w stronę osady. Po stronie brytyjskiej 1 żołnierz został ranny i postrzelono konia mjr. Pitcarinowi. Następnie oddział płk. Smitha poszedł dalej, do Concord, osady leżącej 6 mil na północny zachód od Lexington. W Concord koloniści przechowywali w magazynach część swego zebranego w prowincji Massachusetts wojskowego ekwipunku. Brytyjczycy doszli tam bez większych przeszkód. Nikt nie stawiał oporu, gdy niszczono broń i zapasy żywności. Potem żołnierze spokojnie zjedli przyniesione w plecakach śniadanie. W tym czasie miejscowa milicja, która na widok zbliżających się żołnierzy przeszła przez most na drugą stronę rzeki, wróciła do osady. Wtedy Brytyjczycy pierwsi otworzyli ogień do 300—400-osobowej grupy uzbrojonych kolonistów, raniąc 3"i zabijając 2 ludzi. Milicja też zaczęła strzelać, zabijając 3 i raniąc 8 żołnierzy, po czym rozbiegła się. Cała potyczka w Concord trwała około 5 minut. W południe 19 kwietnia 1775 r. płk Smith uznał, że jego misja została zakończona i rozkazał oddziałom wracać do Bostonu. Droga powrotna jednak nie była łatwa, bowiem pobliskie osady amerykańskie zostały już zmobilizowane do walki. Milicja kolonialna ustawiała się pośpiesznie wzdłuż drogi prowadzącej do Bostonu. Do maszerującego oddziału brytyjskiego strzelano zza drzew, krzaków i domów. Brytyjczycy nie byli przygotowani do walki w stylu prawie indiańskim. Idąc drogą po prostu starali się również strzelać do ukrywających się mili-
cjantów. Tak doszli do osady Charlestown,gdzie czekały na nich okręty wojenne, którymi przewieziono ich do garnizonu w Bostonie. W wyniku tych potyczek obie strony: angielska 1 koloniści, poniosły straty; wedle amerykańskiego historyka Aldena pierwsi mieli 73 zabitych i 174 rannych, natomiast Amerykanie 49 zabitych, 39 do 41 rannych i 5 zaginionych. 22 kwietnia 1775 r. prowincjonalne zgromadzenie kolonii brytyjskiej Massachusetts na wieść o pierwszej zbrojnej walce kolonistów z żołnierzami Metropolii nakazało werbunek 13 600 ludzi do milicji. Na dowódcę sił kolonii powołano gen. Artemusa Warda, który miał pewne doświadczenie wojskowe wyniesione z wcześniejszych wojen kolonialnych. Sąsiednie kolonie brytyjskie obiecały przysłać Massachusetts posiłki: Rhode Island — 1500 ludzi, Connecticut — 1600 ludzi, New Hampshire — 2000 ludzi. Wszystkie oddziały milicji miały zbierać się wokół Bostonu, największego wówczas miasta amerykańskiego, gdzie stacjonował liczący 3500 ludzi garnizon angielski, a następnie przystąpić do jego opanowywania. Przerażony wydarzeniami gubernator kolonii Connecticut, pragnąc zapobiec dalszym walkom, proponował mediację. Gen. Gage jednak domagał się złożenia przez kolonistów broni i podporządkowania się zarządzeniom władzy, którą reprezentował. Sam gen. Gage nie chciał ryzykować dalszych strat w ludziach i, wysyłając do Londynu raport o wypadkach, czekał zarówno na instrukcje, jak i na posiłki mające wzmocnić jego nieliczny garnizon bostoński. Potyczki pod Lexington i Concord w kolonii Massachusetts wywołały olbrzymi oddźwięk zarówno w trzynastu koloniach angielskich położonych na zachodnim wybrzeżu Atlantyku, jak i w Wielkiej Brytanii. Oto bowiem zostali zaatakowani obywatele angielscy przez
zawodowe oddziały armii brytyjskiej. Polała się krew i istniejący od kilku lat między Metropolią a jej zamorskimi prowincjami konflikt konstytucyjny przekształcił się w konflikt zbrojny. Koloniści domagali się poszanowania swych praw i wolności. Korona natomiast pragnęła bardziej niż dotychczas podporządkować sobie swoich poddanych. Środki, jakie zastosowała, wywołały wśród kolonistów poczucie zagrożenia, co z kolei pociągnęło za sobą upowszechnienie w społeczeństwie kolonialnym chęci stawiania oporu władzy angielskiej. Konsekwencją tych pierwszych zbrojnych starć między kolonistami a żołnierzami brytyjskimi było — na rdzie gromadzenie sił przez obie strony. Wysyłane przez bostoński komitet korespondencyjny (Ccmmittee of Correspondence) listy okólne do innych komitetów kolonialnych mówiły nie tylko o pierwszej przelanej krwi amerykańskiej, ale i o potrzebie wspólnego działania przeciwko rządowi londyńskiemu. Sądzono, że akcja zjednoczonych w wystąpieniach kolonii wymusi pewne ustępstwa ze strony rządu. Nie wykluczano demonstracji zbrojnej. Zaczęto powszechnie tworzyć i szkolić oddziały milicji, zbierać broń, żywność, kobiety przygotowywały opatrunki; szykowano się do kolejnej, gdyby zaszła taka konieczność, walki. Milicja z kolonii Nowa Anglia powoli zaczęła gromadzić się pod Bostonbm. W mieście tym stacjonowały główne siły angielskie wraz z dowództwem, które też czyniło przygotowania do ewentualnego ataku na oddziały kolonistów. BUNKER HILL
W 1775 r. Boston, leżący w prowincji Massachusetts, był największym miastem w Ameryce Północnej i liczył około 16 000 mieszkańców. Poprzez swe usytuowanie na półwyspie bostońskim był ściśle związany
z portem, z lądem stałym łączył go wąski przesmyk. Od północy miasto dzieliła od lądu rzeka Charles, za którą znajdowała się wioska Charlestown, leżąca na innym półwyspie i również połączona z lądem wąskim pasmem ziemi. Oba półwyspy otaczały rzeki Charles i Mystic, których wody wpadały do zatoki bostońskiej. Sama zatoka stanowiła dogodne miejsce dla statków chroniących się tam przed sztormami na Oceanie Atlantyckim. Powstał tu port handlowy, przynoszący duże korzyści mieszkańcom i kupcom, oraz liczne stocznie, w których budowano statki rybackie i handlowe. W pewnym oddaleniu od wymienionych dwóch półwyspów, na południe od wejścia do zatoki, rozciągał się trzeci, nie zamieszkany półwysep, pokryty wzgórzami i lasami — Dorchester Heights (obecnie część południowego Bostonu). W zatoce bostońskiej stacjonowała mała wojenna flota brytyjska, a w mieście kwaterowało wiosną 1775 r. 3000—4000 żołnierzy Korony. Dowódca sił brytyjskich, gen. Thomas Gage, zdawał sobie sprawę z niezadowolenia części mieszkańców kolonii z polityki prowadzonej przez Londyn i z powagi sytuacji w związku z przygotowaniami do walki zbrojnej. Jego poczynania jednak krępowały instrukcje nadchodzące z Metropolii. W liście z 22 kwietnia do Londynu, zawierającym relację z potyczek pod Lexington i Concord, prosił swe władze o przysłanie posiłków. Jego list dotarł do adresata na początku czerwca 1775 r., wywierając w Londynie duże wrażenie. Minął się jednak z nowymi rozkazami rządu brytyjskiego, bowiem przeciętnie trzeba było 6—8 tygodni, by przy sprzyjających wiatrach, statkiem żaglowym, przepłynąć Atlantyk. Stąd też opóźnione instrukcje, w których doradcy króla angielskiego Jerzego III, przeciwni wysyłaniu większych sił do Ameryki Północnej w marcu, sugerowali gen. Gage'owi, by po prostu aresztował przywódców ruchu antybrytyjskiego w kolonii
Massachusetts. Miało to zastraszyć i uspokoić kolonistów. Po długich targach wśród liczących się polityków londyńskich postanowiono wysłać do Ameryki trzech generałów: Williama Howe'a, Henry Clintona i Johna Burgoyne'a, którzy wraz z niewielkimi towarzyszącymi im oddziałami mieli opanować sytuację w Bostonie. 23 maja 1775 r. przybyły do Bostonu okręty wojenne, przywożąc nowe instrukcje, piechotę i trzech generałów. Rozkazy lorda Williama L. Dartmoutha, odpowiedzialnego w rządzie lorda Northa za sprawy amerykańskie, z marca 1775 r. nakazywały natychmiastowe zajęcie arsenałów w Concord i Worcester, opublikowanie proklamacji, zawierającej przebaczenie w imieniu króla wszystkim rebeliantom Nowej Anglii, z wyjątkiem kilku przywódców, których kazano po aresztowaniu przewieźć na rozprawę do Anglii. Gabinet brytyjski jeszcze w marcu 1775 r. wierzył, że gen. Gage'owi uda się opanować sytuację w Bostonie. Dlatego też zalecano odesłanie 4 regimentów piechoty do miasta Nowy Jork w przekonaniu, że nie ma potrzeby utrzymywania tak wielu żołnierzy brytyjskich w tylko jednej z kolonii Ameryki Północnej. Wykonanie tych nowych zaleceń władzy nie było jednak proste. Sytuacja uległa zmianie. Uzbrojeni koloniści gromadzili się nadal wokół Bostonu, a Brytyjczycy mogli im przeciwstawić na początku czerwca 1775 r. około 6000 swych żołnierzy. Gen. Gage, obawiając się ataku na miasto od strony lądu, ufortyfikował je. Po naradzie gen. Gage i jego koledzy zadecydowali, że należy zająć Dorchester Heights, by uprzedzić atak kolonistów od południa. Plan ten stał się szybko znany 3
Nowy Jork, zaś w odniesieniu do stanu o tej samej nazwie oryginalną — New York.
W odnies
kolonistom, którzy postanowili z kolei uprzedzić d z i a - | łania brytyjskie przez zajęcie i ufortyfikowanie .wzgórz Bunker Hill, wznoszących się na półwyspie Charlestown. W nocy z 16 na 17 czerwca 1775 r. Amerykanie, zachowując ciszę, zaczęli budować swe reduty w Breed Hill w pobliżu Bunker Hill. Wzgórze to było co prawda trochę niższe, lecz znajdowało się bliżej Bostonu. Bitwa, która rozpoczęła się tam 17 czerwca 1775 r., nazwana została w historiografii amerykańskiej bitwą pod Bunker Hill, a granitowy pomnik, który upamiętnia to wydarzenie, ma 221 stóp (67 m) wysokości. Przypomina zwiedzającym umocnienia, które stanowiły centrum walk. Amerykanie budowali fortyfikacje pod kierunkiem Williama Prescotta z Massachusetts i Israela Putnama z Connecticut. Planowano tak przygotować zbocza góry, by możliwie najlepiej zabezpieczyć się przed atakami angielskiej piechoty, która w starciu bezpośrednim walczyła na bagnety. Wiedziano, że koloniści, w większości farmerzy i rzemieślnicy, nie są do takiego starcia przygotowani, tak jak wyszkolona zawodowa piechota bryRano 17 czerwca z brytyjskich okrętów wojennych dostrzeżono redutę amerykańską. Generałowie zdawali sobie sprawę z możliwości zagrożenia garnizonu bostońskiego. Z korwety „Lively" otworzono więc ogień do kolonistów pracujących przy budowie umocnień. Gen. Gage natychmiast przygotował do zajęcia wzgórz oddziały, a dowodzenie nimi powierzył gen. Williamowi Howe. Jednakże wykonanie rozkazu nie było łatwe. Nie posłuchano przy tym rad gen. Henry Clintona, by zaatakować przesmyk charlestoński i odciąć milicję kolonialną od lądu i znajdujących się tam sił głównych. Zdecydowano się na atak frontalny. Można to tłumaczyć, jak chce tradycja amerykańska, pogardą, jaką ży-
wili oficerowie brytyjscy do kolonistów amerykańskich. Uważali oni, że dobrze wykonany atak frontalny, a nie obchodzenie przeciwnika od tylu czy z boku, przerazi kolonistów i dowiedzie wyższości brytyjskiego wojska nad milicją złożoną z farmerów. W południe na barkach było już 1500 żołnierzy z 12 działami. Miały ich wspierać okręty wojenne. Oddziały brytyjskie wraz z gen. Howe'em zostały przewiezione z Bostonu na półwysep Charlestown. Atak miał być przeprowadzony w dwóch rzutach: jeden kierował się na siły centralne, drugi — na lewe ich skrzydło, nie chronione przez umocnienia. Redut bronili płk John Stark z żołnierzami z New Hampshire i kpt. Thomas Knowlton z kilkoma oddziałami z Connecticut. Głównym atakiem brytyjskim dowodził osobiście gen. Howe, a następną atakującą kolumną — gen. bryg. Robert Pigot. Farmerzy nowoangielscy dzielnie bronili się przed nacierającymi Anglikami. Kiedy do umocnień, za którymi stali koloniści ze swymi strzelbami, przybliżała się piechota brytyjska, Amerykanie czekali z otwarciem ognia, pamiętając rozkaz: „strzelaj, gdy zobaczysz białka w oczach przeciwnika" 4 . Stąd prawdopodobnie zmasowany ogień z muszkietów, w które w większości była uzbrojona milicja nowoangielska, odrzucił pierwszy atak Brytyjczyków. Jednakże ci, z charakterystyczną dla nich odwagą, jak podkreślają historycy, zaatakowali powtórnie i powtórnie zostali zatrzymani. Wtedy nadeszły posiłki, przyprowadzone przez gen. Clintona. Milicja amerykańska nie miała już prochu. Zaczęła też się najpierw wycofywać, a potem uciekać ze wzgórza, bojąc się ataku na bagnety, w którym nie miała praktycznie żadnych szans. Niektórzy jeszcze próbowali strzelać z muszkietów, ale Anglicy szybko opanowali wzgórze, 4 Z dziennika Amosa F a r n s w o r t h a , w: The Spirit of Seventy-Six, op. cit., s. 122.
zniszczyli budowaną redutę i wzięli rannych do nie woli. Oddziały amerykańskie wycofały się do Cambridge, gdzie znajdowały się ich kwatery, Anglicy zaś wrócili do garnizonu bostońskiego, zaskoczeni siłą oporu stawianego im przez kolonistów. Obie strony obliczały straty. Szacuje się, że Brytyjczycy stracili około 1150 ludzi z 2400 biorących udział w walce, koloniści zaś mieli 140 zabitych, około 280 rannych oraz kilkudziesięciu wziętych do niewoli. Szok po bitwie pod Bunker Hill był wśród Brytyjczyków tak duży (wedle Fortescue 40 procent strat oddziałów atakujących), że odłożono na później zajęcie Dorchester Heights. Historycy podkreślają, iż Amerykanie nie mieli jeszcze żadnego doświadczenia w prowadzeniu walki, ale w starciu z piechotą angielską wykazali sporo odwagi, chociaż nie umieli doprowadzić do współdziałania swoich oddziałów. W bitwie tej naprzeciwko zawodowych i wyszkolonych oddziałów stanęli amerykańscy ochotnicy. Zazwyczaj wśród nich wymienia się Josepha Warrena, który co prawda otrzymał już stopień generała majora, lecz nie miał jeszcze przydziału. Walczył jako ochotnik i zginął. Był jednym z pierwszych bohaterów amerykańskiej wojny o niepodległość. Innym bohaterem był generał Seth Pomerey, mający 70 lat. Brał on udział jeszcze w zajęciu Louisbourga, w tzw. wojnie króla Jerzego, trzydzieści lat wcześniej, i walczył w Bunker Hill ze starym muszkietem z tamtej wojny w rękach, jako zwykły żołnierz. Historycy zwracają też uwagę, że gen. Howe nigdy nie zapomniał doświadczeń bitwy pod Bunker Hill i strat, których doznał w ataku frontalnym. Kiedy później dowodził samodzielnie brytyjskimi oddziałami, nie zdecydował się na bezpośrednie natarcie na pozycje amerykańskie i nigdy potem nie prowadził sam ataku w pierwszej linii.
Już po bitwie przybył pod Boston nowo mianowany przez Kongres Kontynentalny dowódca nie istniejącej jeszcze armii kolonialnej — George Washington (Jerzy Waszyngton). Stwierdził on, że Brytyjczycy wycofali się do Bostonu, a milicja prowincji nowoangielskich jest rozproszona, nie wyszkolona i nie pragnie walczyć, lecz wracać do domu w związku ze zbliżającymi się letnimi pracami polowymi. Wiedział, że mają przybyć nowe oddziały ochotników z prowincji i z nich należy tworzyć nową armię zbuntowanych kolonii, zgodnie z zaleceniami Kongresu Kontynentalnego. Armia generała Gage'a kilka miesięcy pozostawała w Bostonie, a pod koniec 1775 r. jej dowódcę odwołano do Anglii. Jego następcą wyznaczono gen. Williama Howe'a (1729—1814). On także nie decydował się na prowadzenie walki z kolonistami oblegającymi Boston, oczekując przybycia posiłków z Anglii. Próbował co prawda wzmocnić swe oddziały lojalistami bostońskimi, lecz nie odniósł w tworzeniu z nich samodzielnych grup wojskowych większego sukcesu. Bez wątpienia swoją biernością gen. Howe przyczynił się do powstania pierwszych oddziałów kolonialnych, zwanych od czerwca 1775 r. Armią Kontynentalną.
PRZYCZYNY KONFLIKTU: ANGLIA - JEJ KOLONIE W AMERYCE PÓŁNOCNEJ
Pierwsze potyczki pod Lexington i Concord oraz bitwa pod Bunker Hill zamknęły pewien etap stosunków panujących w latach 1764—1774 między Anglią a jej trzynastoma koloniami w Ameryce Północnej i zapoczątkowały walkę zbrojną o ich usamodzielnienie się. Anglia, od zakończenia w 1763 r. wojny siedmioletniej, w której między innymi zdobyła francuską Kanadę, miała znaczny dług publiczny. Do spłacenia tego zadłużenia potrzebowano pieniędzy, również z nowo nakładanych podatków na kolonie w Ameryce Północnej. Następstwem złego stanu finansów imperium brytyjskiego była polityka fiskalna rządu brytyjskiego, prowadzona od 1765 r., która napotkała opór kolonii, szczególnie położonych w Nowej Anglii, tj. Massachusetts, Rhode Island, Connecticut i New Hampshire. Były to p r o w i n cje utrzymujące się z handlu i rolnictwa. Jedną z form ich protestu był bojkot towarów angielskich w latach 1765—1767, a konsekwencją — powstanie specjalnych komitetów korespondencyjnych, które od końca 1769 r. praktycznie istniały we wszystkich 13 prowincjach (Massachusetts, New Hampshire, Rhode Island, Connecticut, New York, New Jersey, Delaware, Pensylwania, Maryland, Wirginia, Karolina Południowa, Karolina Północna i Georgia). Sprowadzenie wojsk angielskich do Bostonu (Massachusetts), miasta, którego
radykalni działacze najbardziej sprzeciwiali się polityce parlamentu brytyjskiego, zaogniło sytuację, czego rezultatem była tzw. masakra bostońska, do której doszło 5 marca 1770 r. Zginęło wtedy 5 kolonistów. Nowy impuls do wystąpień anty brytyjskich dała opublikowana wg, wrześniu-1273 r. wiadomość o przyznaniu Kompanii Wschodnio-Indyjskiej licencji na przewóz ponad pół miliona funtów herbaty do czterech głównych portów amerykańskich. Na czele opozycji stanęli znowu kupcy. Tworzone w koloniach komitety korespondencyjne uderzyły na alarm, a sekundowała im dzielnie zależna od nich prasa. W ślad za nawoływaniami poszły czyny. Demonstracje mieszkańców miast Nowy Jork i Filadelfia zmusiły przybyłych do tych portów kapitanów statków Kompanii do powrotu do Anglii. Natomiast w Bostonie, 16 grudnia 1773 r., mieszkańcy przebrani za Indian wyrzucili herbatę do morza. Natychmiast po dotarciu do Londynu wiadomości o tym wydarzeniu rząd lorda Northa narzucił kolonii pięć ustaw represyjnych, które miały przywrócić porządek w amerykańskich prowincjach. Między innymi zamknięto port bostoński, nakazano kwaterunek wojska, zakazano organizowania zebrań bez zgody gubernatora. Wiadomość o nakazie zamknięcia portu bostońskiego nadeszła do Massachusetts 10 maja 1774 r., wywołując przerażenie nie tylko w tej kolonii, lecz i w pozostałych. 13 maja 1774 r. zebranie mieszkańców Bostonu uchwaliło rezolucję, zawierającą skierowaną do sąsiednich prowincji i osad prośbę o pomoc. Rezolucja ta wraz z listem okólnym, nawołującym do zawieszenia handlu z Wielką Brytanią i jej posiadłościami, stała się szybko znana w całej angielskiej Ameryce. Następnym krokiem było zorganizowanie we wrześniu 1774 r. kongresu przedstawicieli prowincji w Filadelfii (Pensylwania), centralnie położonym mieście kolonii. Na obrady przybyło 56 delegatów z 12 prowincji brytyjskich (tylko
królewski gubernator Georgii nie dopuścił do wyboru delegatów). Reprezentowali oni około 2,5 mln białej ludności zamieszkującej Wybrzeże Atlantyckie od New Hampshire do Georgii. Należy tu dodać, że w koloniach przebywało jeszcze około 500 000 czarnej ludności, w większości niewolnej. Delegaci prowincji, różniący się w swych poglądach i pod względem wyznań, byli jednak zgodni co do jednego: porozumienie z Metropolią ,może nastąpić jedynie po odwołaniu krzywdzących kolonie ustaw. Uchwalili też powołanie międzykolonialnego związku bojkotowego odpowiedzialnego za realizację tej rezolucji: Non importation, non exportation — znanego jako The Association. Wszyscy kupcy kolonialni zostali zobowiązani do przestrzegania bojkotu towarów pochodzenia brytyjskiego. Nadzór nad wykonaniem postanowień stowarzyszenia powierzono specjalnym komitetom, wybieranym w każdym hrabstwie, mieście i osadzie przez obywateli. Przewidując możliwość konfliktu zbrojnego z Metropolią, tworzono w koloniach milicję złożoną z obywateli, których część, wspomniani minute-meni, mogłaby stanowić natychmiastową przeciwwagę dla oddziałów gen. Gage'a. Wyznaczono miejsca gromadzenia materiałów wojennych niezbędnych dla milicji. Polityk bostoński Joseph Warren pisał w liście 5 do Samuela Adamsa: „Jeżeli gen. Gage spróbuje sprowadzić swoje oddziały w celu wsparcia i wprowadzenia w życie uchwał parlamentu, przeciwko Wielkiej Brytanii stanie cała Ameryka". Koloniści szykowali się do ewentualnej walki zbrojnej. Wiadomość o pierwszym zbrojnym starciu między 5
Warren-Adams, Being Chiefly a Correspondencc among John Adams, Samuel Adams and James Warren, Collections of the Massachusetts Historical Society, t. LXXIII, Boston 1917, s. 282.
kolonistami a oddziałami brytyjskimi błyskawicznie, jak na ówczesne możliwości komunikacyjne, rozeszła się w koloniach, wywołując nie tylko szok, ale i chęć odwetu. Pewna filadelfijska dama pisała w tym czasie do swego przyjaciela: „Wszyscy ludzie w mieście są pod bronią. Nic innego nie słyszy się teraz na naszych ulicach, jak trąbki, werble i powszechny okrzyk «Amerykanie do broni!»" 0 Podobnie było i w innych miastach. -W atmosferze powszechnego zbrojenia się i początkowych starć z Anglikami 10 maja 1775 r. rozpoczął w Filadelfii obrady II Kongres Kontynentalny. Większość delegatów przybyła nań pod eskortą milicji kolonialnej. Delegaci II Kongresu Kontynentalnego, początkowo zaskoczeni sytuacją polityczną kolonii, stawali przed coraz to nowymi faktami. Nadchodzące do Ameryki wiadomości o marcowych aktach parlamentu brytyjskiego, zabraniających kolonistom handlu i rybołówstwa, wywołały w Kongresie długą debatę nad jednym tylko problemem: pokój czy wojna. W wyniku długiej dyskusji i rozbieżnych zdań ogłoszono 26 maja 1775 r., że kolonie „muszą być natychmiast gotowe do obrony" 7 . Na początku czerwca uchwalono, że oddziały zebrane pod Bostonem tworzą Armię Kontynentalną, a po debacie 14 czerwca 1775 r. Kongres Kontynentalny zalecił organizowanie we wszystkich prowincjach południowych kompanii strzeleckich, mających służyć jeden rok. 15 czerwca powołał na stanowisko dowódcy Armii Kontynentalnej zamożnego delegata z Wirginii — Jerzego Waszyngtona, nadając mu równocześnie stopień generała. Wyznaczono też czterech innych podległych mu generaiow: Arteinusa Warda, Charlesa Lee, Philipa Schuyiera i Israela Putnama. Określono także wysokość żołdu dla oficerów i żołnierzy. 0 7
(w) The Spirit oj Seventy-Six, op. cit., s. 94. Journals of Continental Congress, Washington 1908, t. 2, s. 65.
Kontynuując przygotowania wojenne Kongres Kontynentalny zalecił 18 lipca wszystkim mężczyznom od 16 do 60 roku życia wstępowanie do kompanii milicji, składających się z 1 kapitana, 2 poruczników, 4 sierżantów, 4 kaprali, 1 pisarza, 1 dobosza, 1 fifra (grającego na piszczałce) i 68 żołnierzy, z tym jedynie zastrzeżeniem, iż oficerów powyżej stopnia kapitana mają wybierać zgromadzenia prowincjonalne. Inne stopnie wojskowe w milicji nadawano w trakcie tworzenia się oddziału. Jedna czwarta milicji prowincjonalnej powinna była pełnić służbę w charakterze minute-menów. Każda kolonia miała sama uzbroić i wyposażyć milicję oraz budować okręty strzegące portów i wybrzeża morskiego. Aby zapewnić kontrcilę wprowadzania w życie postanowień Kongresu, powołano w koloniach tzw. Komitety Bezpieczeństwa, którymi w większości stały się dawne Komitety Dozoru. Ustanowienie wspólnej armii przez przedstawicieli 13 kolonii brytyjskich w Ameryce Północnej wpłynęło nie tylko na zacieśnianie unii między koloniami — tworzenie własnych sił obronnych świadczyło także o zwycięstwie sił radykalnych po obu stronach oceanu. Następstwem pierwszych potyczek zbrojnych było nie tylko zorganizowanie armii złożonej z kolonistów dla obrony swoich praw przed zakusami brytyjskimi, lecz także próba opanowania sąsiedniej Kanady. Chciano zlikwidować zagrożenie Bostonu ze strony garnizonu brytyjskiego z Quebec oraz stworzyć jednolity blok kolonii brytyjskich w Ameryce Północnej.
PIERWSZY ROK WOJNY
WYPRAWA
KANADYJSKA
W wyniku przegranej przez Francję wojny siedmioletniej (1756—1763) po roku 1763 Kanada stała się kolejną kolonią Anglii. W okresie amerykańskiej wojny o niepodległość zasiedlali ją w większości osadnicy pochodzenia francuskiego, wyznania katolickiego. Ludności anglosaskiej było tam jeszcze niewiele i zamieszkiwała ona Nową Szkocję. Na czele tej angielskiej posiadłości, podobnie jak w innych, stał gubernator wyznaczony przez rząd w Londynie. Był nim wówczas energiczny gen. Guy Carleton (1724—1808), który swoim postępowaniem zyskał sympatię wielu mieszkańców. Koloniści, szczególnie z terenów Nowej Anglii, graniczącej bezpośrednio z Kanadą, obawiali się ewentualnego ataku wojsk Metropolii na zbuntowane prowincje od północy, tj. właśnie z Kanady. Próbowali czynić starania, by do swego ruchu przyłączyć i tę najmłodszą brytyjską kolonię. Zarówno I, jak i II Kongres Kontynentalny wysyłały specjalne adresy do mieszkańców prowincji Quebec, prosząc o pomoc w walce z niesprawiedliwymi posunięciami parlamentu angielskiego i oferując miejsce przy stole wspólnych obrad. Kanadyjczycy z zaproszeń nie
skorzystali, gdyż ich królewski gubernator nie dopuścił do rozpropagowania amerykańskich apeli. Zbuntowani przeciwko władzy Metropolii koloniści, obawiając się ataku od północy, postanowili zająć brytyjskie nadgraniczne forty Ticonderoga i Crown Point. Fort Ticonderoga leżał nad jeziorem Champlain. Zbudowany w 1756 r. przez Francuzów, wyposażony był w dobrą artylerię. 10 maja 1775 r. fort ten został zajęty przez Benedicta Arnolda i Ethana Allena, dowodzących amerykańską milicją z Massachusetts i Connecticut. Żadna ze stron nie poniosła przy tym strat w ludziach. Zajęto również pobliski fort Crown Point. Nie udał się natomiast atak na brytyjski garnizon stacjonujący w forcie St. John na rzece Richelieau, wpadającej do jeziora Champlain. Rezultatem działań milicji było zdobycie groźnej dla kolonistów artylerii brytyjskiej. Początkowo czołowi przywódcy kolonistów nie zachwycili się sukcesem Arnolda i Allena. Zebrany w maju 1775 r. II Kongres Kontynentalny przeciwny był w pierwszym okresie swego działania wojnie zaczepnej z Metropolią. Większość delegatów na to drugie międzykolonialne zgromadzenie stanowili prawnicy—zwolennicy działań obronnych i kroków pojednawczych. Na wszelki jednak wypadek postanowili zabrać działa z zajętych dwóch fortów pogranicznych, by nie trafiły do wojsk brytyjskich i nie zostały użyte przeciwko mieszkańcom kolonii. Jednakże zarówno w koloniach, jak i w Kongresie zmieniał się powoli stosunek do Korony. Wiadomości o potyczce pod Bunker Hill donosiły o znowu przelanej krwi amerykańskiej. 27 czerwca Kongres Kontynentalny wyznaczył dowódcę dwóch fortów zagarniętych na pograniczu z Kanadą. Został nim bogaty właściciel ziemski z kolonii New York, Philip Schuyler (1733—1801), którego do-
świadczenie wojenne nie było zbyt duże. Gen. Schuyler tygodniami przebywał w forcie Ticonderoga, zbierał i szkolił ludzi, przygotowywał zapasy i uzupełnienia, budował łodzie do zorganizowania przeprawy przez jezioro Champlain. Nie był natomiast w stanie samodzielnie zadecydować, czy ma wyruszyć do Kanady, czy też nie. Sądził, że powinien otrzymać odpowiednie rozkazy od Kongresu Kontynentalnego. Jednakże żadne polecenia nie nadchodziły, gdyż brakowało w zjednoczonych koloniach sztabu, który podejmowałby decyzje w sprawach wojskowych i czuwał nad ich wykonywaniem. W końcu zadecydował zastępca gen. Schuylera, gen. bryg. Richard Montgomery. Kiedy Schuyler wyjechał do stolicy kolonii New York — Albany, 28 sierpnia 1775 r. Montgomery wraz z 1200 ludźmi i zapasami przeprawił się przez jezioro Champlain. Wkrótce dołączył też do niego gen. Schuyler. Oddział amerykański znalazł się nad rzeką Richelieu. Przy forcie St. John doszło do zbrojnego starcia wojsk kolonii z wojskami brytyjskimi. Fortu broniło 700 ludzi, z czego trzy czwarte regularnych żołnierzy angielskich dowodzonych przez mjr. Charlesa Prestona. Po kilku nieudanych atakach na fort St. John gen. Philip John Schuyler zachorował i powrócił do Ticonderogi. Dowództwo wyprawy znalazło się w rękach gen. Montgomery'ego (1738—1755). Dowodził on około 2000 żołnierzy pochodzących z Nowej Anglii i New Yorku. Przez 45 dni bronili się Brytyjczycy w forcie St. John, zagradzając Amerykanom drogę do Montrealu. Amerykanie nie mieli ciężkich dział, ponadto zbliżała się zima, padały deszcze, zaczynało brakować im żywności. Do tego dołączyły się kłopoty z umundurowaniem i obuwiem. Gen. Montgomery coraz częściej musiał tłumaczyć i przekonywać swoich żołnierzy o potrzebie dalszej walki. Zgodnie z tradycją — rzadko wydawał im roz-
kazy. Była to niejako konsekwencja systemu werbunkowego i przyjętych zasad służby milicji kolonialnej, którą powoływano zwykle na krótki okres i która pełniła zazwyczaj funkcje pomocnicze. W 1775 r. wielu członków milicji prowincjonalnej z Nowej Anglii, zachęconych przez propagandę patriotów, poszło chętnie pomóc w tym, jak się wydawało, łatwym podboju Kanady. Dopiero 2 listopada 1775 r. m j r Preston podpisał warunki kapitulacji. Część oddziałów gen. Montgomery'ego pod dowództwem Ethana Allena wyruszyła od razu w stronę Montrealu, natomiast pozostali szli wolniej, atakując po drodze kolejny niewielki fort, Chambley, broniony przez 90 żołnierzy. Po krótkim ostrzeliwaniu dowódca brytyjski fortu poddał się i oddziały amerykańskie skierowały się w stronę Montrealu, w którym stacjonował silny garnizon wojsk królewskich. Po drodze Montgomery dowiedział się, że jego wydzielony oddział z Allenem na czele dostał się do niewoli. W tej sytuacji gen. Montgomery starał się jak najszybciej dojść do Montrealu. Statki i barki, stojące na rzece przed miastem bronionym przez gen. Carletona, zostały zbombardowane przez nadbrzeżne baterie amerykańskie i zaatakowane przez niewielką flotyllę patriotów. Część floty kanadyjskiej dostała się do niewoli amerykańskiej, a sam gen. Carleton w ostatniej chwili umknął na łódce do Quebec. 13 listopada 1775 r. gen. Montgomery wraz ze swymi ludźmi wszedł do Montrealu, gdzie zaopatrzył się w żywność i odzież. Dowiedział się też, że w stronę Quebec maszeruje drugi oddział amerykański, dowodzony przez płk. Benedicta Arnolda (1741—1801). Płk Arnold szedł do Quebec od strony prowincji Maine. Brytyjczycy przygotowywali się na przyjęcie ataku. Gubernator Kanady, gen. Guy Carleton (1724—1808), starał się zorganizować obronę prowincji własnymi si-
łami, bez odwoływania się do pomocy Indian, a szczególnie silnej na tym obszarze irokeskiej Ligi Sześciu Narodów. Liczył natomiast na doświadczenie żołnierzy brytyjskich i ochotników kanadyjskich. W sumie jego siły były niewielkie. Wykorzystał też w swojej propa- pandzie The Quebec Act, z 1763 r., który, zakazując osadnictwa od strony prowincji amerykańskich w Kanadzie, był zgodny z sugestiami mieszkańców tej nowej angielskiej kolonii. Ponadto mieszkańcy Kanady, katolicy, nie lubili protestantów, stąd też wielu z nich widziało w przybyciu Amerykanów zagrożenie zarówno religijne, jak i narodowościowe. Trzeba tutaj też wspomnieć o drugiej grupie Ame- S rykanów, która także zamierzała zdobyć Kanadę. Kiedy bowiem w sierpniu 1775 r. nic się nie działo pod Bostonem, gen. Waszyngton miał czas pomyśleć o Kanadzie. Na podstawie informacji uzyskanych od Komitetu Bezpieczeństwa prowincji Massachusetts wnioskował, że wyprawa wojsk kontynentalnych winna wyruszyć w górę rzeki Kennebec. Rzeka ta oddzielała prowincję Maine od Quebec. Potem żołnierze mieli skierować się w dół rzeki Chaudiere, która wpadała do Rzeki Sw. Wawrzyńca. Dowództwo powierzono płk. Arnoldowi, znanemu z zajęcia fortu Ticonderoga. Dano mu 1050 ludzi; muszkieterów z Nowej Anglii, 3 kompanie Pensylwańczyków oraz strzelców z Wirginii. Ponadto przyłączyło się do niego kilkunastu młodych ludzi z bogatych rodzin kolonialnych. W połowie września 1775 r. Arnold przepłynął na łodziach ujście rzeki Kennebec. Jednakże dalszy marsz okazał się trudny. Była już jesień, deszcze rozmiękczały obuwie, które zamieniano na mokasyny lub buty sukienne. Na początku listopada 1775 r. żołnierze po raz pierwszy od tygodni jedli mięso. Żywność starano się kupować od Kanadyjczyków, ale były to ilości niewystar-
czające. W tej sytuacji część oddziału wróciła do domów, reszta poszła dalej. 9 listopada, po dwóch miesiącach morderczego przedzierania się przez lasy i bagna, Amerykanie stanęli na brzegu Rzeki Św. Wawrzyńca, za którą widać było Quebec. Doszło tam 600 ludzi. Atak zaplanowany na 13 listopada nie doszedł do skutku z powodu silnej burzy. W tej sytuacji płk Arnold postanowił czekać na przybycie gen. Montgomery'ego, by wspólnymi siłami opanować Quebec. Gen. Montgomery przybył z Montrealu pod Quebec 12 grudnia, ale tylko z 300 ludźmi. Przyprowadził artylerię, w taborach wiózł odzież dla żołnierzy Arnolda, zagarnął bowiem magazyny brytyjskie. Jako starszy stopniem, gen. Montgomery objął dowództwo i nakazał obleganie Quebec. Zgodnie ze zwyczajami, 15 grudnia 1775 r. gen. Montgomery wysłał do gen. Carletona pismo żądające poddania się. Gen. Carleton odpowiedział, że nie pertraktuje z rebeliantami, a jeżeli Amerykanie pragną wejść do miasta, to muszą je zdobyć. Ci nie decydowali się na szybki atak. Wykorzystywali to obrońcy na budowę umocnień. Czas upływał, a wraz z nim termin zakończenia służby większości żołnierzy kolonialnych. Dlatego też gen. Montgomery postanowił przed końcem 1775 r. zaatakować miasto, chociaż pogoda była ciągle nie sprzyjająca. Zdecydowano się na atak w dniu 31 grudnia. Szczegółowo opracowany plan stał się znany Brytyjczykom dzięki dezerterowi z amerykańskich szeregów. Carleton dysponował około 1800, a Amerykanie około 1100 ludzi. Amerykanie użyli do przeprowadzenia ataku około 800 żołnierzy. Podzielono ich na dwie kolumny, które 31 grudnia o godzinie drugiej w nocy zaatakowały miasto. Plan przewidywał, że oba oddziały spotkają się w określonym miejscu, by dalej działać wspólnie. Gen.
Montgomery, atakujący garnizon od południa, przedarł się do Niższej Wieży (Lower Tower), płk Arnold wtargnął do miasta od północy. Śmiertelnie ranny gen. Montgomery nie zdążył jednak połączyć się z grupą Arnolda; jego żołnierze zostali rozproszeni. Płk Arnold został ranny w nogę, a dowództwo po nim przejął Daniel Morgan, Wirgińczyk. Udało mu się przegrupować Amerykanów. W tej sytuacji gen. Carleton nakazał atak na bagnety. Amerykanie ponieśli wtedy duże straty i musieli się wycofać. Cała akcja zakończyła się około godz. 9 rano 1 stycznia 1776 r. Garnizon brytyjski stracił tylko 5 żołnierzy, a 13 zostało rannych. Amerykanie — 60 zabitych lub rannych, zaś 426 dostało się do niewoli. Śmierć gen. Montgomery'ego osłabiła morale żołnierzy amerykańskich. Płk Arnold miał jeszcze około 500—600 ludzi i zarządził oblężenie Quebec. Wysłał też listy do Kongresu Kontynentalnego, prosząc o pomoc. Listy te przeraziły delegatów prowincji, zebranych w Filadelfii. Zamiast wiadomości o zwycięstwie, na co bardzo liczono, nadeszły wieści o klęsce. Oddziały milicji amerykańskiej przychodziły i odchodziły pod Quebec. Wielu ludzi chorowało. W końcu maja 1776 r. doszły do oblegających wiadomości o przybyciu posiłków brytyjskich, które miały wspomóc garnizon w Quebec. Były to oddziały regularnej piechoty angielskiej i zakupione przez Brytyjczyków najemne oddziały piechoty heskiej. Dowodził nimi gen. John Burgoyne. Wiadomość o lądowaniu nowych oddziałów brytyjskich w Kanadzie wywołała panikę w obozie amerykańskim. Rozpoczęły się masowe dezercje. Gen. Thomas, nowy amerykański dowódca, podjął decyzję o wycofaniu się spod Quebec do fortu Ticonderoga, jednakże podczas odwrotu spotkał nowe, posiłkowe oddziały amerykańskie, dowodzone przez gen. Johna Sullivana.
8 czerwca 1776 r. wzmocnione siły amerykańskie stoczyły z Brytyjczykami potyczkę nad Trzema Rzekami (Trois Rivers). Amerykanie stracili około 400 ludzi, z czego 236 dostało się do niewoli. Brytyjczycy mieli 8 zabitych i 9 rannych. Oddziały kolonialne ogarnęła panika. W końcu czerwca 1776 r. resztki armii inwazyjnej wycofały się do dwóch nadgranicznych fortów: Crown Point i Ticonderoga. Szacuje się, że w wyprawie kanadyjskiej w sumie wzięło udział około 7000 żołnierzy amerykańskich. Rada wojenna dowódców amerykańskich 5 lipca 1776 r. zadecydowała, iż należy ewakuować Crown Point i przygotować się do obrony Ticonderogi. Carleton zaś zatrzymał się w St. John, gdzie do października 1776 r. przygotowywał się do przepłynięcia wraz ze swymi, już około 13 000 ludzi, jeziora Champlain, by później, korzystając z drogi wodnej, połączyć się z oddziałami gen. Howe'a. Nieudana w sumie wyprawa do Kanady nie odwiodła Amerykanów od zamiaru przyłączenia tej prowincji do powstającego związku kolonii. Później jeszcze kilka razy będą planowali inwazję Kanady, by pozyskać nowe ziemie dla osadników i stworzyć jednolity blok polityczny i ekonomiczny prowincji na kontynencie amerykańskim. OBLĘŻENIE BOSTONU
Jak wspomniano wcześniej, po bitwie pod Bunker Hill przybył do obozu w Cambridge koło Bostonu Jerzy Waszyngton (1732—1799) mianowany dowódcą Armii Kontynentalnej, zaś Anglicy wycofali się do Bostonu i nie podejmowali działań zaczepnych. Siły amerykańskie w Cambridge kwaterowały w domach prywatnych, w bursach przeznaczonych dla studentów Harvardu i w budynkach gospodarczych. Na
szczęście było jeszcze lato i wystarczały im koce. Koloniści mieli ze sobą trochę broni i armat jeszcze z okresu wojny siedmioletniej. Nosili swoją domową, codzienną odzież. Na kapelusze przypinali znaki identyfikacyjne: splecione gałązki wawrzynu. — Z punktu widzenia prawa kolonista zamieszkujący prowincje brytyjskie w Ameryce był obywatelem brytyjskim. Fakt ten pociągał za sobą nie tylko samorządność osad i kolonii, ale zwyczaj tworzenia milicji złożonej z miejscowych obywateli. Oficera w oddziale milicji wybierali jego towarzysze, stąd trudno mu było później zaprowadzić wśród nich niezbędną dyscyplinę. Służba w milicji trwała kilka miesięcy. Milicjant pełnił służbę tylko w momentach zagrożenia kolonii przez Indian czy, wcześniej, przez Francuzów. Po ustaniu niebezpieczeństwa wracał do domu, by siać i orać. Miał własne zdanie w wielu sprawach i z trudem podporządkowywał się dyscyplinie wojskowej. Z takiego niesubordynowanego towarzystwa polecono Waszyngtonowi stworzyć armię, zdolną do przeciwstawienia się dobrze wyćwiczonemu wojsku brytyjskiemu. Wódz naczelny miał niewielkie doświadczenie wojenne, wyniesione ze służby pełnionej w czasie wojny siedmioletniej. Odmówił przyjęcia pensji. Jego największymi zaletami była cierpliwość, rozwaga i odpowiedzialność. Wydaje się też, że Waszyngton w ciągu długich i trudnych lat 1775—1783 rozumiał — chyba jak nikt poza nim — że Armia Kontynentalna była nośnikiem idei niepodległościowych Amerykanów i że jak długo istniała, zmniejszał się brytyjski autorytet w 13 prowincjach angielskich w Ameryce. Po przybyciu pod Boston Waszyngton miał mnóstwo zajęć organizacyjnych, zapewniał dostawy żywności, szkolił żołnierzy, popędzał leniwych oficerów, by dbali o ludzi i dyscyplinę, wyżywienie, czystość, zażegnywał regionalne animozje, korespondował z komitetami w po-
szczególnych prowincjach, gubernatorami i Kongresem Kontynentalnym. Niezależnie od spraw organizacyjnych ważnym problemem byli ludzie służący w armii. Termin służby oddziałów z Nowej Anglii kończył się 31 grudnia 1775 r. Już w październiku Waszyngton rozpoczął wśród nich agitację, by podjęli służbę w Armii Kontynentalnej. Oficerowie w oddziałach kontynentalnych mieli być wyznaczani, a nie wybierani. Czas trwania służby określono na co najmniej rok. Kongres Kontynentalny planował przy tym, żeby siły patriotów liczyły 28 regimentów i były bardziej zdyscyplinowane niż milicja kolonialna. Na każdy regiment składałoby się 8 kompanii po 90 ludzi każda. Z pieniędzy emitowanych przez Kongres Kontynentalny miano płacić żołnierzom żołd i dokonywać zakupów mundurów i broni. Jednakże do służby w obronie praw kolonii znalazło się niewielu chętnych. Amerykańscy farmerzy uważali, że ich praca na roli jest ważniejsza niż walka z Brytyjczykami. Gotowi byli walczyć w czasie bezpośredniego zagrożenia ich posiadłości, ale nie dłużej. W tej sytuacji dowódca musiał, oczekując na przybycie nowych kandydatów na żołnierzy, tłumaczyć pozostałym potrzebę wspólnego działania. Grupy milicji z Nowej Anglii pragnęły nie szkolenia, lecz zwycięskiego marszu na północ i zajęcia Kanady. Koloniści nie mieli dostatecznego zaopatrzenia, brakowało prochu i ciężkich dział. Flota brytyjska kontrolowała ocean i zatokę bostońską. W tej sytuacji Waszyngton upoważnił grupę właścicieli statków do walki z tą flotą, czego konsekwencją było zniszczenie kilku angielskich statków transportowych. W odwecie angielski admirał Samuel Graves nakazał spalenie osady Falmouth (obecnie Portland w stanie Maine), co wykonano 16 października 1775 r. W obozie Armii Kontynentalnej w Cambridge Waszyngton miał niewielu pomocników do szkolenia re-
krutów, natomiast instrukcje, jakie otrzymywał od Kongresu Kontynentalnego, nakazywały szybkie przygotowanie milicji do ataku na Boston. A to nie było proste. W nowo powstającej armii brakowało i ludzi, i wyposażenia. Były kłopoty z wyżywieniem, kwaterami, umundurowaniem, bronią, dyscypliną. Ponadto brakowało kadry — oficerowie nie mieli praktycznie żadnych umiejętności wojskowych, chociaż cieszyli się autorytetem u podwładnych. Miesiące mijały, sytuacja pozostawała bez zmian, gdyż i Brytyjczycy, zamknięci w mieście, nie atakowali obozu w Cambridge, czekając na posiłki z Anglii. Powoli zaczęli się wokół Waszyngtona gromadzić ludzie, którym powierzał funkcje adiutantów. Odnosił też pierwsze sukcesy, a to dzięki Henry'emu Knoxowi (1750—1806), byłemu księgarzowi, wyznaczonemu na szefa artylerii kontynentalnej, w której na razie nie było dział. Knox wykazał jednak sporo inicjatywy. Z dużym trudem, wraz z grupą podległych mu ludzi, poprzez śniegi i lody zimy nowoangielskiej, sprowadził z fortu Ticonderoga ciężkie działa. Historyk Freeman pisze, że Knox przetransportował 52 armaty, 9 dużych moździerzy i 5 haubic. Dzięki temu Armia Kontynentalna była w stanie, w razie potrzeby, zagrozić Brytyjczykom z bostońskiego garnizonu. Niezależnie od zorganizowania oddziałów artylerzystów kwatermistrzowi udało się zgromadzić w magazynach pewne zapasy prochu i strzelb. Na początku marca 1776 r. Waszyngton na naradzie wojennej zastanawia] się nad możliwością wypełnienia rozkazów Kongresu — i zaatakowania Bostonu. Miał ludzi i uzbrojenie. Anglicy, którzy zimę 1775/1776 spędzili komfortowo, w dobrych miejskich kwaterach, też mieli spore kłopoty. Po potyczkach pod Lexington i Concord koloniści natychmiast zatrzymali im dostawy żywności z prowincji Massachusetts.
Ponadto po bitwie pod Bunker Hill ze służby wojskowej zrezygnowało sporo oficerów angielskich. Twierdzili oni, że nie mogą walczyć ze swymi współobywatelami, gdyż przelewanie krwi rodaków jest niemoralne.... Na początku marca 1776 r. w Bostonie przebywało już około 11 000 żołnierzy brytyjskich (w oddziałach armii lądowej i flocie wojennej). Waszyngton zgromadził w Cambridge 14 000 milicji, z czego około 9000 stanowiły oddziały kontynentalne. Te ostatnie miały pełnić służbą wojskową przez rok. Część żołnierzy pochodziła z okolic Roxbury i Dorchester, gdzie przebiegała linia frontu. Liczono, że z zapałem i odwagą będą oni bronić swych domów i posiadłości. Znalazło się też wśród nich 635 artylerzystów. Waszyngton, obawiając się wzmocnienia sił brytyjskich w nowym sezonie żeglarskim, podjął decyzję przystąpienia do szturmu na miasto. Postanowiono zająć wzgórza górujące nad zatoką, miastem i portem, leżące co prawda w sporej odległości od Bostonu — Dorchester Heights. Na nich to miano zbudować fortyfikacje, z których artyleria mogłaby zbombardować przeciwnika. Nocą 4 marca 1776 r. dwie kolumny amerykańskie, dowodzone przez gen. Charlesa Lee i Nathanaela Greene'a oraz gen. Israela Putnama i Williama Heatha, przy świetle księżyca budowały umocnienia. Rankiem 5 marca 1776 r. zaskoczeni Brytyjczycy zorientowali się, że port bostoński jest zagrożony ogniem artylerii amerykańskiej. Gen. Howe i admirał Shuldham próbowali razić Amerykanów pociskami z dział okrętów wojennych, a także rzucić na wzgórza piechotę, lecz atak został odparty. Po przemyśleniu całej nowej sytuacji gen. Howe uznał, że należy ewakuować miasto. Decyzję podjął 7 marca. Wysłał list, a potem swoich parlamentariuszy do gen. Waszyngtona z prośbą o zgodę na opuszczenie
miasta i zapewnieniem, że w trakcie wycofywania się brytyjczycy nie zostaną ostrzelani. 17 marca rozpoczęła się ewakuacja z Bostonu 11 000 żołnierzy brytyjskich oraz 1000 lojalistów na okrętach wojennych. Cały konwój skierował się do Halifaxu. Gen. Ward z 500 żołnierzami wszedł do Bostonu 17 marca, a w dniu następnym przybył tam i gen. Waszyngton., Zajęcie dotychczasowej kwatery wojsk brytyjskich było pierwszym dużym sukcesem Waszyngtona i jego nowej armii, ukazującym przy tym niezdecydowanie dowództwa brytyjskiego. Amerykanie uzyskali ponadto około 3000 tak potrzebnych im kocy i sporo ekwipunku oraz około 20 dział. W trakcie oblężenia Bostonu stracili 20 ludzi. Nowa Anglia była wolna, władza brytyjska przestała tu istnieć. Zdawano sobie sprawę, że tylko siłą można byłoby przywrócić wpływy Metropolii. KOLONIE
POŁUDNIOWE W
PIERWSZYCH
LATACH
WOJNY
Niezaieżnie od opisanych wydarzeń, w 1775 r. na terenie kolonii północnych, w prowincjach położonych na południu, tj. w Wirginii, Marylandzie, Karolinie Północnej i Południowej oraz Georgii, również doszło do pierwszych starć zbrojnych. I na tym obszarze powstały oddziały milicji kolonialnej o nastawieniu antybrytyjskim, ale też zorganizowały się oddziały milicji złożone z ludzi wiernych Koronie. Większość jednak mieszkańców tych kolonii popierała władzę króla Jerzego III. Dlatego też gen. Clinton, licząc na lojalność przede wszystkim plantatorów z kolonii południowych, związanych religią, handlem i sentymentem z Anglią, proponował wysłanie tylko specjalnej ekspedycji, która by pomogła milicji lojalistów siłą rozprawić się czy też zmusić niewielkie grupy buntujących się mieszkańców do posłuszeństwa Anglii. Dowódca wojsk brytyjskich
w Ameryce plan ten zaakceptował i poczyniono przygotowania do zaprowadzenia spokoju w koloniach południowych. Na Południu działo się tymczasem różnie. Gubernator królewski kolonii Georgia na początku 1775 r. stał się więźniem patriotów. Jednakże już w końcu tegoż roku przy pomocy lojalistycznie nastawionych mieszkańców prowincji udało mu się uciec do Anglii. I w innych koloniach dochodziło do zmiany władzy, czemu w miarę swych możliwości starali się zapobiegać lojaliści. Brytyjski gubernator Wirginii lord John Dunmore spodziewał się walk o utrzymanie prowincji w rękach sił królewskich i dlatego postanowił wcielić do wiernych mu oddziałów niewolników murzyńskich. Ofiarowywał przy tym wolność tym niewolnikom, którzy by się" do niego przyłączyli. Wbrew swym zamierzeniom doprowadził w ten sposób do konsolidacji patriotów, do których przyłączali się liczni właściciele niewolników, bojący się utraty swojej własności, natomiast do licznych rzesz Murzynów ulotki z apelami brytyjskimi nie docierały. Zorganizowana w szybkim tempie milicja patriotów wyparła wojska gubernatora na wybrzeże, a następnie zmusiła do opuszczenia miasta Norfolk. Następnie lord Dunmore przetransportował swe nieliczne oddziały na teren angielskiej Florydy. Było to na początku stycznia 1776 r. Przewiezionym tam 600 niewolnikom murzyńskim jednak nie dano wolności. W graniczącej z Wirginią Karolinie "Północnej guberj nator Martin wezwał ludność kolonii do wystąpienia w obronie praw króla. Liczył przede wszystkim na górali szkockich zamieszkujących centralną część prowincji. Dowodził 1600 ludźmi, z którymi postanowił opanować miasto Wilmington. 27 lutego 1776 r. doszło pod Moore Creek Bridge do walki. Siły patriotów dowodzone przez płk. Richarda Caswella i Alexandra Lillingtona liczyły 1100 ludzi. Pierwsi zaatakowali lojaliści,
zostali szybko pokonani i rozproszeni. Połowa z nich dostała się do niewoli. Natomiast patrioci mieli tylko jednego zabitego i jednego rannego, zaś w ich ręce dostało się 15 000 funtów oraz wozy taborowe, strzelby, proch. Klęska oddziału lojalistów przyczyniła się do ustanowienia na pewien czas w Karolinie Północnej 'władzy patriotów. Utrzymaniem za wszelką cenę bogatych prowincji południowych przy Anglii zainteresowane było nie tylko dowództwo brytyjskie w Ameryce Płn. Także brytyjski Sekretarz Stanu do Spraw Kolonii lord George Germain sądził, że opór kolonii amerykańskich należy stłumić siłą. Uważał, że wysłane tam regularne oddziały nie tylko wzmocnią istniejące we wszystkich prowincjach grupy lojalne wobec Metropolii, lecz także stłumią bunty lokalne. Stąd też nakazał, by wiceadmirał Sir Peter Packer połączył się z gen. Clintonem w Karolinie Północnej i wspólnie z nim podjął walkę z buntownikami. Jednakże sztormy zimowe na Atlantyku nie pozwoliły na użycie floty wojennej w celu wsparcia piechoty w działaniach w koloniach południowych. Kiedy gen. Clinton dowiedział się o przegranej lojalistycznego oddziału pod Moore Creek Bridge i o spaleniu osady Norfolk, doszedł do wniosku, że plany nadesłane z Londynu należy nieco zmodyfikować. Na naradzie generałów brytyjskich w Halifaxie postanowiono, że gen. Clinton i admirał Parker w maju 1776 r., równocześnie od strony morza i lądu, zaatakują miasto Charleston w Karolinie Południowej. Charleston był największym miastem w koloniach południowych. Stanowił stosunkowo silny ośrodek handlu, przemysłu i kultury. Wejście do portu charlestońskiego strzegły forty zbudowane na wyspach. Na pomoc miastu Kongres Kontynentalny wysłał 12 batalionów piechoty, dowodzonych przez gen. Charlesa Lee. Natomiast Zgromadzenie Prowincjonalne Kalecz
roliny Południowej powołało do obrony miasta własną milicję oraz nakazało płk. Williamowi Moultrie wzniesienie umocnień, szczególnie na wyspie Sullivan. Płk Moultrie zbudował tu stosunkowo silny fort, mający podwójne ściany z drzew palmowych. Puste miejsca między drewnianymi umocnieniami wypełnił ziemią. Przygotowano też cztery bastiony dla 30 dział (kaliber 9—25 funtów). Inny fort, Johnsona, na wyspie James, strzegł południowego wejścia do zatoki. Ćwiczono też milicję prowincjonalną, przygotowując ją do obrony. Brytyjczycy przypłynęli do Charlestonu 1 czerwca 1776 r. i stanęli u wejścia do zatoki. Jednakże dopiero 9 czerwca na wyspie Long Island wylądowały pierwsze oddziały brytyjskie, dowodzone przez gen. Clintona. Oczekiwało ich 6000 milicji i żołnierzy kontynentalnych. Siły Clintona, liczące około 2000 ludzi, wraz z 600 marynarzami usiłowały zdobyć wyspę Sullivan. Bez pomocy jednostek floty, które przewiozłyby piechotę na ląd, nie było to możliwe. Przeciwny wiatr nie pozwalał na zorganizowanie ataku floty aż do 28 czerwca, kiedy to admirał Parker wysłał 3 fregaty na zachodnią stronę fortu Sullivan. Wtedy doszło do bitwy. Obie strony dzielnie walczyły. Koloniści stawiali silny opór, którego Brytyjczycy nie potrafili przełamać. Jedną z fregat Amerykanie spalili celnym ogniem z dział. 6 okrętów liniowych zaatakowało fort od wschodu. W gorący czerwcowy dzień około 11 rano zaczęto go bombardować. Trwało to 10 godzin. Patrioci, mając dobrze przygotowane umocnienia, nie tylko utrzymali je, lecz i kontratakowali. Spowodowali pożary na okrętach brytyjskich; byli zabici i ranni. Admirał Parker, oceniwszy straty poniesione w nocy, nakazał przerwanie ognia. Żołnierzy brytyjskich załadowano na statki transportowe i cała flota odpłynęła na północ. 1 sierpnia 1776 r. gen. Clinton wraz z eskadrą admirała Parkera połączył
się z głównymi siłami gen. Howe'a na Staten Island (stan New York). Kolonie południowe stały się wolne; w ciągu dwu najbliższych lat inwazja brytyjska im nie zagrażała. Z pewnością błędem ze strony brytyjskiej było zaatakowanie fortów strzegących portu, nie zaś samego, nie najlepiej przygotowanego do obrony, miasta. Szacuje się, że Brytyjczycy stracili 225 ludzi — rannych i zabitych. Nie ma danych o stratach amerykańskich. Pierwszy rok wojny zakończył się w sumie stosunkowo pomyślnie dla kolonistów. Co prawda nie udało im się zająć Kanady, ale za to oddziały brytyjskie zmuszono do wycofania się z Nowej Anglii i powstrzymano inwazję na kolonie południowe. Mieszkańcy wszystkich prowincji zastanawiali się nad przyszłością: należy być lojalnym w stosunku do odległej Korony czy też przyłączyć się do tych, którzy już walczą zbrojnie z władzą brytyjską na terenie Ameryki Północnej? Działała przy tym coraz silniej propaganda z obu stron. Wielu liczyło jeszcze na możliwość jakiegoś kompromisu, nie wierząc w samodzielny byt zbuntowanych prowincji. Opublikowany w styczniu 1776 r., napisany przez Anglika Thomasa Paine'a popularny utwór literacki pt. Common Sense (Zdrowy rozsądek) przekonał wielu czytelników, że nie ma żadnych różnic między królem a jego ministrami i że niepodległość zbuntowanych kolonii,; nie zaś rokowania, winna być rezultatem istniejącego od^ 1774 r. konfliktu. Niewątpliwie dostarczał on nowych argumentów tysiącom kolonistów w ich walce o prawa do własnego, niezależnego państwa. Treść Common Sense znali i dyskutowali żołnierze Armii Kontynentalnej; z całą pewnością przygotował on opinię publiczną kolonii do poczynań grupy radykalnych polityków, którzy 4 lipca 1776 r. w imieniu 13 zbuntowanych przeciwko władzy Metropolii kolonii uchwalili Deklarację
Niepodległości. Od tej pory w rozumieniu tych polityków zamorskie prowincje Anglii w Ameryce Północnej stawały się niezależne i samodzielne, tworząc równocześnie organizm państwowy — Stany Zjednoczone Ameryki ze wszystkimi wynikającymi z tego faktu konsekwencjami politycznymi, społecznymi i militarnymi. Deklaracja Niepodległości zmieniła także układ sił zarówno w ówczesnym świecie, jak i społeczności kolonialnej. Podzieliła bowiem w miarę jednolite do tej pory społeczeństwo zbuntowanych prowincji na zwolenników niezależności — patriotów, oraz zwolenników zachowania władzy brytyjskiej — lojalistów, zwanych czasami torysami. Kompromis wydawał się być niemożliwy, a Armia Kontynentalna stawała się nie tylko „argumentem" kolonistów w przetargach, lecz przede wszystkim gwarantem pełnego usamodzielnienia się zbuntowanych Amerykanów, uwolnienia od zależności angielskiej. To właśnie z armią grupy patriotów różnych teraz już stanów wiązali swoje nadzieje i plany. Anglicy, postawieni przed faktem zbrojnego sprzeciwu swych zamorskich obywateli, mogli jedynie przy użyciu siły starać się spacyfikować nieposłuszne kolonie, a uczynić to musiały oddziały armii regularnej przywiezione z Wysp. Liczono ponadto na lojalność tych grup kolonistów, które z różnych przyczyn były związane z władzą brytyjską. Wojna w tej sytuacji stała się nieodzowna. Rząd Jerzego III zdawał sobie sprawę, że jedynie opanowywanie siłą jednej prowincji za drugą może zapewnić istnienie części imperium brytyjskiego w Ameryce Północnej. Uchwalenie niepodległości przez kolonie brytyjskie w Ameryce zmusiło także największe państwa ówczesnego świata do zajęcia stanowiska w tym konflikcie Anglia — jej kolonie, co doprowadziło do zmiany układu sił w tym świecie.
SIŁY OBU STRON
ARMIA BRYTYJSKA W AMERYCE PÓŁNOCNEJ
Raport gen. Gage'a o wydarzeniach pod Lexington i Concord dotarł 10 czerwca 1775 r. do Londynu i natychmiast wywołał podział opinii w rządzie, parlamencie i narodzie angielskim. W Anglii darzono dużą sympatią tych kolonistów zamieszkałych w Ameryce Północnej, którzy potrafili przeciwstawić się polityce podatkowej rządu lorda Northa. Wyżsi dowódcy i niektórzy politycy winą za rozlew krwi i kłopoty obarczali gen. Gage'a,j ponadto pragnęli ujarzmienia siłą nieposłusznych kolonistów. Jednakże część kupców, bankierów i prasy angielskiej domagała się kompromisu z kolonistami. Uważano, że Anglia nie może karać zbyt srogo swych obywateli za to, że są przeciwni niesprawiedliwej polityce parlamentu. Zwolennicy rządu twierdzili, że Anglia nie może zrezygnować z wojny, gdyż chodzi nie tylko o zachowanie kolonii w Ameryce Północnej, lecz o prestiż Korony brytyjskiej. Król i jego doradcy czynili wszystko, by parlament zaakceptował proponowane przez nich środki uśmierzenia buntu. 20 czerwca 1775 r. gabinet brytyjski zadecydował o wysłaniu do Ameryki 6 regimentów piechoty zabranych z Gibraltaru, Minorki i garnizonów brytyjskich. J Jesienią 1775 r. król Jerzy III oficjalnie ogłosił, że
kolonie znajdujące się na zachodnim wybrzeżu Atlantyku nie są już pod jego opieką i deklarował ich blokadę siłami floty wojennej, czyli niejako uznawał ich suwerenność. Uderzono w ten sposób w handel kolonialny. Tymi postanowieniami oraz następnymi, wydanymi na wiosnę 1776 r., Anglia doprowadziła do faktycznego stanu wojny ze swymi amerykańskimi prowincjami. Dowództwo nad flotą brytyjską, z zadaniem utrzymania blokady portów L wybrzeża amerykańskiego,, powierzono admirałowi Richardowi Howe, a nad armią lądową działającą w 13 prowincjach — jego młodszemu bratu, generałowi Williamowi Howe. Samodzielnie operującą armią w kolonii Quebec dowodzić miał Guy Carleton, dotychczasowy gubernator tej prowincji. W ten sposób stworzono od początku trzy niezależne od siebie dowództwa nad siłami brytyjskimi operującymi w Ameryce Północnej. Całością zarządzał z Londynu gabinet królewski. Bracia Howe otrzymali także szerokie pełnomocnictwa do ogłoszenia amnestii oraz propozycje autonomii kolonii z pewną, niewielką, zależnością od Korony. Do prowadzenia wojny potrzeba było pieniędzy i żołnierzy. Tych ostatnich brakowało szczególnie w armiilądowej, która nigdy nie cieszyła się prestiżem wśród Anglików. Chętniej wstępowano do służby we flocie wojennej, z trudem znajdowano ochotników do piechoty. Dlatego też nie tylko przystąpiono do ogłoszenia werbunku ochotników, lecz szybko zdecydowano się na „zakup" żołnierzy w Europie i przewiezienie ich do Ameryki. Nawiązano przeto kontakty z książętami Rzeszy Niemieckiej, o których wiedziano, że cierpią na brak pieniędzy. Umowy podpisano w styczniu i lutym 1776 r. W sumie od landgrafa Hesse-Kassel zakupiono 17 000, Hesse-Hanau — 2400, od księcia Brunszwiku — 6000, Anspach-Bayenth — 2400, książąt Waldeck oraz Anhalt-Zerbst — 2400 żołnierzy. Ponieważ księstwa heskie dostarczyły najwięcej żołnierzy, nowe oddziały
nazwano heskimi. Zmobilizowano też odpowiednią flotę, która przewiozła je na kontynent amerykański. Dowódcami żołnierzy niemieckich byli: gen. m j r Friedrich Riedesel, gen. por. Philip von Heister i gen. por. Wilhelm Knyphausen. Angielska opinia publiczna ostro występowała przeciwko zakupowi niemieckich żołnierzy. Podkreślano, że użycie obcego wojska w sporach wewnętrznych jest sprzeczne z tradycją angielską. Latem 1776 r. do Ameryki Północnej wysłano ogółem około 45 000 żołnierzy królewskich. 10 000 pod dowództwem gen. Burgoyne'a kierowano do Kanady, pozostałych zaś — do 13 zbuntowanych prowincji; dowodził nimi gen. Howe. Brytyjscy politycy, wysyłając siły lądowe do Ameryki Północnej i gromadząc uzupełnienia, z nadzieją patrzyli w przyszłość. Byli pewni, że istnieje realna możliwość ponownego podporządkowania swej władzy zbuntowanych chwilowo kolonii i liczyli na szybkie przywrócenie porządku w swoich zamorskich terytoriach. Szacuje się, że armia licząca 35 000 ludzi z 4000 koni potrzebowała na codzienne zaopatrzenie 30 ton żywności i 16 ton owsa. Średnio statek transportowy mógł zabrać 220 ton i płynął przez Atlantyk, przy sprzyjających wiatrach, do 6 tygodni. Przyjmuje się, że statek dostawczy, o ile kapitan miał szczęście, mógł odbyć na trasie Anglia — Ameryka Północna dwa kursy rocznie. Od listopada do końca" lutego nadzwyczaj rzadko pływano przez Atlantyk. Nie sprzyjały temu liczne sztormy zimowe. Z Anglii dostarczano armii wszystko, łącznie z piwem. Do tego potrzebne były setki statków transportowych, floty wojennej dla ich ochrony oraz pieniądze. Po 1778 r. żaglowce angielskie coraz częściej nie dopływały do wybrzeży amerykańskich wskutek aktywności floty francuskiej. Historycy są zgodni, że Anglii w latach 1775—1783
brakowało dobrze zorganizowanych instytucji zajmujących się wysyłaniem do kolonii wszystkiego, co było potrzebne do prowadzenia działań wojennych i ochrony zdrowia żołnierza służącego pod sztandarami brytyjskimi." Różne' ministerstwa zajmowały się dostawami, brakowało podziałów kompetencyjnych i odpowiedzialności za wykonywane obowiązki. Było to niejako odbiciem nie najlepszej pracy gabinetu Jerzego III. Teoretycznie największe kompetencje miał War Office (Urząd Wojny), któremu podlegały sprawy rekrutacji dó regimentów. Natomiast za wyposażenie armii lądowej odpowiadał Departament Skarbu. Urząd ten borykał się z dużymi kłopotami, gdyż od 1775 r. musiał zmienić system dostaw dla armii stacjonującej w Ameryce. Nie mógł bowiem liczyć, jak dotychczas, na kupców amerykańskich. Trzeba było szybko mobilizować dostawców z Indii Zachodnich i Anglii, by przejęli funkcje zaopatrzenia żołnierzy brytyjskich w Ameryce. W sprawy prowadzenia wojny zaangażowany był Board of Ordonance (Urząd Zaopatrzenia) odpowiedzialny za przesyłanie amunicji, broni oraz wyposażenie inżynierów znajdujących się w oddziałach. Nadzwyczaj ważną rolę odgrywał Board of Navy (Admiralicja), który przewoził na swych statkach i okrętach wszystkie towary zgromadzone przez pozostałe urzędy. Wkrótce też, z racji swego długoletniego doświadczenia w sprawach zaopatrzenia i kierowania marynarką wojenną. Admiralicja zaczęła nadzorować dostawy dla armii działającej w Ameryce. Należy dodać, że angielska administracja uważana była za najlepszą w XVIII-wiecznej Europie, a flota wojenna za najlepszą w ówczesnym świecie. Przy dowódcach armii ważną rolę spełniali kwatermistrzowie. Od 1669 r. kwatermistrz w armii brytyjskiej sprawował podwójną funkcję: był ón odpowiedzialny za ekwipunek i transport, jak też należał do
najbardziej zaufanych oficerów w jami(y — najbliższym otoczeniu dowódcy, gdyż w jego rękach spoczywały sprawy informacji i wywiadu oraz wybór i przygotowanie obozu. W latach 1775—1783 kwatermistrz stal się z racji pełnionych obowiązków prototypem szefa sztabu. Innym ważnym oficerem był inżynier armii. W 1775 r. było ich 45, łącznie z szefem służby inżynieryjskiej i praktykantami. W czasie pokoju wykorzystywano ich przy budowie umocnień stałych we wszystkich częściach imperium, w trakcie wojny zaś rozsyłano do poszczególnych, armii, gdzie planowali i wykonywali fortyfikacje polowe, kierowali oblężeniami fortów. Zatrudniano zawodowych inżynierów. Ich liczba w armii zależała od aktualnych potrzeb. Np. jesienią 1778 r. było ich 258, a w rok później — 921. Zazwyczaj też przygotowywali mapy terenów, na których prowadzono działania wojenne. Prowadzenie więc kampanii wojennych przez Brytyjczyków w Ameryce Północnej, jak podkreślają historycy, zależało od skomplikowanego systemu dostaw i uzupełnień. Statki nie pływały zimą, a nie wszystkie z tych, które wyruszały z Anglii, docierały do Ameryki. Wojskom królewskim brakowało świeżej żywności. Następstwem tego były liczne choroby panujące wśród żołnierzy, nie najlepiej zaopatrywanych, szczególnie w warzywa. Stałe kłopoty dowódcy mieli też z racjami żywnościowymi dla ludzi i koni. Koniecznością więc było gromadzenie niezbędnych zapasów w trakcie planowanych marszów przez prowincje. Wszystko trzeba było wozić z sobą: amunicję, żywność dla ludzi, furaż dla koni, namioty, koce, leki. Do tego potrzebne były wozy, konie i muły. Duże tabory ciągnące się za maszerującą armią brytyjską dodatkowo zmniejszały tempo posuwania się kolumn po złych drogach prowincjonalnych, a liczne rzeki zmuszały do szukania brodów i opóźniały
marsz ubranych w ciężkie, sukienne mundury żołnierzy. Zazwyczaj Brytyjczycy zaczynali prowadzenie kampanii wojennych po zgromadzeniu racji żywnościowych wystarczających co najmniej na miesięczny marsz. W sumie stała troska dowódcy o zaopatrzenie nie sprzyjała szybkości prowadzonych działań. W armii brytyjskiej, podobnie jak w amerykańskiej, zdarzały się dezercje. Historycy badający ten problem dochodzą do wniosku, że przyczyną dezercji w oddziałach brytyjskich był zazwyczaj brak czy też niedostatek żywności oraz opału. O ile w armii amerykańskiej żołnierze mieli niejaką motywację walki, wynikającą z ich osobistego zaangażowania w obronę swej zagrożonej własności, to w armii brytyjskiej, w której walczył spory korpus niemiecki, żaden patriotyzm lokalny nie odgrywał roli. Żołnierze brytyjscy wstępowali na długie lata do służby wojskowej, która była ich zawodem. Stąd też podlegali musztrze, dyscyplinie. Oficerowie byli zazwyczaj mianowani. Ponadto z rozwojem taktyki linearnej związane było stosunkowo długie — trwające około 2 lat — szkolenie rekruta. Angielska armia lądowa w XVIII w. składała się przede wszystkim z piechoty i kawalerii podzielonej na regimenty. Oddziały piechoty to gwardia i regimenty liniowe. Kilka regimentów miało nazwę Royal (Królewski) i nosiło królewskie, niebieskie, kolory przy bluzach. Liniowy regiment składał się z dwu batalionów, jednak większość miała jeden batalion, dowodzony przez porucznika, czasami pułkownika. Liczba kompanii zmieniała się w ciągu XVIII w. Teoretycznie w regimencie w okresie wojny 1775—1783 było 350—450 żołnierzy. Kompania liczyła 25—38 żołnierzy. W skład kompanii, dowodzonej przez kapitana, wchodził porucznik, chorąży, dwóch sierżantów, trzech kaprali i dobosz. Stanowiska oficerskie zazwyczaj ku-
powano. Młodsi synowie bogatych rodzin angielskich zaczynali swe kariery najczęściej od stopnia chorążego i awansowali, kupując coraz to wyższe rangi w miarę wakansów. Każdy regiment piechoty lub kawalerii był własnością dowódcy, który otrzymywał od parlamentu pieniądze na jego wyekwipowanie. Życie żołnierzy było regulowane specjalnym regulaminem armii. Od 1756 r. obowiązywały w piechocie angielskiej regulaminy i musztra wzorowana na pruskiej. Wszyscy żołnierze, niezależnie od stopni wojskowych, umundurowani byli w czerwone surduty, często przybrane koronkami. Już w okresie wojny siedmioletniej w Ameryce sformowano 80 regiment „lekkiej uzbrojonej piechoty". Składał się on z 5 kompanii. Żołnierzy w nim służących ubrano w brązowe surduty i wyposażono w lepszy, lżejszy ekwipunek. Dalszych zmian dokonał w piechocie angielskiej lord Amherst, który w 1760 r. wybrał z różnych kompanii młodszych, zazwyczaj wysokich żołnierzy, i stworzył z nich korpus piechoty lekkiej, liczący 550 ludzi. Zostali świetnie, na wzór pruski, wyszkoleni. W 1770 r. kompanie lekkiej piechoty włączono już do każdego liniowego batalionu. Piechota angielska używała muszkietów, nazwanych pieszczotliwie przez żołnierzy „Brown Bess". Była to strzelba skałkowa ważąca 14 funtów (ok. 7 kg) i mająca około 44 cali (1,11 m) długości i 3/4 cala (1,8 cm) przekroju lufy. Bagnet wystawał na 14 cali (34 cm) przed muszkę. Zastąpienie muszkietu karabinem skałkowym (ulepszony system odpalania za "pomocą skałki — krzemienia, a nie lontu) dało większą szybkość przy strzelaniu ogniem salwowym: 1 — 2 strzały na minutę, a wprowadzenie bagnetu osadzonego na lufie tak, by nie przeszkadzał w strzelaniu, wyeliminowało używanie piki. Piechotę ustawiano w dwa lub trzy szeregi, zwarte i wyszkolone w prowadzeniu ognia salwowego na zmianę. (Natarcie w szyku liniowym polegało na po-
wolnym poruszaniu się długich kilometrowych linii rozwiniętych regimentów — zazwyczaj dwóch linii w odległości do 600 m od siebie — z doskonałym kryciem i równaniem. Aby oddać strzał, szyk zatrzymywał się w odległości około 180 — 200 kroków od nieprzyjaciela i na komendę oddawał salwę, a potem z wyciąghiętymi do przodu bagnetami nacierał.) Atak na bagnety prowadzony był linią zwartą, z niewielkiej odległości, przy szybkim kroku. Dla odparcia jazdy formowano czworoboki, strzelano z bliskiej odległości i tworzono ciasny mur bagnetów. Artylerię ustawiano przed piechotą lub w przerwach między liniami, gdyż z zasady prowadzono tylko ogień bezpośredni, skuteczny na odległość do 300 m. Jazdy używano do zabezpieczenia skrzydeł. Regimenty kawalerii miały 6 oddziałów po 231 ludzi każdy. Z kawalerii wyodrębniono oddziały dragonów, których szkolono tak, by mogli atakować piechotę bez koni. Ustaliła się w XVIII w. opinia, że piechota rozstrzyga o_ zwycięstwie, a kawaleria zadaje cios ostateczny. Artylerię przyłączano do piechoty jako broń pomocniczą. Artyleria angielska od 1741 r. była zorganizowana w kompanie. Używano w niej dział spiżowych, tj. armat od 3 do 24 funtów, granatników 8-funtowych, moździerzy 32-funtowych oraz dział żelaznych, tj. armat 4-funtowych i haubic 8-funtowych. Zwiększano ruchliwość artylerii przez dodanie stałych zaprzęgów. Czasami stosowano, zwłaszcza przy atakowaniu miast, podział artylerii brytyjskiej na brygady, w których były baterie po 6 dział w każdej. Żołnierz brytyjski w Ameryce był żywiony przede wszystkim chlebem, czasami mięsem i plackami z mąki kukurydzianej. W zimie starano się żołnierzy trzymać na kwaterach, a w czasie przemarszów i postojów, wzorem pruskim, organizowano piekarnie polowe. Sporo żywności, przede wszystkim warzyw i owoców, dostar-
Król Jerzy 111
Bitwa pod Lexington
Powrót z Concord oddziału brytyjskiego
Bunker Hill
albo amerykański
strój głowy
Jerzy
Waszyngton
w
Princeton
Gen. Charles Lee
Gen. Henry Lee
Gen. Richard Montgomery
Gen. Benedict Arnold
Adm. Richard Howe
Gen. William Howe
czali żołnierzom markietani, towarzyszący regimentom podczas działań wojennych. Nieoficjalnie tolerowano żony i kobiety żołnierzy. Prały one i gotowały, pielęgnowały rannych, dla nich też przeznaczano specjalne racje żywnościowe od 3 do 6 na kompanię. W czasie przemarszów udostępniano kobietom wozy. Regularnie w armii lądowej, tak jak we flocie, wydawano rum. W armii brytyjskiej, podobnie jak w innych, znajdował się również zespół medyków, składający się z chirurgów, pielęgniarzy, aptekarzy. Wielu z nich nie miało jednak dostatecznych kwalifikacji. Amputacje i różne zabiegi chirurgiczne odbywały się przy specjalnym „znieczuleniu" — podaniu niefortunnemu pacjentowi znacznej ilości brandy. Straty, jakie ponosiło wojsko z powodu licznych panujących w nim chorób, były znacznie większe niż wynikłe z przeprowadzonych bitew. Brakowało służb weterynaryjnych, wskutek czego istniały duże ubytki w pogłowiu koni, co zmniejszało możliwości zarówno transportowe, jak i komunikacyjne. Żołnierz angielski był poddany stosunkowo ścisłej dyscyplinie; starano się w ten sposób zapobiegać ewentualnym dezercjom. Nie szczędzono wysiłków, aby utrzymywać żołnierzy w dobrej kondycji fizycznej. Szkolono ich w stosunkowo dobrze wyposażonych garnizonach, a „czerwona linia ataku" była szeroko znana w Europie, gdyż często -podkreślono brawurę i umiejętności ataku Anglików. Żołnierz brytyjski armii lądowej, jak wspomniano, zazwyczaj ochotniczo wstępował do służby wojskowej na długie lata. Był zawodowcem, chociaż zdawał sobie sprawę, że ludność Wyspy była przeciwna oddziałom armii stałej. Oficerowie regimentów pochodzili z zamożnych, „dobrych" rodzin. Oficerowie z garnizonów zwykle wolny czas spędzali na grach hazardowych i nadużywaniu alkoholu.
Od rewolucji 1689 r. istniały w Anglii niewielkie siły wojskowe, tzw. armia regularna. Składały się na nią gwardia i garnizony. Siły lądowe były utrzymywane przez te dzielnice kraju, w których stacjonowały. Wzrost liczebności armii lądowej zależał od aktualnych wydarzeń krajowych i zagranicznych. Armia lądowa bowiem była wykorzystywana z braku sił policyjnych do utrzymywania spokoju i porządku, tłumienia buntów ludności. Jednakże obywatele często występowali przeciwko oddziałom armii i przeciwstawiali się istnieniu stałej armii w czasie pokoju, twierdząc, że jej dyscyplina nie jest wysok,a, a ewentualni bardziej energiczni dowódcy mogliby zagrozić swobodom obywatelskim, jak to uczynił w XVII w. Cromwell. Dlatego też powszechnie popierano istnienie milicji hrabstw. Członkowie milicji byli szkoleni wojskowo. Milicją hrabstwa dowodził porucznik wybierany przez obywateli; zależna była ona od samorządu hrabstwa. Znacznie większym prestiżem niż siły lądowe cieszyła się marynarka wojenna. Do niej też prowadzone werbunek ochotników, chociaż zdarzały się liczne przypadki porwań młodych ludzi i zmuszania ich siłą do służby^/Zwykle marynarzowi płacono 10 szylingów miesięcznie, gdyż żołnierz w piechocie otrzymywał 8 pensów tygodniowo, a wyższy nieco stopniem — 24 szylingi za służbę we flocie 8 . Oficerom pozwalano zabierać w rejs własną żywność, owoce, wino — czego nie wolno było czynić marynarzom. Ci otrzymywali rum do gorącej wody oraz monotonne, często nieświeże, złe wyżywienie. Stosowano kary fizyczne wobec żołnierzy. Historycy są zgodni co do tego, że choroby, w tym szkorbut, przyczyniały się do dużej śmiertelności marynarzy. Zgodnie z raportem z okresu wojny siedmioletniej 1512 żołnierzy floty zabito w trakcie bitew morskich, natomiast " ł funt = 20 szylingów, 1 szyling = 12 pensów.
133 708 zmarło z chorób panujących na okrętach. Następstwem takiej sytuacji były przypadki buntu, które likwidowano bardzo brutalnie. Ponad 10 procent okrętów wojennych pochodziło ze stoczni amerykańskich. Okręty liniowe były 74- i 64-działowe, tylko nieliczne miały po 90 dział. Oficerowie floty rekrutowali się z gentry (szlachty). Marynarzom rzadko udawało się awansować na stanowiska oficerskie. Dowództwo zarówno we flocie wojennej, jak i armii lądowej nie było najlepsze. Dominowały protekcja i korupcja. Earl Sandwich, Pierwszy Lord Admiralicji, odpowiedzialny za stan floty brytyjskiej, był bardziej znany ze swoich kulinarnych zainteresowań niż starannego dobierania admirałów, co wywarło określony wpływ na przebieg działań wojennych. Bracia Howe, którzy w latach 1776—1778 dowodzili angielską flotą i armią lądową w Ameryce Północnej, pochodzili z wpływowej rodziny skoligaconej z wieloma arystokratycznymi rodami Wielkiej Brytanii. Starszy, Richard, urodzony w 1726 r., o przezwisku „Black Dick", był świetnym admirałem, odważnym i wykształconym. William, urodzony w 1729 r., brał — podobnie jak jego brat — udział w wojnie siedmioletniej. W 1774 r. ugruntował sobie opinię jako doskonały dowódca i instruktor oddziałów lekkiej piechoty. Był bardzo popularny wśród swoich podwładnych. Po objęciu naczelnego dowództwa wojsk angielskich w Ameryce w grudniu 1775 r. przychylał się do opinii, że wystarczy zdławić bunt w prowincjach Nowej Anglii, by przywrócić porządek w pozostałych koloniach. Kampanię zamierzał przeprowadzić latem 1776 r. ARMIA
AMERYKAŃSKA
Amerykanie buntujący się przeciwko władzy Metropolii zaczynali w 1775 r. tworzenie własnych sił zbrojnych. Brakowało im wszystkiego, łącznie z doświad-
czeniem organizacyjnym. Podczas gdy w Wielkiej Brytanii istniał silny rząd, Amerykanie mieli 14 zgromadzeń prawodawczych, w tym jeden ponadprowincjonalny Kongres Kontynentalny, tyleż ciał wykonawczych, sprzeczne cele i ideały, co w sumie wzmagało istniejący początkowo chaos. Jedynie komitety patriotów starały się wykonywać postanowienia Kongresu Kontynentalnego, co jednakże było uzależnione od aktualnej sytuacji militarnej, panującej w danej prowincji, i energii patriotów. Armii Kontynentalnej powołanej w 1775 r. brakowało wszystkiego. Nie było